Ένα 24ωρο με αστροναύτες: Το ξύρισμα, το μπάνιο, το φαγητό και η... ζόρικη τουαλέτα

Θέλει... κόπο να εξηγήσει κάποιος πώς περνούν οι αστροναύτες «μία ημέρα» στο Διάστημα, γιατί - ξεκινώντας από τα πολύ απλά - η έννοια της ημέρας είναι λίγο ασαφής. Κάθε 24 ώρες, οι αστροναύτες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS) βλέπουν περίπου 15 ανατολές ηλίου, καθώς ο σταθμός κινείται με μεγάλη ταχύτητα γύρω από τη Γη.

Δεδομένου όμως ότι οι άνθρωποι έχουν διαμορφωθεί μέσα από εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης να λειτουργούν με έναν ημερήσιο κύκλο 24 ωρών και οι λεγόμενοι κιρκάδιοι ρυθμοί ύπνου και εγρήγορσης είναι βαθιά ενσωματωμένοι στον εγκέφαλο και το σώμα μας, πρέπει να ακολουθείται ένα συγκεκριμένο μοτίβο ξεκούρασης. Γι’ αυτό, οι αστροναύτες εργάζονται και κοιμούνται σύμφωνα με σταθερά προγράμματα που έχουν σχεδιαστεί με βάση αυτούς τους φυσικούς ρυθμούς. Διαφορετικά, θα ζούσαν μόνιμα σε κατάσταση τζετ λαγκ.

Το ξύπνημα

Το πλήρωμα ξυπνά κάθε «πρωί» από ένα ξυπνητήρι — ίσως διακόπτοντας όνειρα αιώρησης, τα οποία πολλοί αστροναύτες αναφέρουν ότι βλέπουν συχνά. Στη συνέχεια βγαίνουν από τους υπνόσακούς τους για να ξεκινήσουν τη μέρα. Οι περισσότεροι έχουν στερεώσει τον υπνόσακό τους σε κάποιον τοίχο από το προηγούμενο βράδυ.

Η επιλογή του σημείου ύπνου απαιτεί προσοχή. Είναι απαραίτητο να βρίσκεται κοντά σε κάποιον ανεμιστήρα εξαερισμού. Παρότι αυτό μπορεί να σημαίνει ένα «ρεύμα αέρα» όλη τη νύχτα, στο Διάστημα ο ζεστός αέρας δεν ανεβαίνει προς τα πάνω. Έτσι, σε σημεία με κακό εξαερισμό οι αστροναύτες μπορεί να βρεθούν περικυκλωμένοι από μια «φυσαλίδα» διοξειδίου του άνθρακα που έχουν εκπνεύσει οι ίδιοι. Το αποτέλεσμα είναι έλλειψη οξυγόνου: στη καλύτερη περίπτωση ξυπνούν με δυνατό πονοκέφαλο και λαχανιασμένοι.

Μερικοί πιο τολμηροί επιλέγουν να κοιμηθούν ελεύθερα αιωρούμενοι, αλλά ο ύπνος τους συχνά διακόπτεται όταν συγκρούονται με κάποιο φίλτρο αέρα που προσπαθεί να τους «ρουφήξει» προς τη γρίλια του.

Θόρυβος, πολύς θόρυβος

Οι ανεμιστήρες και τα φίλτρα δημιουργούν επίσης αρκετό θόρυβο. Ορισμένοι αστροναύτες έχουν παρομοιάσει τη ζωή σε διαστημικό σταθμό με το να ζεις μέσα σε μια τεράστια ηλεκτρική σκούπα. Γι’ αυτό κάποιοι κοιμούνται με ωτοασπίδες.

Ωστόσο, οι περισσότεροι τελικά συνηθίζουν τον ήχο, όπως ακριβώς οι άνθρωποι στη Γη συνηθίζουν να ζουν δίπλα σε πολυσύχναστους δρόμους. Στην πραγματικότητα, ο συνεχής βόμβος των συστημάτων που τους κρατούν ζωντανούς καταλήγει να είναι καθησυχαστικός.

Στάση πιθήκου και πλύσιμο με πανάκια

Όταν σηκώνονται, οι αστροναύτες συχνά παίρνουν μια στάση που θυμίζει έμβρυο, καθώς κινούνται χωρίς βάρος μέσα στον σταθμό. Αυτή η στάση, που μερικές φορές αποκαλείται χαριτολογώντας «στάση πιθήκου», φαίνεται να είναι η φυσική ανθρώπινη στάση στη μικροβαρύτητα. Ίσως να αποτελεί ανάμνηση των μηνών που κάθε άνθρωπος περνά αιωρούμενος στη μήτρα της μητέρας του.

Το πλήρωμα ντύνεται όσο πιο γρήγορα μπορεί — όχι εύκολη υπόθεση όταν τα άκρα αιωρούνται προς κάθε κατεύθυνση. Τα ρούχα είναι μίας χρήσης και συνήθως αντικαθίστανται κάθε τρεις ημέρες, αφού δεν υπάρχουν πλυντήρια στο διάστημα. Οι αστροναύτες πλένονται με υγρά πανάκια, καθώς ο ISS δεν διαθέτει ντους.

Πολλή ταλαιπωρία για ένα ξύρισμα

Για τους άνδρες, το ξύρισμα παραμένει μια χρονοβόρα διαδικασία. Η επιφανειακή τάση κρατά το νερό και τον αφρό κολλημένα στο πρόσωπο, ενώ οι τρίχες παραμένουν πάνω στο ξυραφάκι μέχρι να σκουπιστούν σε πετσέτα, η οποία τυλίγεται προσεκτικά για να μην διαφύγουν στο περιβάλλον.

Είναι επίσης δυνατή η χρήση ηλεκτρικής ξυριστικής μηχανής, αλλά μόνο δίπλα σε σύστημα αναρρόφησης ώστε οι τρίχες να μην αιωρούνται μέσα στον σταθμό. Πολλοί άνδρες προτιμούν να ξυρίζονται όσο το δυνατόν λιγότερο και συμφωνούν ότι σε αυτόν τον τομέα οι γυναίκες συνάδελφοί τους έχουν σαφές πλεονέκτημα.

Τώρα είναι καλό το πικάντικο;

Ακολουθεί το πρώτο από τα τρία γεύματα της ημέρας. Το φαγητό στο διάστημα έχει βελτιωθεί θεαματικά από την εποχή των αποστολών Apollo. Ωστόσο, εξακολουθεί να ισχύει ένας βασικός περιορισμός: το φαγητό και τα ποτά πρέπει να συγκρατούνται κάπως, αλλιώς θα αρχίσουν να αιωρούνται μέσα στον σταθμό.

Τα ποτά και οι σούπες σερβίρονται σε πλαστικές σακούλες και καταναλώνονται με καλαμάκια. Με λίγη προσοχή, οι αστροναύτες μπορούν να χρησιμοποιήσουν κανονικά μαχαίρι και πιρούνι, ενώ μαγνήτες εμποδίζουν τα σκεύη να φύγουν από το τραπέζι. Επειδή η παρατεταμένη μικροβαρύτητα μειώνει την αίσθηση της γεύσης, τα πικάντικα φαγητά είναι συνήθως τα πιο αγαπημένα.

Μετά το φαγητό, οι αστροναύτες ασχολούνται με τα καθήκοντα της ημέρας: επιβλέπουν πειράματα ή πραγματοποιούν συντήρηση του εξοπλισμού. Απαιτείται ένα πολύπλοκο δίκτυο μηχανημάτων για να διατηρούνται οι άνθρωποι υγιείς σε τροχιά.

Διαστημική τουαλέτα...

Κάθε άνθρωπος αναπνέει καθημερινά το ισοδύναμο περίπου 0,9 κιλών υγρού οξυγόνου — αρκετό αέρα για να γεμίσει ένα δωμάτιο 3,5 κυβικών μέτρων — και καταναλώνει περίπου 2,7 κιλά νερού. Για να περιοριστούν οι ανάγκες ανεφοδιασμού, τα συστήματα υποστήριξης ζωής του ISS ανακυκλώνουν όσο το δυνατόν περισσότερους πόρους. Τα υγρά απόβλητα και η υγρασία που συλλέγεται από τον αέρα καθαρίζονται και επαναχρησιμοποιούνται, ενώ η ηλεκτρόλυση παράγει νέο οξυγόνο. Παράλληλα, ειδικά φίλτρα απομακρύνουν το διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα του σταθμού.

Μία ουσία που δεν ανακυκλώνεται είναι τα στερεά ανθρώπινα απόβλητα. Αυτά συλλέγονται, συμπιέζονται και αποθηκεύονται για απόρριψη.

Η διαστημική τουαλέτα που τα συλλέγει έχει κάπως τρομακτική εμφάνιση, αλλά αποτελεί τεράστια βελτίωση σε σχέση με τις λύσεις που είχαν στη διάθεσή τους οι παλαιότεροι αστροναύτες. Στον ρωσικό σταθμό Mir, όταν παρουσιάζονταν βλάβες στο σύστημα αποχέτευσης, οι κοσμοναύτες αναγκάζονταν να χρησιμοποιούν πλαστικές σακούλες έκτακτης ανάγκης, κάτι που επηρέαζε σοβαρά το ηθικό τους.

Οι διαστημικές τουαλέτες δεν χρησιμοποιούν νερό. Οι αστροναύτες πρέπει πρώτα να στερεωθούν στο κάθισμα, το οποίο διαθέτει ειδικές μπάρες συγκράτησης για να εξασφαλίζεται καλή εφαρμογή. Ένας μοχλός ενεργοποιεί έναν ισχυρό ανεμιστήρα και ένα άνοιγμα αναρρόφησης, με αποτέλεσμα το ρεύμα αέρα να μεταφέρει τα απόβλητα μακριά.

Ορισμένα μέλη του πληρώματος δυσκολεύονται να συνηθίσουν τη χρήση της τουαλέτας. Εκτός από τη συσκευή, πρέπει να προσαρμοστούν και στο γεγονός ότι τα έντερά τους αιωρούνται μέσα στο σώμα τους, όπως και όλα τα υπόλοιπα όργανα.

Αν γυμνάζεσαι στη Γη, γυμνάζεσαι και στο Διάστημα

Μια πιο ευχάριστη καθημερινή δραστηριότητα είναι η άσκηση. Το ανθρώπινο σώμα χάνει μυϊκή και οστική μάζα σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας, γι’ αυτό απαιτούνται αρκετές ώρες γυμναστικής κάθε μέρα. Η άσκηση βοηθά επίσης στην αντιμετώπιση του λεγόμενου «διαστημικού συναχιού», το οποίο προκαλείται από τη συσσώρευση σωματικών υγρών στο κεφάλι λόγω της απουσίας βαρύτητας.

Ο ISS διαθέτει διάδρομο τρεξίματος και στατικό ποδήλατο. Φυσικά, οι αστροναύτες πρέπει να δένονται πάνω τους, διαφορετικά οι ίδιες οι κινήσεις τους θα τους έκαναν να αιωρηθούν μακριά.

Οι ημέρες σε τροχιά είναι συνήθως γεμάτες δραστηριότητες και όταν απαιτείται η μετακίνηση βαριού εξοπλισμού μπορεί να είναι ιδιαίτερα κουραστικές. Το γεγονός ότι ένα αντικείμενο είναι χωρίς βάρος δεν σημαίνει ότι δεν έχει μάζα. Οι αστροναύτες εξακολουθούν να πρέπει να ξεπεράσουν την αδράνειά του και συχνά εργάζονται σε αφύσικες στάσεις για τις οποίες το ανθρώπινο σώμα δεν είναι σχεδιασμένο.

Ο ελεύθερος χρόνος και μια μαγική εικόνα

Παρ’ όλα αυτά, συνήθως υπάρχει λίγος ελεύθερος χρόνος πριν τον ύπνο. Αυτές οι ώρες είναι πολύτιμες. Οι αστροναύτες μπορεί να γράψουν email στις οικογένειές τους, να δουν ταινίες ή να επικοινωνήσουν με ραδιοερασιτέχνες στη Γη.

Όμως καμία δραστηριότητα δεν μπορεί να συγκριθεί με το πιο αγαπημένο χόμπι στο διάστημα: να παρακολουθούν τη Γη να περιστρέφεται κάτω από τα πόδια τους. Οι αστροναύτες επιμένουν ότι αυτή η θέα δεν γίνεται ποτέ βαρετή.