Υγεία|22.11.2026 10:31

Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: Αυτοί είναι οι κίνδυνοι για την υγεία από την υψηλή κατανάλωση

Newsroom

Η υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά και μεταβολικά νοσήματα, προβλήματα του γαστρεντερικού συστήματος, κατάθλιψη και άγχος, καρκίνο, αλλά και θνησιμότητα από κάθε αιτία. Το βασικό μήνυμα είναι ότι οι πιθανές επιπτώσεις τους δεν περιορίζονται μόνο στην αύξηση του σωματικού βάρους.

Τις επισημάνσεις κάνει η παθολόγος, καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, μιλώντας στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, επικαλούμενη μεγάλες μετααναλύσεις για τη σχέση των συγκεκριμένων τροφίμων με την υγεία.

Σύμφωνα με την ίδια, υπάρχει και μια ενθαρρυντική πλευρά: ακόμη και μια περιορισμένη αλλαγή στις καθημερινές διατροφικές επιλογές μπορεί να έχει σημασία. Όπως αναφέρει, σε μελέτη που παρακολούθησε περισσότερους από 300.000 Ευρωπαίους για αρκετά χρόνια, η αντικατάσταση του 10% της ημερήσιας πρόσληψης επεξεργασμένων και υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με ελάχιστα επεξεργασμένα συνδέθηκε με χαμηλότερη θνησιμότητα.

Τι είναι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα περιγράφονται ως βιομηχανικά παρασκευάσματα που έχουν υποστεί εκτεταμένη επεξεργασία και περιλαμβάνουν διάφορες προσθήκες. Παραδείγματα που αναφέρονται είναι τα συσκευασμένα κρουασάν, κέικ και μπισκότα, τα γαριδάκια, τα πατατάκια και άλλα σνακ με μεγάλη διάρκεια διατήρησης, καθώς και τα αναψυκτικά.

Η κ. Ψαλτοπούλου διευκρινίζει, πάντως, ότι δεν πρέπει όλα τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα να αντιμετωπίζονται ως εξίσου επιβαρυντικά. Κρίσιμο στοιχείο είναι η θέση που καταλαμβάνουν στο καθημερινό διαιτολόγιο, δηλαδή πόσο συχνά και σε τι ποσότητα καταναλώνονται σε σχέση με λιγότερο επεξεργασμένες επιλογές.

Πώς μπορεί να επηρεάζουν την υγεία

Η καθηγήτρια εξηγεί ότι σημασία έχουν τόσο η σύσταση των προϊόντων όσο και ο βαθμός επεξεργασίας τους. Οι προσθήκες που περιέχουν μπορούν να αυξήσουν τις θερμίδες που καταναλώνονται, ευνοώντας την αύξηση του βάρους.

Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για την κατανάλωση τέτοιων προϊόντων από μικρή ηλικία και για την παιδική παχυσαρκία, ζήτημα που, όπως υπογραμμίζει η κ. Ψαλτοπούλου, αφορά έντονα και την Ελλάδα.

Οι μηχανισμοί που εξετάζονται είναι πολλαπλοί. Η καθηγήτρια αναφέρεται σε διαταραχές στη λειτουργία της ινσουλίνης και σε αυξημένη πιθανότητα σακχαρώδους διαβήτη, δυσλιπιδαιμίας, υπέρτασης και λιπώδους ήπατος. Πρόκειται για καταστάσεις που επιβαρύνουν συνολικά την υγεία και συνδέονται με καρδιαγγειακές παθήσεις.

Παράλληλα, σημειώνει ότι ένα τέτοιο διατροφικό πρότυπο μπορεί να συνυπάρχει με άλλες επιβαρυντικές συνήθειες, όπως μειωμένη σωματική δραστηριότητα, διαταραχές στον ύπνο και περισσότερο άγχος.

Όρεξη, κορεσμός και φυτικές ίνες

Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα συγκεκριμένα προϊόντα επηρεάζουν την όρεξη και το αίσθημα κορεσμού. Η σύνθεσή τους μπορεί να ευνοεί την αυξημένη κατανάλωση, χωρίς να συνοδεύεται από αντίστοιχη αίσθηση πληρότητας.

Στο σημείο αυτό, η κ. Ψαλτοπούλου δίνει έμφαση στις φυτικές ίνες, οι οποίες συμβάλλουν στον κορεσμό και αποτελούν σημαντικό στοιχείο της καθημερινής διατροφής. Πολλά από τα προϊόντα που περιγράφονται περιέχουν λίγες φυτικές ίνες, γεγονός που μπορεί να δυσκολεύει την προσπάθεια περιορισμού της ποσότητας που καταναλώνεται.

Στη συζήτηση εντάσσονται και τα αναψυκτικά, τα οποία, όπως επισημαίνεται, πρέπει επίσης να συνυπολογίζονται στις καθημερινές διατροφικές επιλογές.

Γιατί δεν αρκούν οι ενδείξεις στη συσκευασία

Η εικόνα ενός προϊόντος ως «υγιεινού» δεν αρκεί για την αξιολόγηση της συνολικής διατροφικής του αξίας. Η κ. Ψαλτοπούλου εφιστά την προσοχή σε ενδείξεις όπως «0% λιπαρά», «χωρίς προσθήκη ζάχαρης», «με προσθήκη πρωτεϊνών» ή βιταμινών.

Όπως τονίζει, η προσθήκη ενός θρεπτικού συστατικού ή η αφαίρεση κάποιου άλλου δεν εγγυώνται από μόνες τους ότι το προϊόν είναι συνολικά καλύτερο. Χρειάζεται να εξετάζεται η σύνθεσή του και η επιλογή να μην περιορίζεται στον ισχυρισμό που προβάλλεται στη συσκευασία.

Κατά την ανάγνωση της ετικέτας, η καθηγήτρια συστήνει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην περιεκτικότητα σε σάκχαρα και λιπαρά, καθώς και στα συστατικά που περιλαμβάνει το προϊόν.

Ο στόχος δεν είναι οι απόλυτες απαγορεύσεις

Η κ. Ψαλτοπούλου ξεκαθαρίζει ότι ο στόχος δεν είναι να αποκλειστεί κάθε επεξεργασμένο τρόφιμο ούτε να αντιμετωπίζεται η διατροφή με απόλυτες απαγορεύσεις. Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι να μειωθεί η συμμετοχή των υπερεπεξεργασμένων προϊόντων στην καθημερινότητα.

Στην ίδια κατεύθυνση, υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης της προσήλωσης στη μεσογειακή διατροφή. Φρούτα, λαχανικά και όσπρια χρειάζεται να έχουν κεντρική θέση στο τραπέζι, ενώ οι περισσότερο επεξεργασμένες επιλογές να καταλαμβάνουν μικρότερο μέρος του διαιτολογίου.

Η σύσταση αφορά παιδιά, εφήβους και ενηλίκους, με κοινό στόχο περισσότερα χρόνια ζωής και λιγότερες ασθένειες.

τρόφιμακαρκίνοςπαχυσαρκίακατάθλιψηΕλλάδαυγείαειδήσεις τώρα