Κομάντος της φύσης: 6+2 ζώα που μπορούν να επιβιώσουν... χωρίς κεφάλι

Όσοι έχουν ζήσει σε χωριό είναι περισσότερο εξοικειωμένοι με την εικόνα, αλλά και πάλι δεν παύει να είναι σοκαριστική. Ένα κοτόπουλο που μόλις αποκεφαλίστηκε να συνεχίζει να τρέχει χωρίς το κεφάλι του. Λίγο πιο εύπεπτη είναι η εικόνα ενός φιδιού το οποίο κάποιος έκοψε στα δύο για να το σκοτώσει αλλά εξακολουθεί να κινείται.

Ο αποκεφαλισμός είναι σίγουρα ένας τρόπος να σκοτώνονται τα ζώα, αλλά δεν ισχύει για όλα ή τουλάχιστον δεν έχει... άμεση εφαρμογή σε όλα. Εκτός από τα δύο προαναφερόμενα, υπάρχουν τουλάχιστον άλλα οκτώ που και το κεφάλι να τους κόψεις, εξακολουθούν να κάνουν τα δικά τους...

Κατσαρίδα

Είναι γνωστή η πεποίθηση ότι και πυρηνικός πόλεμος να γίνει, οι κατσαρίδες θα συνεχίσουν να επιβιώνουν. Στο κεφάλι θα... ζορίζονταν. Αυτά τα εξαιρετικά ανθεκτικά έντομα είναι γνωστό ότι μπορούν να επιβιώσουν για εβδομάδες μετά τον αποκεφαλισμό τους.

Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι, ως έντομα, δεν αναπνέουν από τη μύτη και το στόμα όπως εμείς, αλλά μέσω μικρών ανοιγμάτων στον θώρακα και την κοιλιά τους, τα οποία ονομάζονται σπειράματα.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι ο αποκεφαλισμός ενός ανθρώπου θα οδηγούσε επίσης γρήγορα στον θάνατο λόγω απώλειας αίματος. Τα έντομα δεν έχουν αρτηριακή πίεση με τον τρόπο που έχουμε εμείς, επειδή διαθέτουν ανοικτό και όχι κλειστό κυκλοφορικό σύστημα. Έτσι, το αίμα τους πήζει γρήγορα μετά τον αποκεφαλισμό και δεν αιμορραγούν μέχρι θανάτου.

Σφήκες

Παρόμοια με τις κατσαρίδες, η φυσιολογία των εντόμων επιτρέπει στις σφήκες να μην πεθαίνουν αμέσως μετά τον αποκεφαλισμό.

Εκτός από τις διαφορές στην αρτηριακή πίεση και το αναπνευστικό σύστημα, τα έντομα διαθέτουν επίσης ένα αρκετά διαφορετικό νευρικό σύστημα σε σχέση, για παράδειγμα, με τα θηλαστικά.

Παρότι το κεφάλι τους περιέχει σημαντικά τμήματα του νευρικού τους συστήματος, διαθέτουν επίσης ομάδες νευρικών κυττάρων σε άλλα σημεία του σώματός τους. Αυτές επιτρέπουν την αντίδραση σε ερεθίσματα, την κίνηση και ακόμη και την πτήση χωρίς κεφάλι.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο κοιλιακός νευρικός μυελός, ένα βασικό τμήμα του νευρικού συστήματος των εντόμων που εκτείνεται κατά μήκος ολόκληρου του σώματός τους.

Το γεγονός ότι πολλά έντομα μπορούν ακόμη να περπατούν, να καθαρίζουν το σώμα τους και ακόμη και να ζευγαρώνουν χωρίς τον εγκέφαλό τους δείχνει ότι αυτό το νευρικό σύστημα μπορεί να εκτελεί σύνθετες λειτουργίες από μόνο του.

Αρσενικό αλογάκι της Παναγίας

Πιθανότατα έχετε ακούσει ότι το θηλυκό αλογάκι της Παναγίας συχνά δαγκώνει και τρώει το κεφάλι του αρσενικού κατά τη διάρκεια ή μετά το ζευγάρωμα. Το αρσενικό, ωστόσο, δεν πεθαίνει αμέσως;

Το μεγαλύτερο σε μέγεθος θηλυκό αλογάκι της Παναγίας μπορεί να το κάνει όχι μόνο μετά, αλλά συχνά κατά τη διάρκεια ή ακόμη και πριν από το ζευγάρωμα, καταβροχθίζοντας αδιάφορα το κεφάλι του αρσενικού σαν να ήταν οποιαδήποτε άλλη τροφή.

Αυτό όμως δεν εμποδίζει απαραίτητα τη «σεξουαλική του απόδοση». Τα αρσενικά χωρίς κεφάλι μπορούν να συνεχίσουν να ζευγαρώνουν και, σε ορισμένα είδη, ο αποκεφαλισμός μπορεί ακόμη και να τα κάνει πιο αποτελεσματικά, επιταχύνοντας τις κινήσεις τους και επιτρέποντας επαναλαμβανόμενες συνευρέσεις.

Με το κεφάλι χάνονται ορισμένα νευρικά κέντρα και, κατά συνέπεια, οι αναστολές που συνήθως εμποδίζουν το ζευγάρωμα.

Κόκκινα μυρμήγκια

Αυτά τα μυρμήγκια μπορούν να περιφέρονται χωρίς να έχουν ουσιαστικά εγκέφαλο – τουλάχιστον στην αρχή, παρότι τυπικά εξακολουθούν να έχουν το κεφάλι τους.

Αυτό είναι το μακάβριο αποτέλεσμα της προσβολής τους από ένα παράσιτο που ονομάζεται μύγα φορίδη (phorid fly), μια μικροσκοπική μύγα που γεννά τα αυγά της στον θώρακα άτυχων μυρμηγκιών της φωτιάς.

Όταν εκκολαφθεί το αυγό, η προνύμφη κατευθύνεται προς το κεφάλι του μυρμηγκιού και καταναλώνει ολοκληρωτικά τον εγκέφαλό του!

Αφού δεν έχει απομείνει τίποτε περισσότερο από ένα άδειο κεφάλι, το μυρμήγκι εξακολουθεί να περιφέρεται, αν και χωρίς συγκεκριμένο προορισμό – ουσιαστικά πρόκειται για ζόμπι-μυρμήγκια χωρίς εγκέφαλο.

Τελικά, περίπου έναν μήνα μετά την αρχική μόλυνση, το κεφάλι απλώς αποκολλάται και πέφτει. Τότε έρχεται το τέλος και για το μυρμήγκι.

Αυτή η μακάβρια σχέση ανάμεσα στο κόκκινο μυρμήγκι και τη μύγα φορίδη έχει αξιοποιηθεί από ειδικούς στην καταπολέμηση παρασίτων, οι οποίοι απελευθερώνουν τις μύγες ως μέσο καταστροφής ενοχλητικών αποικιών μυρμηγκιών που απειλούν τα ζώα εκτροφής και τις υποδομές.

Χελώνες

Οι χελώνες είναι ένα ακόμη είδος που θεωρείται ότι μπορεί να ζήσει χωρίς εγκέφαλο.

Τον 17ο αιώνα, ο Ιταλός φυσιοδίφης Φρανσέσκο Ρέντι, ο οποίος αναφέρεται μερικές φορές ως «πατέρας της πειραματικής βιολογίας», πραγματοποίησε ένα μακάβριο πείραμα σε μια χελώνα, αφαιρώντας της ολόκληρο τον εγκέφαλο.

Παρά το γεγονός ότι αφαίρεσε «κάθε μόριο» και καθάρισε πλήρως την κοιλότητα, η χελώνα δεν πέθανε. Αντίθετα, έζησε για ακόμη έξι μήνες!

Ο Ρέντι αποφάσισε στη συνέχεια να αφαιρέσει εντελώς το κεφάλι μιας χελώνας. Το ζώο κατάφερε να ζήσει για ακόμη 23 ημέρες.

Η ικανότητα των χελωνών και άλλων ζώων να επιβιώνουν τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς κεφάλι θεωρείται ότι οφείλεται εν μέρει στον εξαιρετικά αργό μεταβολισμό τους.

Μεξικανική σαλαμάνδρα

Το επόμενο ζώο ίσως δεν θα μπορούσε να επιβιώσει από έναν πλήρη αποκεφαλισμό, διαθέτει όμως μια εκπληκτική ικανότητα αναγέννησης.

H μεξικανική σαλαμάνδρα μπορεί να αναγεννήσει σχεδόν οποιοδήποτε μέρος ή όργανο του σώματός του – από χαμένα άκρα και ουρές μέχρι την καρδιά του.

H μεξικανική σαλαμάνδρα μπορεί επίσης να αναγεννήσει τον εγκέφαλό της, ακόμη και όταν έχει αφαιρεθεί ένα μεγάλο μέρος του.

Θεωρείται ότι όλα τα τετράποδα ζώα διαθέτουν, όταν είναι έμβρυα, την ικανότητα να αναγεννούν όργανα ή άκρα, αλλά τα περισσότερα χάνουν αυτή την ικανότητα καθώς εξελίσσονται σε ενήλικα.

Τα αξολότλ διατηρούν αυτή την ικανότητα καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους, όπως διατηρούν και πολλά άλλα χαρακτηριστικά που παραπέμπουν στη νεαρή μορφή της σαλαμάνδρας, όπως τα εξωτερικά βράγχια και τον υδρόβιο τρόπο ζωής τους.