Λεωφορεία: Αλλάζουν εικόνα σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη - Έρχεται rebranding με... ζητήματα σε εκκρεμότητα

Αλλαγή όψης για τα λεωφορεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης ετοιμάζουν το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών σε συνεργασία με τον ΟΑΣΑ και τον ΟΣΕΘ, με τον δεύτερο μάλιστα να έχει ήδη γνωστοποιήσει ότι η τελική μορφή θα αναδειχθεί από τους ίδιους τους πολίτες, διαδικασία που δεν αποκλείεται να ακολουθηθεί και στην Αθήνα.

Αναμένοντας την ένταξη στον στόλο της ΟΣΥ της επόμενης «φουρνιάς» 125 νέων ηλεκτρικών λεωφορείων, τα οποία έφτασαν προ ημερών στον Πειραιά και ενώ το δυναμικό οχημάτων και στις δύο πόλεις βρίσκεται σε φάση ανανέωσης, οι συγκοινωνιακές εταιρείες επιχειρούν να αλλάξουν την όψη των αστικών συγκοινωνιών προκειμένου «να αναβαθμιστεί η συνολική εικόνα και η εμπειρία του επιβάτη», όπως σημειώνουν στο «ethnos.gr» πηγές κοντά στην υπόθεση.

Στο πλαίσιο αυτό ΟΑΣΑ και ο ΟΣΕΘ αναμένεται να προχωρήσουν στην προκήρυξη δημόσιου ανοιχτού διαγωνισμού για το νέο branding των λεωφορείων μετά το Πάσχα. Στόχος είναι να επιλεγεί μέσα από τη διαδικασία η νέα αισθητική ταυτότητα των οχημάτων.

Για τις ανάγκες της δράσης και οι δύο φορείς αναθέτουν στην ίδια εταιρεία, τη HAST PRODUCTIONS ΙΚΕ τη δημιουργία microsite, την ανάπτυξη της πλατφόρμας συμμετοχής και την υποστήριξη της διεξαγωγής του διαγωνισμού έναντι 30.000 ευρώ για την Αθήνα και 13.000 ευρώ για τη Θεσσαλονίκη. Η πλατφόρμα θα φιλοξενεί τόσο τις υποβολές των designers όσο και τη διαδικασία ανάδειξης του νικητή, η οποία τουλάχιστον για την περίπτωση της συμπρωτεύουσας έχει αποφασιστεί ότι θα προκύψει μέσα από δημόσια ψηφοφορία.

Όπως φαίνεται από τη σχετική σύμβαση που έχει υπογράψει ο ΟΣΕΘ, η διαδικασία θα εξελιχθεί σε δύο φάσεις. Αρχικά, επιτροπή θα επιλέξει τις πέντε επικρατέστερες προτάσεις και στη συνέχεια το κοινό θα κληθεί να ψηφίσει, μέσω ειδικής σελίδας αυτήν που προτιμά με περιορισμό μίας ψήφου ανά χρήστη. Θα υπάρχει επίσης δυνατότητα παρακολούθησης της εξέλιξης της ψηφοφορίας, με στατιστικά και κατανομή ψήφων.

Αν και η κατεύθυνση θα υποδηλωθεί κυρίως από τις συμμετοχές και τις προτάσεις των σχεδιαστών και υπάρχει η σκέψη ενιαίας εικόνας του στόλου και των δύο πόλεων, αυτό δε φαίνεται αρκετά πιθανό, ιδίως αν υποβληθούν προτάσεις που θα «παίζουν» με τοπόσημα των δύο αστικών κέντρων και ως εκ τούτου θα είναι περιοριστικές.

Υπενθυμίζεται ότι στην ψηφοφορία του κοινού που είχε πραγματοποιήσει στο παρελθόν η Ελληνικό Μετρό οφείλεται και το πορτοκαλί χρώμα που επελέγη για τους πιο καινούριους συρμούς του τραμ στην Αθήνα με τις ισορροπίες να ανατρέπονται σχεδόν την τελευταία μέρα καθώς έως τότε επικρατέστερο ήταν το γαλάζιο χρώμα.

Αλλαγή στα σχέδια του Τσεκλένη μετά από περίπου 30 χρόνια

Να σημειωθεί ότι η υφιστάμενη αισθητική ταυτότητα των λεωφορείων και των τρόλεϊ στην Αθήνα, αλλά και συρμών του Προαστιακού Σιδηροδρόμου οφείλονται στον σχεδιαστή μόδας, Γιάννη Τσεκλένη, ο οποίος τη δεκαετία του ’90 και στις αρχές του 2000 είχε αναλάβει να σχεδιάσει την αισθητική ταυτότητα των οχημάτων στις αστικές συγκοινωνίες. Όπως ο ίδιος είχε περιγράψει σε συνεντεύξεις του, στα λεωφορεία της τότε ΕΘΕΛ, η προσέγγισή του ήταν ξεκάθαρη και ο βασικός στόχος να γεμίσει χρώμα η πόλη. Έτσι προέκυψαν τα χαρακτηριστικά σχέδια με μπλε της θάλασσας, τιρκουάζ του ουρανού, κίτρινο του ήλιου και το λευκό της Ελλάδας στα λεωφορεία.

Για τα λεωφορεία φυσικού αερίου, οι γνωστές «χρωματιστές μπάλες» δεν ήταν τυχαίες, καθώς, αποτελούσαν, όπως είχε εξηγήσει, μεγέθυνση του μορίου της χλωροφύλλης στη διαδικασία της φωτοσύνθεσης.

Αντίστοιχα, στα τρόλεϊ του τότε ΗΛΠΑΠ, ο σχεδιασμός κινήθηκε σε πιο παιχνιδιάρικη λογική, με μωβ και κίτρινους τόνους και ένα λογότυπο εμπνευσμένο από γράμματα τύπου lego, με στόχο το μέσο να γίνει πιο φιλικό και οικείο ακόμη και για τα παιδιά. Η φιλοσοφία του δεν περιοριζόταν στην εξωτερική εικόνα, αλλά επεκτεινόταν και στο εσωτερικό των οχημάτων, με παρεμβάσεις σε υφάσματα, καθίσματα και συνολική αίσθηση χώρου.

Ο σχεδιασμός αυτός παρέμεινε έως και σήμερα, αν και με ενίοτε αλλοιωμένα χαρακτηριστικά, αποτέλεσμα και της χρήσης μεμβρανών, οι οποίες δεν «κούμπωναν» σωστά σε σχέδια και χρώματα. 

Πιο εύκολο το rebranding από την ...καθαριότητα

Η νέα προσπάθεια μπορεί να φέρνει το design στο προσκήνιο, ωστόσο την ίδια ώρα που κρίσιμα ζητήματα όπως ο καθαρισμός των λεωφορείων της ΟΣΥ παραμένουν εν πολλοίς άλυτα. Η ΟΣΥ αδυνατώντας εδώ και περίπου τρία χρόνια να ολοκληρώσει τους δύο μεγάλους διαγωνισμούς που έχει προκηρύξει εξαιτίας νομικών εμπλοκών και προσφυγών, αντιμετωπίζει επαναλαμβανόμενα κενά στις συμβάσεις καθαρισμού, με αποτέλεσμα να καταφεύγει σε αποσπασματικές εργολαβίες και σχεδόν ανά δίμηνο λεωφορεία να μένουν ακαθάριστα έως ότου ενεργοποιηθεί η επόμενη σύμβαση - γέφυρα.

Για παράδειγμα, αυτήν την περίοδο λήγουν ή έχουν λήξει και οι συμβάσεις καθαρισμού που είχαν ενεργοποιηθεί στα μέσα Φεβρουαρίου για τα οχήματα στα αμαξοστάσια Ανθούσας, Νέας Φιλαδέλφειας, Αγίου Δημητρίου, Π. Ράλλη, Λιοσίων και Ρέντη, με προϋπολογισμούς της τάξης των 30.000 ευρώ ανά σύμβαση.

Η εταιρεία συστηματικά προχωρά σε συμβάσεις υπηρεσιών καθαρισμού με διαδικασία κατεπείγοντος, μέσω απευθείας ανάθεσης, με στόχο - όπως αναφέρει στις προκηρύξεις - τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας, η οποία φαίνεται πως αποτελεί ακόμα ζητούμενο.

Καλύτερες επιδόσεις στους ελέγχους κομίστρου

Σε επίπεδο ελέγχων κομίστρου, πάντως, οι συγκοινωνιακές εταιρείες της Αθήνας εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία για το 2025 που ανάρτησε ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, ο ΟΑΣΑ έχει προχωρήσει σε ουσιαστική αύξηση του ανθρώπινου δυναμικού των ελεγκτών, το οποίο από 87 άτομα το 2022 ανήλθε σε 247 το 2025, σημειώνοντας άνοδο της τάξης του 184%.

Η αύξηση αποτυπώνεται και στον αριθμό των ελέγχων. Στο Μετρό, που λειτουργεί υπό τη ΣΤΑΣΥ, οι έλεγχοι σχεδόν πενταπλασιάστηκαν μέσα σε μία πενταετία, φτάνοντας από περίπου 1 εκατ. το 2021 σε πάνω από 5,3 εκατ. το 2025. Στα λεωφορεία οι έλεγχοι αυξήθηκαν σχεδόν εννέα φορές, από περίπου 325.000 σε σχεδόν 2,9 εκατομμύρια την ίδια περίοδο.

Συνολικά, την τριετία 2022 - 2025, οι έλεγχοι εκτινάχθηκαν από 1,1 εκατομμύριο σε περισσότερους από 5,3 εκατομμύρια. Σε επίπεδο παραβάσεων, παρότι καταγράφηκε αρχικά αύξηση από 52.188 το 2022 σε 121.625 το 2024, στη συνέχεια παρατηρήθηκε σαφής αποκλιμάκωση, με τις παραβάσεις να υποχωρούν στις 85.391 το 2025. Όσον αφορά την εξέλιξη του ποσοστού παραβατικότητας σε σχέση με τους ελέγχους, από 4,6% το 2022 μειώθηκε σε 2,6% το 2023, 2,3% το 2024 και 1,6% το 2025, επίπεδο στο οποίο παραμένει και το 2026 σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία.

Ως αποτέλεσμα ανοδική τάση καταγράφεται και στις επικυρώσεις εισιτηρίων στο δίκτυο της ΣΤΑΣΥ, οι οποίες αυξήθηκαν από 168,8 εκατομμύρια το 2022 σε 221 εκατομμύρια το 2025.