Καθαρισμοί οικοπέδων: Πότε ανοίγει η πλατφόρμα, διπλάσια τα πρόστιμα, δήλωση μόνο ηλεκτρονικά, αναβαθμισμένος ρόλος της Πυροσβεστικής

Σημαντικές αλλαγές φέρνει το νέο νομοθετικό πλαίσιο για τον καθαρισμό οικοπέδων και ακάλυπτων χώρων για την αντιπυρική περίοδο 2026, με στόχο την ενίσχυση της πρόληψης πυρκαγιών και την αυστηροποίηση των ελέγχων και των κυρώσεων.

Ουσιαστικά πρόκειται για βελτιώσεις στο ισχύον νομικό πλαίσιο που κρίνεται άκρως επιτυχημένο με βάση τα αποτελέσματα επί του πεδίου στην πρόληψη, καταστολή και εξάπλωση των πυρκαγιών. Και το αντίθετο. Όπου δεν υπήρξαν καθαρισμοί οι πυρκαγιές που ξέσπασαν είχαν γρήγορη εξαπλωση και προξένησαν μεγαλύτερες καταστροφές.

Στο επίκεντρο η Πυροσβεστική Υπηρεσία

Σύμφωνα με το σκεπτικό του νομοθέτη γίνονται βελτιώσεις που επισημάνθηκαν επί του πεδίου και δίνονται περισσότερες αρμοδιότητες στην Πυροσβεστική Υπηρεσία που έχει τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο για την παραλαβή και διαχείριση των δηλώσεων, τους ελέγχους και τα πρόστιμα σε συνεργασία με υπηρεσίες των Δήμων. Εδώ βέβαια μπαίνει και ένα ζήτημα με την στελέχωση των υπηρεσιών της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας που θα πρέπει να ελέγξουν εκατοντάδες χιλιάδες δηλώσεις και ειδικά την αντιπυρική περίοδο που είναι επιβαρυμένες και με την κατάσβεση χιλιάδων πυρκαγιών.

Υποχρεωτική δήλωση με το ΚΑΕΚ

Με το νέο πλαίσιο καθιερώνεται η υποχρεωτική δήλωση καθαρισμού μέσω ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας, χωρίς να απαιτείται προσέλευση των πολιτών στον οικείο Δήμο. Η δήλωση γίνεται ηλεκτρονικά και αποκλειστικά με χρήση του Κωδικού Αριθμού Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ) του οικοπέδου.

Ποιοι είναι υπόχρεοι

Η υποχρέωση καθαρισμού αφορά όλους όσοι διαθέτουν ή διαχειρίζονται ακάλυπτους χώρους και οικόπεδα εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων, εντός ορίων οικισμών χωρίς σχέδιο, σε εκτάσεις που βρίσκονται εντός ακτίνας 100 μέτρων από οικισμούς και σε εκτός σχεδίου οικόπεδα με κτίσμα, εφόσον δεν υπάγονται στη δασική νομοθεσία. Υπόχρεοι μπορεί να είναι φυσικά ή νομικά πρόσωπα, καθώς και φορείς του δημόσιου τομέα.

Τι προβλέπουν οι καθαρισμοί

Ο καθαρισμός οφείλει να περιλαμβάνει την απομάκρυνση ξερών ή σπασμένων δέντρων και κλαδιών, ιδίως όταν βρίσκονται κοντά σε κτίσματα, την απομάκρυνση καύσιμης φυτικής ύλης όπως ξερά χόρτα, φύλλα και κατακείμενα κλαδιά, την αποκλάδωση της βάσης της κόμης των δέντρων και την αραίωση της θαμνώδους βλάστησης, καθώς και την απομάκρυνση εύφλεκτων υλικών, αντικειμένων ή απορριμμάτων και την ασφαλή συλλογή και μεταφορά όλων των υπολειμμάτων.

Ποιοι εξαιρούνται

Από την υποχρέωση αυτή εξαιρούνται μόνο οι συντηρημένοι κήποι και οι φυτεμένες επιφάνειες πολυκατοικιών ή οικοπέδων. Να σημειωθεί πως η απομάκρυνση των προϊόντων κλαδέματος είναι υποχρεώση του πολίτη. Να σημειωθεί πως η απομάκρυνση των κηπαίων και των προϊόντων κλαδέματος δεν περιλαμβάνεται στα τέλη καθαριότητας των Δήμων και έχουν ξεχωριστή χρέωση ανάλογα με την τιμολογιακή πολιτική του εκάστοτε Δήμου καθώς, τον όγκο των προϊόντων κλαδέματος, της απόστασης αλλά και άλλων παραμέτρων.

Πότε ανοίγει η πλατφόρμα και πότε κλείνει

Η περίοδος υποβολής των ηλεκτρονικών δηλώσεων ορίζεται από 1 Απριλίου έως 31 Μαΐου 2026, με καταληκτική προθεσμία την 15η Ιουνίου 2026, ενώ για πολίτες που δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία προβλέπεται η δυνατότητα φυσικής υποβολής της δήλωσης στη Διεύθυνση Προληπτικής Πυροπροστασίας του Πυροσβεστικού Σώματος.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά τη συμπλήρωση της δήλωσης, καθώς μετά την υποβολή δεν προβλέπεται δυνατότητα διόρθωσης.

Διπλάσια πρόστιμα

Παράλληλα, αυστηροποιείται το καθεστώς των προστίμων και των ελέγχων, με το πρόστιμο για μη καθαρισμό οικοπέδου να διπλασιάζεται και να ανέρχεται πλέον σε 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, από 0,50 ευρώ που ίσχυε έως σήμερα, με ελάχιστο ποσό τα 200 ευρώ. Σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης ή μη πραγματοποίησης του καθαρισμού επιβάλλεται πρόστιμο 500 ευρώ από τον Δήμο ή το Πυροσβεστικό Σώμα, ενώ σε περίπτωση ψευδούς δήλωσης το πρόστιμο ανέρχεται σε 100 ευρώ. Αν η μη συμμόρφωση συνεχιστεί μετά την επιβολή του προστίμου, ο δήμος προχωρά σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό εντός πέντε ημερών, καταλογίζοντας το σχετικό κόστος στον υπόχρεο.

Φυλάκιση έως 6 μήνες

Σε περιπτώσεις σοβαρών παραβάσεων ή ψευδών δηλώσεων, οι κυρώσεις γίνονται ακόμη αυστηρότερες, με δυνατότητα επιβολής προστίμων έως 5.000 ευρώ και ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών. Οι δήμοι αναλαμβάνουν την ενημέρωση των υπόχρεων, τη διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων από 1 Ιουνίου έως 31 Οκτωβρίου, καθώς και την επιβολή των προβλεπόμενων κυρώσεων και τον αυτεπάγγελτο καθαρισμό, ενώ το Πυροσβεστικό Σώμα πραγματοποιεί αυτοψίες, κυρίως έπειτα από καταγγελίες, και εισηγείται τις απαραίτητες ενέργειες, ιδίως σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου πυρκαγιάς.
Το νέο πλαίσιο υπογραμμίζει ότι ο καθαρισμός οικοπέδων δεν αποτελεί πλέον μια τυπική διαδικασία, αλλά απαραίτητο και κρίσιμο μέτρο πολιτικής προστασίας, καθώς η έγκαιρη συμμόρφωση των ιδιοκτητών συμβάλλει αποφασιστικά στην πρόληψη πυρκαγιών και στην προστασία ανθρώπινων ζωών, περιουσιών και του φυσικού περιβάλλοντος.