Το Εθνικό ανοίγει ξανά το REX: Από τη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη στην «Τρικυμία» του Krymov

Η δεύτερη καλλιτεχνική περίοδος με την Αργυρώ Χιώτη στην καλλιτεχνική διεύθυνση βρίσκει το Εθνικό Θέατρο με περισσότερους χώρους διαθέσιμους, ένα πρόγραμμα που κινείται ανάμεσα στο κλασικό ρεπερτόριο και τη σύγχρονη γραφή και αρκετές συνεργασίες που κοιτούν πέρα από τα ελληνικά σύνορα.

Η σημαντικότερη πρακτική αλλαγή της χρονιάς είναι η επιστροφή του Θεάτρου REX, μετά την ανακαίνισή του. Οι τρεις σκηνές του ανοίγουν ξανά τις πόρτες τους. Η «Μαρίκα Κοτοπούλη», η «Ελένη Παπαδάκη», που φιλοξενεί την παιδική παραγωγή, και η «Κατίνα Παξινού», όπου επιστρέφει η Πειραματική Σκηνή. Στο πρόγραμμα παραμένει για δεύτερη χρονιά και το Θέατρο Δίπυλον.

Οι παραστάσεις που επιστρέφουν

Η αυλαία ανοίγει με τρεις παραγωγές της προηγούμενης περιόδου που επανέρχονται για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων. Πρώτη, την 1η Οκτωβρίου, η «Ιεροτελεστία» του Guillaume Poix, σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη, στη Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος». Το έργο βασίζεται σε περίπου 300 συνεντεύξεις που συγκεντρώθηκαν την περίοδο 2020 - 2021 και παρακολουθεί διαφορετικές ιστορίες ανθρώπων γύρω από την απώλεια.

Στις 9 Οκτωβρίου επιστρέφει στην Κεντρική Σκηνή το «Kontakthof» της Pina Bausch, αποτέλεσμα της συνεργασίας του Εθνικού με το Pina Bausch Foundation. Είκοσι δύο ερμηνευτές και ερμηνεύτριες από την Ελλάδα, ηλικίας 21 έως 55 ετών, συναντούν ξανά ένα από τα εμβληματικά έργα της Γερμανίδας χορογράφου. Στις 28 Νοεμβρίου ακολουθεί ο «Βυσσινόκηπος» του Τσέχωφ στη διασκευή και σκηνοθεσία του Έκτορα Λυγίζου, με τη μετάφραση της Χρύσας Προκοπάκη και έναν δεκαμελή θίασο στον οποίο συναντώνται, μεταξύ άλλων, η Αμαλία Μουτούση, η Σοφία Κόκκαλη και η Υβόννη Μαλτέζου.

Λόρκα και Krymov στην Κεντρική Σκηνή

Από τις νέες παραγωγές, μία από τις πιο αναμενόμενες είναι «Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα», που ανεβαίνει στις 20 Ιανουαρίου σε σκηνοθεσία Ιώς Βουλγαράκη. Ο Λόρκα επιστρέφει στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού έπειτα από τρεις δεκαετίες, με τη Φιλαρέτη Κομνηνού στον ομώνυμο ρόλο και αποκλειστικά γυναικείο θίασο. Η νέα προσέγγιση απομακρύνει το έργο από ένα αυστηρά ισπανικό και ιστορικό πλαίσιο και στρέφεται στους μηχανισμούς εξουσίας, στον έλεγχο του σώματος και στους κοινωνικούς περιορισμούς που επιβάλλονται στις γυναίκες.

Τον Απρίλιο έρχεται και ένα από τα σημαντικότερα διεθνή ανοίγματα της σεζόν. Ο Dmitry Krymov εμφανίζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και παρουσιάζει στις 14 Απριλίου την παγκόσμια πρεμιέρα της δικής του «Τρικυμίας». Ο Ρώσος σκηνοθέτης, που ζει εκτός Ρωσίας τα τελευταία τέσσερα χρόνια, χρησιμοποιεί το έργο του Σαίξπηρ για να μιλήσει για την εξορία, τον πόλεμο, την εκδίκηση, τη συγχώρεση και το ερώτημα αν μια κοινωνία μπορεί να ξαναφτιαχτεί μετά τη βία. Στον ελληνικό θίασο βρίσκονται ο Σίμος Κακάλας και ο Νίκος Κουρής, ενώ τη μουσική υπογράφει και ερμηνεύει επί σκηνής ο Θοδωρής Οικονόμου.

Στη Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος», ο Κωνσταντίνος Ντέλλας στρέφεται στον «Δράκουλα» του Μπραμ Στόκερ, χρησιμοποιώντας τη μετάφραση που δημοσίευσε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης το 1903 στην εφημερίδα «Το Νέον Άστυ» με τον τίτλο «Ο Πύργος του Δράκουλα». Η παράσταση, που κάνει πρεμιέρα στις 16 Δεκεμβρίου, συνδυάζει το γοτθικό σύμπαν του Στόκερ με την ιδιαίτερη γλώσσα του Παπαδιαμάντη. Τη δραματουργική επεξεργασία και την έρευνα υπογράφουν ο Ντέλλας και ο Δημοσθένης Παπαμάρκος, ενώ τη μουσική ο Φώτης Σιώτας. Στο επίκεντρο μπαίνει και η μορφή του Δράκουλα ως «ξένου», μέσα από ζητήματα φυλής, φύλου, τάξης και σεξουαλικότητας.

Στην ίδια σκηνή, από τις 17 Μαρτίου, η Αικατερίνη Παπαγεωργίου επαναφέρει τη «Δεσποινίς Διευθυντής» των Κώστα Πρετεντέρη και Ασημάκη Γιαλαμά. Η γνωστή κωμωδία αντιμετωπίζεται αυτή τη φορά μέσα από μια σύγχρονη ματιά πάνω στους έμφυλους ρόλους, την εξουσία και τη θέση της γυναίκας στον εργασιακό χώρο. Στον θίασο συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Ελίζα Σκολίδη και ο Νίκος Χατζόπουλος.

Ο Ρήγος επιστρέφει και το REX αποκτά ξανά ζωή

Το ανακαινισμένο REX συγκεντρώνει μεγάλο μέρος του φετινού προγράμματος. Στη σκηνή «Μαρίκα Κοτοπούλη», ο Κωνσταντίνος Ρήγος επιστρέφει στο Εθνικό και μεταφέρει το «Πολύ κακό για το τίποτα» του Σαίξπηρ στο πλατό μιας τηλεοπτικής ψυχαγωγικής εκπομπής. Η παράσταση κάνει πρεμιέρα στις 9 Δεκεμβρίου, με ζωντανή μουσική, χορό και ένα μεγάλο καστ στο οποίο βρίσκονται η Σμαράγδα Καρύδη, ο Ρένος Χαραλαμπίδης, ο Μιχαήλ Ταμπακάκης, ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος και ο Θάνος Λέκκας. Στις 10 Μαρτίου ακολουθεί η πανελλήνια πρώτη του «ΜάΜΑ» της Γλυκερίας Μπασδέκη, σε σκηνοθεσία Παυλίνας Μάρβιν, με τη Μάρθα Φριντζήλα στον κεντρικό ρόλο. Το έργο ξεκίνησε από τα περσινά «Σαλόνια Γλώσσας» και φτάνει τώρα στην ολοκληρωμένη σκηνική μορφή του, ως μια αλληγορία γύρω από την πείνα, την εκμετάλλευση, την πίστη και την εξουσία.

Τον Μάιο, η Χαρά Κότσαλη παρουσιάζει το «Μπανάλ. Μια μέρα που δεν έγινε τίποτα», μια παράσταση με ηθοποιούς και χορευτές γύρω από τις φαινομενικά ασήμαντες ημέρες της καθημερινότητας και τον τρόπο με τον οποίο το προσωπικό συνδέεται με όσα συμβαίνουν γύρω μας. Η παραγωγή εντάσσεται στην ευρωμεσογειακή σύμπραξη «Κοινές Όχθες», μαζί με τέσσερα γαλλικά θέατρα.

Για τα παιδιά, η σκηνή «Ελένη Παπαδάκη» φιλοξενεί από τις 30 Οκτωβρίου το «Ρομπέν, η καρδιά του δάσους» του Δημήτρη Κουρούμπαλη, σε σκηνοθεσία του ίδιου και της Φρόσως Κορρού. Ο γνωστός ήρωας μετατρέπεται εδώ σε νέο δασοφύλακα που αντιστέκεται σε ένα σχέδιο καταστροφής του δάσους, σε μια παραγωγή με έντονο οικολογικό χαρακτήρα.

Ομόνοια, Οιδίποδας και μια διαφορετική Αθήνα

Το Θέατρο Δίπυλον συνεχίζει να αποτελεί έναν μικρότερο, πιο ευέλικτο χώρο του Εθνικού. Στις 22 Οκτωβρίου, οι Ανέστης Αζάς και Πρόδρομος Τσινικόρης παρουσιάζουν το «Ομόνοια – Μια μυθοπλασία». Ένα πτώμα στην πλατεία, μια πληροφορία που μοιάζει να έχει εξαφανιστεί και ένας άνδρας που αναζητά τι πραγματικά συνέβη γίνονται η αφετηρία ενός αστικού θρίλερ, το οποίο κινείται ανάμεσα στη μαύρη κωμωδία, την πολιτική σάτιρα και το θέατρο ντοκουμέντου, με τα fake news, τα social media και τις θεωρίες συνωμοσίας στο κέντρο.

Στις 10 Φεβρουαρίου ακολουθεί ο «Οιδίπους Τύραννος», σε μετάφραση Νίκου Παναγιωτόπουλου και σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη. Με συνεργάτες από την ομάδα kursk, ο Φραγκούλης προσεγγίζει την τραγωδία του Σοφοκλή ως μια πορεία προς την αυτογνωσία, με τον λοιμό της Θήβας να λειτουργεί ως αφετηρία για το ερώτημα πότε και με ποιον τρόπο αρρωσταίνει μια πόλη.

Στο υπόγειο του REX επιστρέφει η Πειραματική Σκηνή, με υπεύθυνους τον Ακύλλα Καραζήση και τη Νεφέλη Μαϊστράλη. Η πρώτη περίοδος συνδέει τον «Μακμπέθ» με την «Τρικυμία» και εξετάζει την εξουσία και την ουτοπία, μέσα από ένα σχήμα στο οποίο η μορφή της παρουσίασης αλλάζει μέσα στην εβδομάδα: άλλοτε performance, άλλοτε κανονική παράσταση και άλλοτε ανοιχτή πρόβα. Τον Ιανουάριο ακολουθεί η «Κιβωτός», με κείμενο των Γιάννη Κεντρωτά και Μιχάλη Μιχαηλίδη και σκηνοθεσία Ελένης Βλάχου και Ελένης Τσιμπρικίδου. Αφετηρία αποτελούν αρχαία κείμενα από διαφορετικούς πολιτισμούς, από το «Έπος του Γκιλγκαμές» και τη «Μαχαμπαράτα» έως τον Ησίοδο, τον Όμηρο και τη Βίβλο. Τον Απρίλιο, ο Κωστής Γλύκαντζης, απόφοιτος του Τμήματος Σκηνοθεσίας της Δραματικής Σχολής του Εθνικού, ανεβάζει το νέο έργο του Ευθύμη Φιλίππου «Καρδιά, Γ.», με την Εύη Σαουλίδου, τον Δημήτρη Κολλιό και άλλους ηθοποιούς.

Από τη «Φόνισσα» μέχρι ένα νέο διεθνές φεστιβάλ

Οι συνεργασίες καταλαμβάνουν επίσης σημαντικό χώρο. Η «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη και του Γιώργου Κουμεντάκη, σε συμπαραγωγή με την Εθνική Λυρική Σκηνή, έρχεται στην Κεντρική Σκηνή από τις 23 έως τις 25 Οκτωβρίου. Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη διαβάζει αποσπάσματα του έργου πάνω στη μουσική του Κουμεντάκη, με το Ergon Ensemble και μουσική διεύθυνση του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου.

Τον Απρίλιο παρουσιάζεται ακόμη το «Κοινοβούλιο της Οργής», σε συνεργασία με το Odeon–Theatre de l’Europe και το Theatre National Wallonie-Bruxelles. Νέοι ηλικίας 16 έως 23 ετών συμμετέχουν σε μια δράση γύρω από την οργή, τη συμμετοχή και τη δημοκρατία, η οποία μετά την Αθήνα θα ταξιδέψει σε Παρίσι και Βρυξέλλες.

Τον Δεκέμβριο εγκαινιάζεται και το Διεθνές Φεστιβάλ Νέων Θεατρικών Μέσων, από τις 15 έως τις 20 του μήνα. Η πρώτη διοργάνωση έχει κεντρικό θέμα τη μνήμη και περιλαμβάνει το «Green Fingers» της Αρετής Σεϊνταρίδου, το «Yes Daddy» του παλαιστινιακού Khashabi Theatre, το «Occupations» της Severine Chavrier και το «Stop Calling Beirut» της λιβανέζικης Zoukak Collective.

Ένα Εθνικό και έξω από τις αίθουσες

Το πρόγραμμα επιχειρεί να διευρύνει τη δραστηριότητα του οργανισμού και πέρα από τις παραστάσεις. Το Μικρό Εθνικό, με υπεύθυνη την Εύη Νάκου, οργανώνει εργαστήρια και δράσεις για παιδιά, εφήβους, ενήλικες και διαφορετικές κοινότητες, σε σχολεία, βιβλιοθήκες, δομές υγείας και άλλους χώρους της πόλης. Συνεχίζονται ακόμη τα «Σαλόνια Γλώσσας» για τη σύγχρονη ελληνική θεατρική γραφή και ο «Προθάλαμος Δ» της Νατάσας Τριανταφύλλη, ενώ το Εθνικό αναπτύσσει το διαδικτυακό του ραδιόφωνο με συνεντεύξεις, αρχειακό υλικό και νέες ηχογραφήσεις θεατρικών και λογοτεχνικών κειμένων.

Παράλληλα, τέσσερις παραγωγές θα μεταδοθούν ζωντανά μέσω live streaming σε Σαμοθράκη, Φλώρινα, Κάλυμνο και Σητεία, ενώ συνεχίζεται το πρόγραμμα προσβάσιμων παραστάσεων για άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες. Στη Δυτική Αττική σχεδιάζεται επίσης πρόγραμμα καλλιτεχνικής εκπαίδευσης για εφήβους με αφετηρία την hip hop κουλτούρα.