Οιστροβίωμα: Ο ρόλος του Μικροβιώματος στην Εμμηνόπαυση

Τα οιστρογόνα είναι ορμόνες που παράγονται κυρίως στις ωοθήκες και ρυθμίζουν σημαντικές λειτουργίες του γυναικείου οργανισμού, όπως τον εμμηνορροϊκό κύκλο, τον μεταβολισμό, την υγεία των οστών και την καρδιαγγειακή λειτουργία. Όταν η παραγωγή αυτών των ορμονών μειώνεται και τελικά σταματά, ο οργανισμός εισέρχεται στη φυσική φάση της εμμηνόπαυσης.
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι και το μικροβίωμα, δηλαδή τα τρισεκατομμύρια μικροοργανισμών που ζουν επάνω και μέσα στο σώμα μας, ιδιαίτερα στο έντερο, συμμετέχει ενεργά στον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός μεταβολίζει και ρυθμίζει αυτά τα οιστρογόνα, μέσα από μια ομάδα μικροβίων που ονομάσαμε οιστροβίωμα.

Για να κατανοήσουμε τον ρόλο τους, χρειάζεται να δούμε τι συμβαίνει όταν το σώμα μεταβολίζει τα οιστρογόνα. Αφού ασκήσουν τη δράση τους στους ιστούς, τα οιστρογόνα μεταφέρονται στο ήπαρ, όπου μετατρέπονται σε μορφές που μπορούν να αποβληθούν από τον οργανισμό μέσω της χολής και του εντέρου. Εκεί όμως παρεμβαίνει το οιστροβίωμα: Ορισμένα βακτήρια παράγουν ένζυμα, όπως η β-γλυκουρονιδάση, τα οποία μπορούν να αποδεσμεύσουν τα οιστρογόνα από αυτές τις μορφές και να τα επαναφέρουν σε ενεργή κατάσταση. Με τον τρόπο αυτό τα οιστρογόνα μπορούν να επαναρροφηθούν από το έντερο και να επιστρέψουν στην κυκλοφορία του αίματος.

Σε ένα ισορροπημένο μικροβιακό οικοσύστημα αυτή η διαδικασία λειτουργεί με ακρίβεια. Το σώμα διατηρεί τα επίπεδα των ορμονών μέσα σε ένα φυσιολογικό εύρος και η ορμονική ρύθμιση παραμένει σταθερή. Όταν όμως η μικροβιακή ποικιλότητα μειώνεται ή όταν η σύνθεση του μικροβιώματος αλλάζει σημαντικά, η ισορροπία αυτή μπορεί να διαταραχθεί.
Κατά την εμμηνόπαυση, η μείωση των οιστρογόνων συνοδεύεται συχνά από αλλαγές στη μικροβιακή κοινότητα του εντέρου. Ορισμένα ευεργετικά βακτήρια που συμβάλλουν στη σταθερότητα του οικοσυστήματος φαίνεται να μειώνονται. Αυτή η μεταβολή μπορεί να επηρεάσει και τη λειτουργία του οιστροβιώματος, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο το έντερο συμμετέχει στον μεταβολισμό των ορμονών.

Η σχέση αυτή έχει ευρύτερες συνέπειες για την υγεία. Τα οιστρογόνα επηρεάζουν πολλαπλές λειτουργίες του οργανισμού, από τη ρύθμιση του μεταβολισμού μέχρι την υγεία των οστών, την καρδιαγγειακή λειτουργία και την ανοσολογική ισορροπία. Όταν το μικροβίωμα μεταβάλλεται, η ικανότητα του οργανισμού να διαχειρίζεται αυτές τις ορμόνες μπορεί επίσης να αλλάξει.

Ταυτόχρονα, το ίδιο το μικροβίωμα παράγει ουσίες που επηρεάζουν άμεσα τη φλεγμονή και τον μεταβολισμό. Όταν τα βακτήρια του εντέρου ζυμώνουν φυτικές ίνες από τη διατροφή, δημιουργούν λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας, όπως το βουτυρικό, το οξικό και το προπιονικό οξύ. Αυτές οι ουσίες υποστηρίζουν την ακεραιότητα του εντερικού φραγμού, ρυθμίζουν τη φλεγμονή και συμβάλλουν στη μεταβολική ισορροπία. Ένα πλούσιο και ποικιλόμορφο μικροβίωμα βοηθά επομένως το σώμα να διατηρεί μια πιο σταθερή εσωτερική ισορροπία.

Εδώ βρίσκεται και η πρακτική σημασία αυτής της επιστημονικής γνώσης. Το μικροβίωμα είναι ένα οικοσύστημα που ανταποκρίνεται άμεσα στον τρόπο ζωής μας. Μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες από λαχανικά, όσπρια, φρούτα και δημητριακά ολικής άλεσης τροφοδοτεί τα ωφέλιμα βακτήρια. Τα παραδοσιακά ζυμωμένα τρόφιμα, όπως το γιαούρτι ,το κεφίρ, το ξινολάχανο, το κιμτσι, το μίσο, μπορούν επίσης να συμβάλουν στη διατήρηση μιας υγιούς μικροβιακής ισορροπίας. Η τακτική σωματική δραστηριότητα, ο επαρκής ύπνος και η μείωση του χρόνιου στρες φαίνεται επίσης να επηρεάζουν θετικά τη σύνθεση του μικροβιώματος.

Η επιστήμη του οιστροβιώματος βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, όμως μας προσφέρει μια νέα οπτική για την κατανόηση της εμμηνόπαυσης. Δεν πρόκειται μόνο για μια ορμονική αλλαγή που συμβαίνει μέσα στις ωοθήκες. Είναι μια ευρύτερη βιολογική μετάβαση που περιλαμβάνει και το οικοσύστημα των μικροοργανισμών που ζουν μέσα μας. Καθώς η έρευνα προχωρά, γίνεται όλο και πιο σαφές ότι η φροντίδα του μικροβιώματος μπορεί να αποτελέσει έναν σημαντικό σύμμαχο για την υγεία των γυναικών στη μέση ηλικία. Μέσα σε αυτό το αόρατο οικοσύστημα κρύβεται ένας από τους πιο ενδιαφέροντες μηχανισμούς με τους οποίους το σώμα διατηρεί την εσωτερική του ισορροπία.

(σημείωση του Εθνους: το άρθρο γράφτηκε και εστάλη από το Πόρτο στην Πορτογαλία, όπου η κ. Κάντζου συμμετέχει στο Παγκόσμιο Συνέδριο Μικροβιώματος)