Φεστιβάλ ΑΓΩΝ 2026: Η αγωνία για το περιβάλλον περνά στη μεγάλη οθόνη

Τη Δευτέρα 25 Μαΐου ξεκινούν οι προβολές του 13ου Φεστιβάλ Αρχαιολογικού και Πολιτιστικού Ντοκιμαντέρ ΑΓΩΝ. Για όλη την εβδομάδα, έως και το Σάββατο 30 Μαΐου, οι ταινίες θα προβάλλονται από τις 16:30 το απόγευμα έως τις 22:30 το βράδυ (το Σάββατο θα υπάρχει και πρωινή ζώνη προβολής), με εισιτήριο μόλις 5 ευρώ για όλη την ημέρα.

Οι ταινίες του φετινού ΑΓΩΝΑ είναι συνολικά 62 από 27 διαφορετικές χώρες (Αυστρία, Βενεζουέλα, Βραζιλία, Γαλλία, Γεωργία, Δομινικανή Δημοκρατία, Ελλάδα, Ελβετία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιράκ, Ιράν, Ισπανία, Ιταλία, Κίνα, Κύπρος, Νορβηγία, Ολλανδία, Παλαιστίνη, Περού, Σερβία, Ταϊβάν, Τατζικιστάν, Τουρκία, Φιλιππίνες, Φινλανδία) και επιλέχθηκαν προσεκτικά ανάμεσα σε σχεδόν 1300 προτάσεις συμμετοχής.

H Περσεφόνη στην αφίσα του φετινού ΑΓΩΝΑ

Το Φεστιβάλ ΑΓΩΝ, που φέτος συμπληρώνει 30 χρόνια πορείας, μας προσκαλεί και φέτος απολαύσουμε ταινίες για την ιστορική μνήμη και την ταυτότητα, την αρχαιολογία και την πολιτιστική κληρονομιά, την οικολογία και τη βιωσιμότητα, την παράδοση και τα έθιμα, τον πόλεμο και το τραύμα, τη μυθολογία και τις τέχνες.

Στην αφίσα του φετινού ΑΓΩΝΑ βρίσκουμε τη «φεύγουσα κόρη», μαρμάρινο γλυπτό από το χαμένο αέτωμα μικρού κτηρίου του Ελευσινιακού Ιερού, που χρονολογείται στις πρώτες δεκαετίες του 5ου αι. π.Χ.. Το γλυπτό απεικονίζει πιθανώς την Περσεφόνη (Κόρη), που τρέχει εναγωνίως να ξεφύγει από το θεό του Κάτω Κόσμου, τον Πλούτωνα, και η φωτογραφία είναι ευγενική παραχώρηση από το Φωτογραφικό αρχείο του Αρχαιολογικού Χώρου και Μουσείου Ελευσίνας. Η επιλογή της φωτογραφία ως κεντρική εικόνα του φετινού φεστιβάλ είναι μία αφιέρωση προς τις «φεύγουσες» κακοποιημένες γυναίκες απανταχού της Γης.

Ήδη από την έναρξη της υποβολής των ταινιών, οι άνθρωποι του φεστιβάλ παρατήρησαν πως λάμβαναν πολλές ταινίες με θέμα τη φύση και την ανησυχία για την καταστροφή της, κάτι που φανερώνει τη γενικότερη ανησυχία του καιρού μας για το πόσο βιώσιμο θα είναι το μέλλον. Ταυτόχρονα, μαρτυρά και το πόσο στενά είναι συνδεδεμένο το περιβάλλον με τον πολιτισμό και πώς η εξαφάνιση του ενός επηρεάζει και το άλλο.

Το περιβάλλον στο επίκεντρο του φετινού προγράμματος

Στον φετινό ΑΓΩΝΑ, το περιβάλλον δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως φυσικό τοπίο, αλλά ως ζωντανό κομμάτι της ανθρώπινης ιστορίας και πολιτιστικής μνήμης. Μέσα από ντοκιμαντέρ, animation και ποιητικές κινηματογραφικές αφηγήσεις από διαφορετικές γωνιές του κόσμου, οι δημιουργοί εξερευνούν τη βαθιά και συχνά εύθραυστη σχέση ανθρώπου και φύσης, φωτίζοντας ζητήματα οικολογίας, βιωσιμότητας, απώλειας και συνύπαρξης.

Από τα δάση του Αμαζονίου και τις παραδοσιακές πρακτικές διαχείρισης του νερού στην Κύπρο έως την απειλούμενη πανίδα του Ιράν και τις μικρές προσωπικές ιστορίες που γεννιούνται μέσα στο φυσικό τοπίο, οι ταινίες του φετινού προγράμματος υπενθυμίζουν ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διατήρηση της μνήμης, της ταυτότητας και του ίδιου του πολιτισμού. Ξεχωρίσαμε έξι ταινίες του 13ου Φεστιβάλ ΑΓΩΝ που μας ταξιδεύουν σε αυτές τις θεματικές και σας τις παρουσιάζουμε: 

Ο χαμένος πολιτισμός της Αμαζονίας (La Civilisation perdue d’Amazonie)
ΓΑΛΛΙΑ 52 λεπτά
Σκηνοθεσία: Paul-Aurelien Combre
Παραγωγή: French Connection Films
Δευτέρα 25 Μαΐου, 20:12

Από την ανακάλυψή του, οι Ευρωπαίοι θεωρούσαν την Αμαζονία ως αφιλόξενη περιοχή, κατοικημένη από επικίνδυνες αυτόχθονες φυλές που στερούνταν ιστορίας και πολιτισμού. Όλα όσα νομίζαμε ότι γνωρίζαμε άλλαξαν με την ανακάλυψη εξαιρετικών αρχαιολογικών χώρων στην Κολομβία και την Βραζιλία, όπου εντοπίστηκαν εκπληκτικές βραχογραφίες ηλικίας άνω των 12.000 ετών. Αυτές οι ζωγραφιές αποτελούν τα ίχνη ενός σπάνιου και άγνωστου πολιτισμού που κάποτε άνθισε σε αυτές τις περιοχές. Ποιοι ήταν; Από πού προήλθαν; Πώς ζούσαν σε αυτήν την «Ατλαντίδα» της ζούγκλας; Και το πιο σημαντικό, γιατί εξαφανίστηκαν;

Μαζί με ομάδα ειδικών αρχαιολόγων, αυτό το ντοκιμαντέρ μας οδηγεί σε μια αποστολή στην καρδιά του δάσους του Αμαζονίου, με στόχο να φωτίσουμε το μυστήριο αυτού του αρχαίου πολιτισμού. Η ταινία επαναξιολογεί την εικόνα της Αμαζονίας μέσα από νέες αρχαιολογικές ανακαλύψεις και σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους και μαρτυρίες, φωτίζοντας τη βαθιά σχέση πολιτισμού και φυσικού περιβάλλοντος.

Η κινηματογραφική αφήγηση συνδυάζει επιστημονική τεκμηρίωση με εντυπωσιακή οπτική γραφή, μετατρέποντας το τοπίο της Αμαζονίας σε φορέα μνήμης και πολιτιστικής συνέχειας. Η ταινία έχει ήδη διεθνή κυκλοφορία μέσω France TV / Unifrance, και έχει παρουσιαστεί πολλά διεθνή φεστιβάλ.

Το νερό στην Κύπρο – Θύμησες άλλων εποχών
ΚΥΠΡΟΣ 73 λεπτά
Σκηνοθεσία: Πασχάλης Παπαπέτρου
Παραγωγή: Anadysis Films Ltd
Παρασκευή 29 Μαΐου, 20:58

Από τα αρχαιότερα ραδιοχρονολογημένα πηγάδια νερού στον κόσμο (8.400 χρόνια π.Χ.), μέχρι την τοποθέτηση των πρώτων υδρομετρητών στα νοικοκυριά (1960), το ντοκιμαντέρ αυτό παρουσιάζει τις προσπάθειες των Κυπρίων, σε μια ημίξηρη γεωγραφική περιοχή, να εκτρέψουν το νερό από τις κοίτες των ποταμών για να ποτίσουν τα χωράφια τους διασφαλίζοντας την παραγωγή, καθώς και τον αγώνα τους να εκμεταλλευθούν τους αβαθείς υδροφορείς σκάβοντας λαγούμια (κανάτ).

Μέσα από αρχειακό υλικό και προσωπικές μαρτυρίες, η ταινία συνδέει οικολογία, ιστορία και καθημερινή ζωή, ενώ εξερευνά τις παραδοσιακές πρακτικές διαχείρισης των φυσικών πόρων και τη διαρκή προσπάθεια επιβίωσης σε ένα άνυδρο τοπίο. Η μνήμη του τόπου συνομιλεί με την οικολογική ευαισθησία και τη βιωσιμότητα. «Το νερό στην Κύπρο» είναι μία ταινία που μιλά για τη διαχρονική προσπάθεια επιβίωσης στην κυπριακή γη, τη μνήμη και τις παραδοσιακές πρακτικές. Η υψηλή αισθητική και η φωτογραφία της ταινίας ενισχύουν τη βιωματική διάσταση της αφήγησης.

Οι Φύλακες (Los Guardianes)
ΗΠΑ / USA 06 λεπτά
Σκηνοθεσία: Kira O'Boyle
Παραγωγή: Jharia Morris
Σάββατο 30 Μαΐου, 20:23

Η ταινία εξερευνά τη σύνδεση ανάμεσα στον πολιτισμό των Μάγια και τις άκεντρες μέλισσες. Στο μελιπονάριο «U Baalamo'ob», που σημαίνει «Οι φύλακες», οι μελισσοκόμοι βλέπουν τον εαυτό τους ως προστάτες μιας παράδοσης που εκτείνεται μέχρι τους προϊσπανικούς χρόνους.

Μέσα από προσωπικές αναμνήσεις και καθημερινές πρακτικές, η ταινία ακολουθεί έναν μελισσοκόμο των Μάγια, ο οποίος έμαθε την τέχνη από παιδί, όταν συνέλεγε μέλι μαζί με τα μέλη της οικογένειάς του σε παραδοσιακές κυψέλες. Το ντοκιμαντέρ αποκαλύπτει πώς η φροντίδα των μελισσών αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου κυκλικού αγροτικού συστήματος, όπου τα ζώα, τα φυτά και το έδαφος συνδέονται μεταξύ τους μέσω της φυσικής κομποστοποίησης και της βιώσιμης γεωργίας. Οι θεατές παρακολουθούν τις προσεκτικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τη διατήρηση των κυψελών και την προστασία των μελισσών, αξιοποιώντας τοπικά φυτά και προγονική γνώση.

Πέρα από την οικολογική τους σημασία ως επικονιαστές, οι μέλισσες προσφέρουν επίσης φαρμακευτικό μέλι που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία ασθενειών και την υποστήριξη της υγείας της κοινότητας. Το ντοκιμαντέρ «Οι Φύλακες», γιορτάζει τη γνώση των ιθαγενών λαών και αναδεικνύει τον ζωτικό ρόλο που παίζουν οι μέλισσες στην διατήρηση του πολιτισμού, της βιοποικιλότητας και της ζωής στη Γη. Η ταινία έχει ήδη διακριθεί διεθνώς, κατακτώντας το Best College Documentary Award στο MY HERO International Film Festival 2023, ενώ προβλήθηκε επίσης στο Exploratorium του Σαν Φρανσίσκο και συμμετείχε σε διεθνή φεστιβάλ ντοκιμαντέρ.

Η σκιά του βασιλιά (Shadow of the king)
ΙΡΑΝ 10 λεπτά
Σκηνοθεσία : Hadi Shariati
Παραγωγή: Hadi Shariati, Hossein Fathollahi, Hamed Taleshlar
Τετάρτη 27 Μαΐου, 21:11

Η ταινία του Hadi Shariati που χρησιμοποιεί το παρελθόν ως καθρέφτη των συνεπειών της ανθρώπινης παρέμβασης στη φύση, λειτουργεί ως μια οικολογική αλληγορία για την καταστροφή της πανίδας στο Ιράν. Με εντυπωσιακή φωτογραφία και συμβολισμούς, δημιουργεί μια σχεδόν σουρεαλιστική ατμόσφαιρα οικολογικού και υπαρξιακού στοχασμού.

Ο πρίγκιπας των Καζάρ, Ζελαλ-Σουλτάν, έχτισε ένα κάστρο σε περιοχή κυνηγιού λόγω του πάθους του για το κυνήγι. Οι υπερβολικές του δραστηριότητες προκάλεσαν σοβαρή ζημιά στο περιβάλλον του Ιράν και οδήγησαν σε εξαφάνιση ή απειλή τίγρεις, λεοπαρδάλεις, ελάφια, αίγαγρους και άλλα ζώα. Στην ταινία, η οικολογική ανησυχία παρουσιάζεται με ιδιαίτερα ποιητικό τρόπο.

Ο σκηνοθέτης Hadi Shariati είναι ιδιαίτερα δημοφιλής και δραστήριος, ενώ η ταινία έλαβε Special Jury Award στην κατηγορία Best International Film, στο 18ο NDU International Film Festival-From Youth to Legacy. Έχει συμμετάσχει και στο Ethnological Film Festival Risan στο Μαυροβούνιο και στο Istanbul International Architecture and Urban Films Festival.

Το ξύλο της ζωής (The Wood of Life)
ΙΡΑΝ 14:48 λεπτά 
Σκηνοθεσία - Παραγωγή : Hossein Gohlami
Τετάρτη 27 Μαΐου, 20:54

Μια ακόμα ταινία οικολογικού ενδιαφέροντος από το Ιράν στο πρόγραμμα του ΑΓΩΝΑ. Ένας μοναχικός τυφλός άνδρας και μια τυφλή γυναίκα που ζουν στο δάσος, συνδεδεμένοι με ένα ραβδί, εργάζονται συλλέγοντας φαρμακευτικά βότανα. Οι δυο άνθρωποι κρατιούνται από τις άκρες του ξύλου ακόμη και όταν κοιμούνται. Σε αυτή τη μικρού μήκους ταινία του, ο Hossein Gholami εστιάζει συμβολικά στη σχέση ανθρώπου και φύσης, προσεγγίζοντας τη μνήμη, την ύλη και τον κύκλο της ζωής μέσα από ποιητική κινηματογραφική γραφή. Ο υλικός πολιτισμός (το ξύλο) παρουσιάζεται ως μέσο κοινωνικής σύνδεσης/όρασης υπηρετεί την επιβίωση. Το φιλμ αναδεικνύει την πολυσημία των υλικών καταλοίπων και τα όρια της αρχαιολογικής ερμηνείας.

Η γρηά και το δεντρόκλαδο (Pirezan va shakhe derakht)
ΙΡΑΝ 05:42 λεπτά
Σκηνοθεσία - Παραγωγή: Robabe Hashemi
Πέμπτη 28 Μαΐου, 20:39

Ταινία κινουμένου σχεδίου της Robabe Hashemi με οικολογικό και ποιητικό χαρακτήρα, που μας έρχεται επίσης από το Ιράν. Η σκηνοθέτις, με στόχο την οικολογική αφύπνιση για την αλληλεπίδραση ανθρώπου –περιβάλλοντος, αφηγείται συμβολικά τη σχέση μιας μοναχικής ηλικιωμένης γυναίκας με ένα κλαδί δέντρου, που εισβάλλει απρόσμενα στον προσωπικό της χώρο. Μέσα από αυτή την παράδοξη σχέση, αγγίζει θέματα μοναξιάς, μνήμης, φθοράς και αναγέννησης, ενώ αποφεύγοντας τις λεκτικές εξηγήσεις αφήνει χώρο για προσωπικό στοχασμό.

Η λαμπρή τελετή λήξης στο Θέατρο Ολύμπια

Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ θα κορυφωθεί την Κυριακή 31 Μαΐου στο Δημοτικό Θέατρο Ολύμπια – Μαρία Κάλλας, με μία λαμπρή γιορτή όπου θα ανακοινωθούν οι νικήτριες ταινίες. Παράλληλα, ο θεσμός θα τιμήσει τρεις σημαντικές προσωπικότητες: τον Γιώργο Αρβανίτη, πολυβραβευμένο διευθυντή φωτογραφίας και εμβληματική μορφή του ελληνικού και διεθνούς κινηματογράφου, τον Αθανάσιο Φωκά, Καθηγητή Μη Γραμμικής Μαθηματικής Επιστήμης και τον επιφανή αιγυπτιολόγο και αρχαιολόγο, ερευνητή, Λέκτορα και συγγραφέας, Πρέσβη του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού (UNWTO) για τον Υπεύθυνο Τουρισμό, Δρ. Zahi Hawass.

Η τελετή θα ολοκληρωθεί με μια ξεχωριστή συναυλία-αφιέρωμα από το μουσικό σύνολο Λιποτάκτες, που συγκροτήθηκε από την Ανεξάρτητη Λαϊκή Ορχήστρα «Μίκης Θεοδωράκης». Θα παρουσιάσουν ένα ξεχωριστό πρόγραμμα με τίτλο «Οι στίχοι αυτοί μπορεί και να ’ναι οι τελευταίοι», αφιερωμένο στους Μίκη Θεοδωράκη και Δημήτρη Λάγιο, δύο καλλιτέχνες και στοχαστές που έχουν σημαδέψει τη μνήμη, αλλά και το παρόν και το μέλλον μας. Θα τραγουδήσουν ο Βασίλης Λέκκας, ο Παναγιώτης Πετράκης, η Υακίνθη Λάγιου και ο Άγγελος Θεοδωράκης.