Το στρατιωτικό πραξικόπημα στην Τουρκία που οδήγησε τρεις κορυφαίους πολιτικούς στην κρεμάλα

Μια μέρα σαν σήμερα, 27 Μαΐου του 1960, στην Τουρκία, ο στρατηγός Τζεμάλ Γκιουρσέλ ανατρέπει με πραξικόπημα τον εκλεγμένο πρόεδρο της χώρας Τζελάλ Μπαγιάρ και τον πρωθυπουργό Αντνάν Μεντερές.

Το πραξικόπημα, οργανωμένο από ομάδα νεαρών στρατιωτικών, προκλήθηκε έπειτα από πολιτικές και οικονομικές αναταραχές, με τον Στρατό να κατηγορεί την Κυβέρνηση για παραβίαση του συντάγματος και απαξίωση των κεμαλικών αρχών.
Του πραξικοπήματος ηγήθηκε ομάδα 38 αξιωματικών με επικεφαλής, αρχικά, τον στρατηγό Τζεμάλ Μαντάνογλου.

Η απειλή, όμως, του Ραγκίπ Γκιουμουσπαλά Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων ότι θα κινούνταν για να καταστείλει το πραξικόπημα, εκτός εάν ηγούνταν κάποιος με υψηλότερο στρατιωτικό βαθμό από τον ίδιο, οι στασιαστές αξιωματικοί έθεσαν επικεφαλής τον στρατηγό Τζεμάλ Γκιουρσέλ. Σε συνέντευξη Τύπου την επόμενη μέρα, ο Τζεμάλ Γκιουρσέλ τόνισε ότι: «ο σκοπός και ο στόχος του πραξικοπήματος είναι να φέρει τη χώρα το συντομότερο δυνατό σε μια δίκαιη, καθαρή και σταθερή δημοκρατία. Θέλω να μεταβιβάσω την εξουσία και τη διοίκηση του έθνους στην ελεύθερη επιλογή του λαού».

Η στρατιωτική κυβέρνηση υποχρέωσε 235 στρατηγούς και περισσότερους από 3.000 άλλους αξιωματικούς σε συνταξιοδότηση· καθαίρεσε περισσότερους από 500 δικαστές και εισαγγελείς, συνέλαβε τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου, τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό και άλλα μέλη της Κυβέρνησης.
Ο υπουργός Εσωτερικών, Ναμίκ Γκεντίκ , αυτοκτόνησε ενώ κρατούνταν στην Τουρκική Στρατιωτική Ακαδημία. Ο πρόεδρος Τζελάλ Μπαγιάρ, ο πρωθυπουργός Αντνάν Μεντερές και πολλά άλλα μέλη της κυβέρνησης δικάστηκαν ενώπιον δικαστηρίου που διορίστηκε από τη χούντα στο νησί Γιασιάντα στη Θάλασσα του Μαρμαρά . Οι πολιτικοί κατηγορήθηκαν για έσχατη προδοσία , κατάχρηση δημοσίων κεφαλαίων και κατάργηση του συντάγματος.

Ο πρόεδρος Τζελάλ Μπαγιάρ καταδικάστηκε σε θάνατο το 1961, αλλά η ποινή του μετατράπηκε, εξαιτίας της ηλικίας του, σε ισόβια· αφέθηκε ελεύθερος με τη γενική αμνηστία του 1966 και πέθανε στην Κωνσταντινούπολη, σε ηλικία 103 ετών, το 1986. Ο πρωθυπουργός Μεντερές και ακόμα δύο μέλη της κυβέρνησης (ο υπουργός Εξωτερικών Φατίν Ρουστού Ζορλού και ο υπουργός Οικονομικών Χασάν Πολατκάν) απαγχονίστηκαν.

Ένα μήνα μετά τις εκτελέσεις του Μεντερές και άλλων μελών της τουρκικής κυβέρνησης, διεξήχθησαν εκλογές και η εξουσία επέστρεψε στους πολιτικούς, αλλά ο στρατός συνέχισε να κυριαρχεί στην πολιτική σκηνή της Τουρκίας για πολλά χρόνια μετά.

Επίσης σαν σήμερα...

1679: Γίνεται θεσμός στην Αγγλία το Habeas Corpus (γενικά: ένταλμα που απαιτείται για τη σύλληψη υπόπτου), που προστατεύει τους πολίτες από την αυθαιρεσία της Εξουσίας.
1835: Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αποφυλακίζεται έπειτα από χάρη του βασιλιά Όθωνα.
1941: Το γερμανικό θωρηκτό «Μπίσμαρκ» βυθίζεται στον βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό.
1942: Δολοφονείται στην Πράγα από Τσέχους και Σλοβάκους αντιστασιακούς ο διαβόητος αρχηγό της Γκεστάπο, Ράινχαρτ Χάιντριχ.
1963: Πεθαίνει στο νοσοκομείο ο Γρηγόρης Λαμπράκης.