Ένας κόσμος φτιαγμένος για δεξιόχειρες: Γιατί το 87% των ανθρώπων γράφει με το δεξί

Από τα σχολικά θρανία και τα μουσικά όργανα μέχρι τις χειραψίες, ο κόσμος μας είναι φτιαγμένος για να εξυπηρετεί τις ανάγκες του σχεδόν 90% των ανθρώπων που ορίζονται ως δεξιόχειρες, δυσκολεύοντας την ίδια ώρα τη ζωή όσων αποτελούν εξαίρεση.

Παρά τις δεκαετίες έρευνας, η δεξιοχειρία παρέμενε μυστήριο μέχρι σήμερα. Μια πρόσφατη μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης αποκαλύπτει ότι αυτό το έμφυτο χαρακτηριστικό είναι στην πραγματικότητα υποπροϊόν του τρόπου με τον οποίο διαμορφώθηκε ο εγκέφαλός μας και, συγκεκριμένα, της εκμάθησης της όρθιας βάδισης.

Θέμα εγκεφάλου

Οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει στοιχεία κυριαρχίας του δεξιού χεριού ήδη από τη Νεολιθική εποχή, αν και κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτό ίσχυε ακόμη νωρίτερα. Τα δεδομένα έδειξαν ότι η προτίμηση χεριού συνδέεται με συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου, περίπου την εποχή που εμφανίστηκε ο διποδισμός.

Όταν οι άνθρωποι άρχισαν να περπατούν όρθιοι, η ασυνήθιστα ισχυρή προτίμησή τους προς ένα κυρίαρχο χέρι διαφοροποιήθηκε από εκείνη άλλων ειδών πρωτευόντων, τα οποία εξακολουθούν να παρουσιάζουν πιο αμφίσημες μορφές αμφιδεξιότητας.

Στους ανθρώπους, η προτίμηση χεριού ξεκινά ήδη από την ενδομήτρια ζωή και συνεχίζει να εδραιώνεται κατά την εφηβεία. Παρά αυτή την προδιάθεση, οι επιστήμονες λένε ότι περιβαλλοντικοί και αναπτυξιακοί παράγοντες μπορούν επίσης να παίξουν ρόλο.

Ωστόσο, είναι σχεδόν σαν μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία: όσο περισσότερο χρησιμοποιείς το ένα χέρι αντί του άλλου, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της ζωής, τόσο περισσότερο το σώμα προσαρμόζεται και δημιουργεί φυσικές διαφορές στο σχήμα, την πυκνότητα και τη δύναμη των οστών.

Η όρθια βάδιση

Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες δεν κατανοούν ακόμη πλήρως γιατί οι άνθρωποι εξελίχθηκαν με τόσο έντονη προτίμηση προς τη μία πλευρά, αλλά η μελέτη αποκαλύπτει ένα σημαντικό στοιχείο.

«Αυτή είναι η πρώτη μελέτη που εξετάζει αρκετές από τις βασικές υποθέσεις για την ανθρώπινη προτίμηση χεριού μέσα σε ένα ενιαίο πλαίσιο», δήλωσε στη μελέτη ο ερευνητής Dr. Thomas A. Puschel.

«Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι πιθανότατα συνδέεται με ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που μας κάνουν ανθρώπους, ιδιαίτερα την όρθια βάδιση και την εξέλιξη μεγαλύτερων εγκεφάλων. Εξετάζοντας πολλά είδη πρωτευόντων, μπορούμε να αρχίσουμε να κατανοούμε ποιες πτυχές της προτίμησης χεριού είναι αρχαίες και κοινές και ποιες είναι μοναδικά ανθρώπινες.»

Η μελέτη αποκαλύπτει επίσης μια συσχέτιση ανάμεσα σε πρωτεύοντα με μικρότερο εγκέφαλο και λιγότερο όρθια στάση σώματος και σε πιο ευέλικτη προτίμηση χεριού, σε σύγκριση με τη συντριπτική ανθρώπινη κυριαρχία της μίας πλευράς.

Νευροπλαστικότητα

Την ίδια στιγμή, οι νευροεπιστήμονες γνωρίζουν ευρέως ότι η εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων με το μη κυρίαρχο χέρι μπορεί προσωρινά να αναγκάσει τον εγκέφαλο να προσαρμοστεί και να δημιουργήσει νέες νευρωνικές συνδέσεις μέσω μιας διαδικασίας γνωστής ως νευροπλαστικότητα.

Μελέτες έχουν δείξει ότι η επαναλαμβανόμενη εξάσκηση εργασιών με το αντίθετο χέρι ενισχύει τις συνδέσεις σε περιοχές που σχετίζονται με την κίνηση και τον συντονισμό.

Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η χρήση του κυρίαρχου έναντι του μη κυρίαρχου χεριού εξυπηρετεί διαφορετικές νευρολογικές λειτουργίες. Το κυρίαρχο χέρι τείνει να εξειδικεύεται στην ακρίβεια και τον λεπτό κινητικό έλεγχο, ενώ το μη κυρίαρχο χέρι συχνά είναι καλύτερο στη σταθεροποίηση και την υποστήριξη κατά την κίνηση — κάτι που βγάζει νόημα αν έχεις ποτέ απλώσει το χέρι σου για να κρατήσεις την ισορροπία σου.

Παρότι πλησιάζουμε περισσότερο στην πλήρη κατανόηση της συντριπτικής κυριαρχίας του δεξιού χεριού, το ζήτημα ίσως παραμένει πιο σύνθετο, ιδιαίτερα λόγω των περιβαλλοντικών παραγόντων που εμπλέκονται.

Όσο για τους αριστερόχειρες που αντιστοιχούν σε περίπου 13% του πληθυσμού, θα συνεχίσουν να κάνουν αυτό που έκαναν πάντα: να βρίσκουν τρόπους να επιβιώνουν σε έναν κόσμο φτιαγμένο ανάποδα γι’ αυτούς.