Καρκίνος, άνοια και καρδιοπάθειες: Πώς το αλκοόλ δηλητηριάζει τον οργανισμό και τι πρέπει να κάνουμε

Το αλκοόλ μπορεί να μοιάζει βαθιά συνδεδεμένο με τη ζωή μας. Μια μπύρα ή ένα ποτήρι κρασί ενώ συζητάμε με φίλους. Ένα κοκτέιλ στο τέλος μιας δύσκολης ημέρας. Μια πρόποση σε ένα πάρτι.

Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι μια τόσο φαινομενικά αθώα συμπεριφορά μειώνει την ανοσία μας απέναντι στις λοιμώδεις ασθένειες και αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου και άλλων χρόνιων παθήσεων. Όμως, σύμφωνα με την επιστήμη, αυτό ακριβώς συμβαίνει.

«Το αλκοόλ είναι εγγενώς τοξικό. Χρησιμοποιούμε το αλκοόλ για απολύμανση, το χρησιμοποιούμε για να σκοτώνουμε οργανισμούς. Άρα το ερώτημα είναι: υπάρχει ασφαλής ποσότητα;» είπε στο CNN ο Δρ. Άντριου Φρίμαν, διευθυντής πρόληψης καρδιαγγειακών παθήσεων και ευεξίας στο National Jewish Health στο Ντένβερ. Ένας αυξανόμενος αριθμός μελετών απαντά «όχι».

Στην πραγματικότητα, τα πιο πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι η κατανάλωση αλκοόλ ευθύνεται άμεσα για 62 διαφορετικές διαταραχές, όπως αλκοολική καρδιοπάθεια, ψυχωσικές διαταραχές, γαστρίτιδα, έλκη, παγκρεατίτιδα και λιπώδη νόσο του ήπατος, καθώς και πιο γνωστές καταστάσεις όπως το εμβρυϊκό αλκοολικό σύνδρομο και η κίρρωση του ήπατος.

«Αυτές οι παθήσεις αποδίδονται 100% στο αλκοόλ, πράγμα που σημαίνει ότι δεν θα υπήρχαν καν χωρίς τη χρήση αλκοόλ», δήλωσε ο Γιούργκεν Ρεμ, ανώτερος επιστήμονας στο Institute for Mental Health Policy Research στο Τορόντο. Ο Ρεμ διεξάγει έρευνα για το αλκοόλ από το 2003 σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και επιστήμονες από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο. «Υπάρχουν άλλες 30 ασθένειες στις οποίες το αλκοόλ παίζει ρόλο, όπως ο καρκίνος του μαστού και άλλοι καρκίνοι, οι καρδιοπάθειες, τα εγκεφαλικά, ο διαβήτης και η άνοια», είπε ο Ρεμ. «Αυτές οι ασθένειες θα υπήρχαν ακόμη και χωρίς το αλκοόλ, αλλά η χρήση αλκοόλ ευθύνεται για ένα ποσοστό τους».

Η ικανότητα του σώματος να καταπολεμά τις λοιμώξεις επηρεάζεται επίσης. Ακόμη και ένα μόνο ποτό βλάπτει το ανοσοποιητικό σύστημα, μειώνοντας την ικανότητά του να αντιμετωπίζει εισβολείς μέσα σε 20 λεπτά από την κατανάλωση. Η χρόνια κατανάλωση μπορεί να επηρεάσει μόνιμα κρίσιμα κύτταρα του ανοσοποιητικού.

Οι βλάβες του αλκοόλ στην υγεία είναι μεγαλύτερες για όσους πίνουν πολύ καθημερινά, λέει ο Ρεμ, αλλά υπάρχει μια παγίδα: η έρευνα συχνά ορίζει ως βαριά κατανάλωση περισσότερα από 40 γραμμάρια καθαρού αλκοόλ την ημέρα για τις γυναίκες και 60 γραμμάρια για τους άνδρες. Μεταφρασμένο πρακτικά, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 40 ml δυνατού ποτού για τις γυναίκες και 60 ml για τους άνδρες. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι ένας μπάρμαν μπορεί εύκολα να βάλει περίπου 30ml ή και περισσότερο αλκοόλ σε ένα κοκτέιλ - και έτσι μπορεί ήδη να θεωρείσαι «βαρύς πότης» εκείνη την ημέρα. Και φυσικά, το αλκοόλ δεν περιορίζεται στα δυνατά ποτά: κόκκινο και λευκό κρασί, μπύρα, μηλίτης, μέλι, σέρι, πόρτο, βερμούτ και σάκε περιέχουν επίσης αλκοόλ.

Πώς επηρεάζουν όλα αυτά το προσδόκιμο ζωής; «Η ομάδα μας δημιούργησε μια δωρεάν εφαρμογή που δείχνει πόσα λεπτά και ημέρες ζωής χάνονται με κάθε ποτό», είπε ο Ρεμ. «Δείχνει επίσης πόσα λεπτά και ημέρες ζωής κερδίζεις όταν σταματάς να πίνεις». Παρά όλα τα ανησυχητικά νέα για τις επιπτώσεις του αλκοόλ στην υγεία, υπάρχει και μια θετική πλευρά. Πολλές από τις ασθένειες που σχετίζονται με το αλκοόλ μπορούν να επιβραδυνθούν, να σταματήσουν ή ακόμη και να αντιστραφούν, αν ληφθούν έγκαιρα μέτρα.

Αλκοόλ και λοιμώδη νοσήματα

Αν δεν γνωρίζετε την επίδραση που έχει ένα ποτό στην ικανότητά σας να καταπολεμάτε λοιμώξεις όπως το κρυολόγημα, η γρίπη και η Covid-19, αυτό είναι κατανοητό. Αν και η σύνδεση μεταξύ αλκοόλ και πνευμονίας είναι γνωστή από το 1785, η ευρεία συζήτηση για την επίδραση του αλκοόλ στο ανοσοποιητικό ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990.

Το αλκοόλ διαταράσσει τη λειτουργία του έμφυτου ανοσοποιητικού συστήματος - αυτού με το οποίο γεννιόμαστε - αλλά και της επίκτητης ανοσίας που αναπτύσσουμε από προηγούμενη έκθεση σε παθογόνους οργανισμούς. Αρκεί πολύ μικρή ποσότητα αλκοόλ για να κατασταλεί άμεσα η ικανότητα βασικών λευκών αιμοσφαιρίων, όπως τα μακροφάγα, τα ουδετερόφιλα και τα φυσικά φονικά κύτταρα, να καταπολεμούν ιούς, βακτηριακές λοιμώξεις και καρκινικά κύτταρα.

Ένα επεισόδιο υπερβολικής κατανάλωσης (συνήθως τέσσερα ή περισσότερα ποτά μέσα σε λίγες ώρες) μπορεί να διαταράξει την ανοσολογική απόκριση για 24 ώρες. Αν και παλαιότερα θεωρούνταν πρόβλημα κυρίως των εφήβων και των φοιτητών, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ αυξάνεται στις ΗΠΑ, ιδιαίτερα μεταξύ γυναικών άνω των 30 και ενηλίκων άνω των 65. Ευτυχώς, οι άμεσες επιπτώσεις του αλκοόλ στο ανοσοποιητικό δεν διαρκούν πολύ. Ανάλογα με την κατανάλωση, το σώμα επανέρχεται μέσα σε λίγες ημέρες έως μία εβδομάδα, σύμφωνα με τον Ρεμ.

Ωστόσο, η χρόνια κατανάλωση μπορεί να καταστρέψει ή να εξασθενήσει τα φυσικά φονικά κύτταρα και τα Τ-λεμφοκύτταρα, την «ελίτ δύναμη κρούσης» του ανοσοποιητικού, οδηγώντας σε μεγαλύτερη ευπάθεια σε λοιμώξεις όπως η πνευμονία, ο HIV και η φυματίωση. Αν και η μακροχρόνια αποχή βοηθά, οι ειδικοί λένε ότι ορισμένες βλάβες μπορεί να είναι μόνο μερικώς αναστρέψιμες, ανάλογα με τη διάρκεια και την ποσότητα κατανάλωσης. Στην πραγματικότητα, οι βαριά αλκοολικοί μπορεί να καταστούν ανοσοκατεσταλμένοι.

Αλκοόλ και καρκίνος

Το αλκοόλ είναι η τρίτη σημαντικότερη αποτρέψιμη αιτία καρκίνου στις ΗΠΑ, μετά το κάπνισμα και την παχυσαρκία, σύμφωνα με τον πρώην Γενικό Χειρουργό των ΗΠΑ, Δρ. Βιβέκ Μέρθι. Στις αρχές του 2025 εξέδωσε προειδοποίηση ζητώντας ανανεωμένες προειδοποιητικές ετικέτες στα αλκοολούχα ποτά. «Το αλκοόλ είναι μια καλά τεκμηριωμένη, αποτρέψιμη αιτία καρκίνου, υπεύθυνη για περίπου 100.000 περιπτώσεις καρκίνου και 20.000 θανάτους από καρκίνο ετησίως στις Ηνωμένες Πολιτείες - περισσότερους από τους 13.500 θανάτους σε τροχαία που σχετίζονται με αλκοόλ κάθε χρόνο στις ΗΠΑ - κι όμως η πλειονότητα των Αμερικανών αγνοεί αυτόν τον κίνδυνο», ανέφερε ο Μέρθι.

Όλοι οι τύποι αλκοόλ συμβάλλουν στην ανάπτυξη καρκίνου μέσω βλάβης στο DNA και αύξησης της χρόνιας φλεγμονής, σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ. Για τις γυναίκες, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ο καρκίνος του μαστού που σχετίζεται με το αλκοόλ. Για τους άνδρες, ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι ο συχνότερα συνδεδεμένος με το αλκοόλ.

Η αποχή σταματά την εξέλιξη κάθε καρκίνου που προκαλείται από το αλκοόλ, αλλά δεν αποτελεί εγγύηση, είπε ο Σίνκλερ Καρ, υποψήφιος διδάκτορας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας Harvard T.H. Chan στη Βοστώνη. «Ο καρκίνος χρειάζεται χρόνια για να αναπτυχθεί. Επομένως, μπορεί ήδη να υπάρχει καρκίνος στο σώμα σας που προκλήθηκε από το αλκοόλ και να εμφανιστεί ακόμη και μετά τη διακοπή», είπε ο Καρ. «Ωστόσο, αν δεν υπάρχει ήδη καρκίνος και σταματήσετε να πίνετε, εξαλείφετε τον μελλοντικό κίνδυνο καρκίνου που αποδίδεται στο αλκοόλ».

Αναρωτιέστε πόσος χρόνος χρειάζεται ώστε να είστε βέβαιοι ότι το ιστορικό συστηματικής κατανάλωσης δεν συνέβαλε σε καρκίνο; «Περίπου 30 χρόνια, όπως και με το κάπνισμα», είπε ο Ρεμ. «Αν είστε σχετικά βαρύς πότης, μπορείτε να το σκεφτείτε έτσι: Ένα ποτό ισοδυναμεί με ένα τσιγάρο. Σοκαριστικό, έτσι δεν είναι;»

Φυσικά, τα αίτια του καρκίνου είναι πολυπαραγοντικά. Ωστόσο, όσον αφορά το αλκοόλ, ο καρκίνος είναι μια χρόνια νόσος όπου «η διακοπή της κατανάλωσης μπορεί να έχει καλά αποτελέσματα, επειδή μεγάλο μέρος της βλάβης μπορεί να αντιστραφεί», είπε ο Ρεμ. «Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι σκέφτονται να σταματήσουν όταν έχουν ήδη φτάσει κοντά στο σημείο όπου δεν μπορούν πλέον να απολαύσουν πλήρως τα οφέλη της αναστροφής».

Αλκοόλ και εγκεφαλική βλάβη

Παλαιότερα λεγόταν ότι το αλκοόλ σκοτώνει εγκεφαλικά κύτταρα, αλλά η σύγχρονη επιστήμη δείχνει ότι καταστρέφει τις συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων, οδηγώντας σε συρρίκνωση του εγκεφάλου, ιδιαίτερα σε περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη και τη λήψη αποφάσεων.

Μία από τις μεγαλύτερες μελέτες μέχρι σήμερα διαπίστωσε ότι τρία ποτά την εβδομάδα αύξαναν τον κίνδυνο άνοιας κατά 15% σε σύγκριση με ένα ποτό την εβδομάδα. Η εγκεφαλική βλάβη που προκαλείται από το αλκοόλ είναι εν μέρει αναστρέψιμη, ανάλογα με το αν η βλάβη είναι οξεία ή χρόνια. «Μελέτες απεικόνισης υποδεικνύουν ότι η εγκεφαλική ατροφία μπορεί να ανακάμψει εν μέρει μέσα σε εβδομάδες έως μήνες από τη διακοπή του αλκοόλ, με μετρήσιμες αλλαγές ήδη από τις πρώτες εβδομάδες», είπε ο Καρ. «Γνωστικές λειτουργίες όπως η προσοχή, η εκτελεστική λειτουργία και η μνήμη μπορούν επίσης να βελτιωθούν με την αποχή».

Ωστόσο, η χρόνια βαριά κατανάλωση και τα επεισόδια υπερβολικής κατανάλωσης φαίνεται να συμβάλλουν σε μακροχρόνιες αλλαγές στον εγκέφαλο που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. «Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι η διακοπή επαναφέρει πλήρως τον κίνδυνο άνοιας στο επίπεδο ενός ατόμου που δεν έπινε ποτέ πολύ», είπε ο Καρ.

Αλκοόλ και καρδιά

Αλλά περιμένετε. Δεν λέγεται ότι το αλκοόλ κάνει καλό στην καρδιά, τη βασική αιτία θανάτου ανδρών και γυναικών παγκοσμίως; Είναι αλήθεια ότι πολλές μελέτες έχουν βρει μια σχέση σε σχήμα «J» ανάμεσα στο αλκοόλ και την καρδιακή υγεία, κάτι που η σημερινή επιστήμη δεν έχει ακόμη πλήρως διαψεύσει.

Η χαμηλή έως μέτρια κατανάλωση - το πιο επίπεδο τμήμα του «J» - φαίνεται να έχει ελαφρώς θετική επίδραση στην καρδιά, σύμφωνα με αυτές τις μελέτες. Ωστόσο, όσο αυξάνονται τα ποτά ανά ημέρα, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος, ανεβαίνοντας στην απότομη γραμμή του «J». «Όχι μόνο αυξάνεται ο κίνδυνος με την κατανάλωση, αλλά τα φαινομενικά προστατευτικά οφέλη για την καρδιά εξαφανίζονται ουσιαστικά σε ανθρώπους που κάνουν και επεισοδιακή υπερβολική κατανάλωση», είπε ο Καρ.

Μια μελέτη του 2023 διαπίστωσε ότι ακόμη και ένα αλκοολούχο ποτό την ημέρα αύξανε τη συστολική αρτηριακή πίεση - τον πρώτο αριθμό σε μια μέτρηση πίεσης. Η κατανάλωση αλκοόλ όταν κάποιος έχει υπέρταση σχεδόν διπλασιάζει τον κίνδυνο σοβαρής ηπατικής βλάβης, ενώ η κατανάλωση σε άτομα με κοιλιακή παχυσαρκία ή διαβήτη υπερτριπλασιάζει τον κίνδυνο, σύμφωνα με μελέτη του Φεβρουαρίου 2025. «Νομίζω ότι πλέον υπάρχουν αρκετά στοιχεία πως το ποτό μπορεί να είναι περισσότερο βλαβερό παρά ωφέλιμο», είπε ο Φρίμαν, ο καρδιολόγος πρόληψης καρδιοπαθειών. «Οι περισσότερες επιστημονικές εταιρείες συμβουλεύουν τον κόσμο να μην αρχίσει να πίνει, να πίνει όσο το δυνατόν λιγότερο αν ήδη πίνει ή να σταματήσει εντελώς».