«Να πάρει τα τσουκαλάκια του και να φύγει» - Πώς η Ελλάδα αποποιήθηκε, κακήν κακώς, τον αμύθητης αξίας Θησαυρό του Πριάμου

Όταν η Ελληνική Κυβέρνηση απαξίωσε τον αμύθητης αξίας Θησαυρό του Πριάμου: «Ο Σλήμαν να πάρει τα τσουκαλάκια του και να μας αφήσει ήσυχους» ήταν η απάντση στον γερμανό αρχαιολάτρη!

Ο εξελληνισμένος (ως ονοματεπώνυμο) Ερρίκος Σλήμαν, στα γερμανικά Heinrich Schliemann, ήταν- κυρίως- επιτυχημένος επιχειρηματίας και κατόπιν χομπίστας αρχαιολόγος- επιτυχημένος επίσης· το όνομά του… μεταφράστηκε στα ελληνικά και έγινε διάσημο σε ολόκληρο τον Κόσμο από τις επιτυχημένες ανασκαφές του στην Τροία και τις Μυκήνες.

Ο Σλήμαν μεγάλωσε με παραμύθια που του έγιναν εμμονή: εκστασιαζόταν από μικρός ακούγοντας ιστορίες της Ελληνικής Μυθολογίας και γοητευόταν από τα έπη της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Ο Τρωικός Πόλεμος προκαλούσε στον Σλήμαν ένα είδος παροξυσμού, λένε. Ο Σλήμαν σπούδασε στην Αγία Πετρούπολη αρχαία και νέα ελληνική γλώσσα (βρέθηκε εκεί ως αντιπρόσωπος εμπορικού γραφείου, όπου και ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα με δικό του εμπορικό οίκο που του απέφερε πλουσιοπάροχα οφέλη) και το 1859 επισκέφθηκε για πρώτη φορά την Ελλάδα· ταξίδεψε στο Παρίσι, όπου σπούδασε αρχαιολογία για δυο χρόνια. Ο Σλήμαν επέστρεψε στην Ελλάδα όπου νυμφεύθηκε τη Σοφία Εγκαστρωμένου, με την οποία απέκτησε την Ανδρομάχη (1871-1962), μετέπειτα σύζυγο του πολιτικού Λέοντος Μελά, και τον Αγαμέμνονα (1878-1954), μετέπειτα πολιτικό.

Έδινε πέτρες κι' έσκαβε...

Ο Σλήμαν άρχισε την ανασκαφή της Τροίας, το 1870, μετά τις ανασκαφές του στην Ιθάκη, όπου αναζητούσε το παλάτι του Οδυσσέα.
Μέσα από τα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο Ερρίκος Σλήμαν πάσχιζε να φέρει στο φως την Αρχαία Τροία που ύμνησε ο Όμηρος· με αντάλλαγμα τις πέτρες που ξέθαβε από την ανασκαφή, οι Τούρκοι ιδιοκτήτες γης, του επέτρεπαν να συνεχίσει την ανασκαφή στις περιουσίες τους. Ο Σλήμαν, αρχικά, είχε εντοπίσει άλλη τοποθεσία, αλλά ο βρετανός- ερασιτέχνης αρχαιολόγος επίσης- Φρανκ Κάλβερτ είχε ήδη εξερευνήσει τον λόφο του Χισαρλίκ και κατείχε μέρος της γης, έπεισε τον Σλήμαν ότι το Χισαρλίκ ήταν η τοποθεσία της μυθικής Τροίας.

Έπειτα από πολλές περιπέτειες, τέτοιες μέρες πριν από 153 χρόνια, τέλη Μαΐου του 1873, ο Σλήμαν δικαιώθηκε: ανάμεσα στα ευρήματα από τον τόπο που ανέσκαψαν προσωπικά ο ίδιος και η σύζυγός του, συνεπικουρούμενοι από τον Φρανκ Κάλβερτ, βγήκαν ξανά στο φως του ήλιου μια ορειχάλκινη ασπίδα, μια χύτρα, ένα αργυρό αγγείο, ένα χρυσό και ένα ορειχάλκινο αγγείο, δύο χρυσά κύπελλα, ένα μικρό κύπελλο από ήλεκτρο, δύο χρυσά διαδήματα, 56 χρυσά σκουλαρίκια και 8.750 χρυσά δαχτυλίδια και κουμπιά! Εκείνα τα ευρήματα έμειναν στην Ιστορία ως ο Θησαυρός του Πριάμου.
Για να προστατεύσει τον χρυσό από τους εργάτες και τις Αρχές, ο Σλήμαν επινόησε μια δραματική ιστορία: έδωσε άδεια στους εργάτες του και αυτός και η σύζυγός του, Σοφία, έβγαλαν λαθραία τον θησαυρό από τη γη τυλιγμένο στο κόκκινο σάλι της Σοφίας· η Σοφία- δήθεν- βρισκόταν στην Αθήνα και θρηνούσε τον θάνατο του πατέρα της. Επειδή έβγαλε λαθραία τον χρυσό από την Τουρκία, ο Σλήμαν αντιμετώπισε αγωγές από την οθωμανική κυβέρνηση και υποχρεώθηκε να καταβάλει τεράστια αποζημίωση.

Η Τροία κάτω από τα πόδια τους...

Η Τροία του βασιλιά Πριάμου και του Έκτορα ήταν εκεί, κάτω από τα πόδια τους· τοπυλάχιστον αυτό πίστεψε ο γερμανός αρχαιολόγος! Στην πραγματικότητα, ο Σλήμαν δεν είχε ανακαλύψει την ομηρική Τροία, αλλά μία από τις εννιά πόλεις που είχαν ακμάσει σε διαφορετικές χρονικές περιόδους στον λόφο του Χισαρλίκ. Τα ευρήματά χρονολογούνται 1.000 χρόνια νωρίτερα από την εποχή του Τρωικού Πολέμου.
Και αρχίζει η περιπέτεια του μυθικού θησαυρού (περισσότερα από 10.000 αντικείμενα αμύθητης αξίας) που ταξίδεψε σε τρεις ηπείρους μέχρι να βρει τόπο να σταθεί. Τα μισά από τα ευρήματα έπρεπε να αποδοθούν στην τουρκική κυβέρνηση, αλλά, ο Σλήμαν, κατάφερε να τα φυγαδεύσει στην Ελλάδα. Το Οθωμανικό κράτος ανακάλεσε την άδεια του για ανασκαφή στην Τροία και απέλυσε τον Αμίν εφέντη, τον Τούρκο που είχε αναλάβει την επίβλεψη της ανασκαφής και που αργότερα φυλακίστηκε για την αμέλειά του να χαθεί τέτοιος θησαυρός.

«Να μας αφήσει ήσύχους»!

Ερχόμενος, ο Σλήμαν, σε διάσταση με την τουρκική κυβέρνηση για την απόκρυψη των θησαυρών της Τροίας, απευθύνθηκε στην ελληνική κυβέρνηση για να δεχθεί τα ευρήματα που είχε οικειοποιηθεί, με αντάλλαγμα την άδεια της ανασκαφής των Μυκηνών. Επίσης, ο Γερμανός πρότεινε να αναγείρει με δικά του έξοδα μουσείο όπου θα εκτίθετο η συλλογή των αντικειμένων με την προοπτική ότι μετά τον θάνατό του όλα θα περιέλθουν στο ελληνικό κράτος. Η μοναδική απαίτησή του ήταν το μουσείο να πάρει το όνομά του και να το διαχειρίζεται εκείνος μέχρι να πεθάνει. Η κυβέρνηση του Δημητρίου Βούλγαρη δεν ήθελε να έρθει σε ρήξη με την Οθωμανική Αυτοκρατορία· απάντησε δια του υπουργού Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Ιωάννη Βαλασσόπουλου: «Ο κύριος Σλήμαν να πάρει τα τσουκαλάκια του και να μας αφήσει ήσυχους»...

Έτσι, για την Ιστορία, να αναφέρουμε πως το 1876, ο Βαλασσόπουλος καταδικάστηκε ως ένοχος χρηματισμού για την εκλογή τριών μητροπολιτών, στην υπόθεση των σιμωνιακών, οπότε και τελείωσε η πολιτική του σταδιοδρομία! Τίμιος!
Ο Σλήμαν δώρισε την αμύθητης αξίας συλλογή του στο Μουσείο του Βερολίνου, αφού πρώτα την είχε εκθέσει στο Λονδίνο.
Και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος γκρεμίζει τον Κόσμο. Ο Θησαυρός του Πριάμου «κοιμάται» σε ένα αντιαεροπορικό καταφύγιο κάτω από τον ζωολογικό κήπο της ναζιστικής πρωτεύουσας μέχρι που τον ανακαλύπτουν οι Ρώσοι του Κόκκινου Στρατού το 1945. Τα σφραγισμένα κιβώτια με τον θησαυρό μεταφέρθηκαν στη Μόσχα και χάθηκαν από προσώπου γης.

Πού πήγε ο Θησαυρός;

Και οι φήμες οργιάζουν. Πολλοί υποστήριζαν ότι οι Γερμανοί είχαν εκποιήσει ή λιώσει τα πολύτιμα αντικείμενα για να τα μετατρέψουν σε πολεμικό υλικό, άλλοι πάλι λένε ότι είχαν καταλήξει στα χέρια αμερικανού μεγιστάνα· οι Σοβιετικοί σιωπούσαν.
Το 1993 ο Θησαυρός του Πριάμου έρχεται ξανά στο φως!
Σήμερα, μικρά τμήματα του θησαυρού εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας και στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης. Το μεγαλύτερο μέρος του θησαυρού εκτίθεται στο Μουσείο Πούσκιν της Μόσχας.
Επίσης, οι αρχαιολόγοι συμφωνούν ότι ο λόφος του Χισαρλίκ ήταν πράγματι η τοποθεσία της Τροίας, όπου κρύβεται ιστορία 3.600 χρόνων!

Τον Αύγουστο του 1876 ο Σλήμαν άρχισε ανασκαφή στις Μυκήνες κοντά στην Πύλη των Λεόντων και σύντομα έφθασε στα ταφικά συμπλέγματα και την ανασκαφή του Ταφικού Περιβόλου Α’. Ο Σλήμαν πέθανε στη Νάπολη το 1890 και η σορός του μεταφέρθηκε στην Αθήνα· ενταφιάστηκε στο Α’ Κοιμητήριο της Αθήνας, σε μαυσωλείο που ομοιάζει με αρχαίο ελληνικό ναό, σχεδιασμένο από τον Ερνέστο Τσίλλερ.
Στην Ελλάδα του 19ου αιώνα τα «τσουκαλάκια» του Σλήμαν δεν είχαν την παραμικρή αξία! Θα είχαν σήμερα; Μμμμ…