Cosmeticorexia: 10 ετών με «τέλεια εμφάνιση» - Πώς ανήλικα κορίτσια παγιδεύονται στη δίνη του skincare

Η γενιά των «Sephora Kids» είναι εδώ: Αν ανοίξετε το TikTok αυτή τη στιγμή, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα πέσετε πάνω σε βίντεο ανήλικων κοριτσιών -ακόμη και 9 ή 10 ετών- που παρουσιάζουν με πάθος τις περίπλοκες ρουτίνες ομορφιάς τους. Πανάκριβα σέρουμ, οξέα, ρετινόλες και αντιγηραντικές κρέμες έχουν αντικαταστήσει τα παιχνίδια. Το φαινόμενο, ωστόσο, δεν είναι πια απλώς μια αθώα τάση των social media. Οι δερματολόγοι και οι ψυχολόγοι παγκοσμίως κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, δίνοντας στην εμμονή αυτή ένα νέο, ανησυχητικό ιατρικό όνομα: Κοσμητικορεξία (Cosmeticorexia).

Αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του BBC καταγράφει πώς μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων παγιδεύει τα ανήλικα κορίτσια σε έναν επικίνδυνο παραμορφωτικό καθρέφτη.

Πώς τα ανήλικα κορίτσια παγιδεύονται στη δίνη του skincare

«Ετοιμαστείτε μαζί μου για να πάω στο σπίτι της κολλητής μου», λέει η Έλι-Μέι γεμάτη ενθουσιασμό στην κάμερα. Η τότε 10χρονη χαμογελά και εξηγεί τη γεμάτη βήματα ρουτίνα περιποίησης της επιδερμίδας της στο TikTok.

«Λατρεύω, λατρεύω, λατρεύω αυτό το τόνερ», λέει καθώς απλώνει το διάφανο υγρό στο δέρμα της. Στη συνέχεια, σειρά έχει ένα σέρουμ για να δίνει λάμψη. «Θεέ μου, κοιτάξτε πόσο λάμπει!». Φτιάχνει ένα «smoothie» από μια αφράτη κίτρινη κρέμα, βάζοντας μικρές ποσότητες στο πίσω μέρος του χεριού της και αναμειγνύοντάς τες με μια ενυδατική κρέμα με χρώμα (tinted moisturiser). Καθώς μιλάει, ταμπονάρει προσεκτικά κονσίλερ κάτω από τα μάτια της και προσθέτει ροζ ρουζ και χάιλαϊτερ στα μάγουλά της. Μετά, γυρίζει τις βλεφαρίδες της, βάζει μάσκαρα και λιπ γκλος.

Η Έλι-Μέι είναι σήμερα 13 ετών. Χρησιμοποιεί προϊόντα skincare και τα διαφημίζει από την ηλικία των 8 ετών. Αυτό που ξεκίνησε στην καραντίνα ως παιχνίδι, έχει γίνει πλέον η κύρια πηγή εισοδήματος για την οικογένειά της. Διατηρούν λογαριασμούς σε Facebook, TikTok, YouTube και Snapchat, με το προσωπικό TikTok της Έλι-Μέι ξεπερνά τους 330.000 ακόλουθους.

Η μητέρα της, Σόφι, η οποία έχει άλλα πέντε παιδιά, αναφέρει ότι κερδίζουν πάνω από 50.000 λίρες ετησίως από τη δημοσίευση περιεχομένου στις διάφορες πλατφόρμες.

«Το να είμαστε δημιουργοί περιεχομένου άλλαξε τη ζωή μας», λέει η Σόφι κατά τη διάρκεια μιας βιντεοκλήσης έξω από το σπίτι τους στη νοτιοανατολική Αγγλία. «Τόσα πολλά μικρά παιδιά ήθελαν απλώς να μάθουν για τη ρουτίνα skincare της Έλι και, ε, απλά απογειώθηκε».

Αν πληκτρολογήσετε τις λέξεις «παιδιά και skincare» στις μηχανές αναζήτησης των social media, δεν θα δυσκολευτείτε να βρείτε βίντεο με εκατοντάδες άλλα νεαρά κορίτσια -μερικά εκ των οποίων μόλις 3 ή 4 ετών- να μιλούν με πάθος για καλλυντικά και μακιγιάζ, ή να κάνουν βίντεο τύπου «get ready with me» και «μετά το σχολείο», περιγράφοντας τα σχέδιά τους για τη μέρα ενώ βάφονται.

Η προώθηση προϊόντων περιποίησης σε κορίτσια δεν είναι κάτι καινούργιο. Όμως, ενώ τα σκραμπ και τα καθαριστικά των περασμένων δεκαετιών υπόσχονταν απλώς μια επιδερμίδα χωρίς σπυράκια, τα κορίτσια σήμερα χρησιμοποιούν μια τεράστια ποικιλία εξελιγμένων προϊόντων -πολλά από τα οποία περιέχουν αντιγηραντικά συστατικά- με την ελπίδα να αποκτήσουν μια «αψεγάδιαστη» επιδερμίδα.

Ορισμένες ανήλικες influencers περιγράφουν τους εαυτούς τους ως «πρεσβευτές brand», επιδεικνύοντας προϊόντα από γνωστές εταιρείες όπως η Bubble, η Drunk Elephant και η P. Louise. Υπάρχουν μάλιστα πακέτα skincare με θεματική από την K-Pop για μια «ρουτίνα ενίσχυσης της λάμψης» με στόχο ένα «φωτεινό δέρμα».

Μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων τώρα στοχεύει μικρά παιδιά

Αν και ορισμένα προϊόντα στοχεύουν ξεκάθαρα στα παιδιά, υπάρχουν και brands δημοφιλή στους νέους που δηλώνουν ότι δεν επιθυμούν να συνδέονται με αυτό το κομμάτι της αγοράς. Πηγή προσκείμενη στην Drunk Elephant, για παράδειγμα, αναφέρει ότι δεν πρόκειται για ένα brand «που εστιάζει στη νεολαία» και ότι προσπαθεί να εκπαιδεύσει τους πελάτες του για το πώς να χρησιμοποιούν τα προϊόντα υπεύθυνα. Οι εταιρείες Bubble και P. Louise δεν ανταποκρίθηκαν σε αιτήματα του BBC για σχολιασμό.

Πέρα από τις νεαρές influencers όπως η Έλι-Μέι, υπάρχουν αμέτρητα άλλα κορίτσια που έχουν εντάξει τις ρουτίνες ομορφιάς στην καθημερινότητά τους. Μια έρευνα της εταιρείας skincare Pai σε 1.500 παιδιά ηλικίας 9 έως 12 ετών έδειξε ότι σχεδόν τα μισά χρησιμοποιούν πολλαπλά προϊόντα περιποίησης σε εβδομαδιαία βάση, με τα μισά από αυτά να δηλώνουν ότι το κάνουν για να διορθώσουν αυτό που τα ίδια θεωρούν «προβληματικό δέρμα».

Πρόκειται για μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων. Η αγορά αναπτύσσεται ραγδαία και δεν δείχνει σημάδια επιβράδυνσης. Ωστόσο, ορισμένοι -συμπεριλαμβανομένων των ρυθμιστικών αρχών- συνιστούν προσοχή.

«Οι γυναίκες στα 30 και τα 40 τους αποτελούν εδώ και καιρό στόχο των εταιρειών skincare, οι οποίες μας λένε ότι η γήρανση είναι πρόβλημα και μας πουλάνε τη λύση», αναφέρει η Μπρουκ Έριν Ντάφι, αναπληρώτρια καθηγήτρια και ερευνήτρια social media στο Πανεπιστήμιο Cornell.

«Εδώ όμως βλέπουμε μια έντονη μετατόπιση. Τώρα, η ίδια πίεση ασκείται σε μικρά κορίτσια».

Καθώς αυτή η βιομηχανία συνεχίζει να ακμάζει -τροφοδοτούμενη από το περιεχόμενο στα social media- γεννάται το ερώτημα: πρόκειται για μια αθώα διασκέδαση ή μήπως τα κορίτσια εθίζονται μόνιμα στην ιδέα ότι κάτι δεν πάει καλά με την εμφάνισή τους; Και τι δείχνει αυτό για τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τα ίδια τον εαυτό τους;

Παιδιά κάτω των 18 εθισμένα στα κινητά και το μακιγιάζ

Ένας νέος όρος έχει επινοηθεί από δερματολόγους και ακαδημαϊκούς: Κοσμητικορεξία (cosmeticorexia), τον οποίο ορίζουν ως την ανθυγιεινή εμμονή με την απόκτηση «αψεγάδιαστου» δέρματος από νεαρή ηλικία, η οποία οδηγεί σε ψυχαναγκαστική χρήση καλλυντικών προϊόντων. Ο καθηγητής Τζιοβάνι Νταμιάνι, Ιταλός δερματολόγος από το Πανεπιστήμιο του Μιλάνου, θορυβήθηκε τόσο πολύ από την εμμονή που έβλεπε σε νεαρούς ασθενείς του, ώστε άρχισε να ερευνά το φαινόμενο.

Πήρε συνέντευξη από 55 ασθενείς του, ηλικίας μεταξύ 8 και 14 ετών. Όπως εξηγεί, όσοι παρουσίαζαν σημάδια κοσμητικορεξίας ήταν εθισμένοι στο κινητό τηλέφωνο και περνούσαν ώρες παρακολουθώντας βίντεο με skincare στα social media. Χρησιμοποιούσαν έως και 10 διαφορετικά προϊόντα καθημερινά και αρνούνταν να μιλήσουν με ανθρώπους -ακόμα και με μέλη της οικογένειάς τους- αν δεν ήταν είχαν μέικ απ.

Η Ιταλική Αρχή Ανταγωνισμού (AGCM) ξεκίνησε πρόσφατα δύο έρευνες για τον κολοσσό ομορφιάς LVMH, στον οποίο ανήκουν τα brands Sephora και Benefit. Η AGCM εξετάζει εάν οι εταιρείες παρέλειψαν να καταστήσουν σαφές ότι τα προϊόντα τους δεν προορίζονται για παιδιά και εφήβους, καθώς και αν ενθαρρύνουν την αγορά τους μέσω «κρυφών στρατηγικών μάρκετινγκ που επιστρατεύουν ανήλικους micro-influencers».

Εκπρόσωπος της LVMH δήλωσε ότι η εταιρεία συνεργάζεται με τις ιταλικές αρχές και «επιβεβαιώνει την αυστηρή συμμόρφωσή της με τους ισχύοντες ιταλικούς κανονισμούς».

Ο εκπρόσωπος πρόσθεσε ότι «καθώς οι συζητήσεις γύρω από τους νεότερους καταναλωτές και το skincare συνεχίζουν να εξελίσσονται», η εταιρεία βελτιώνει διαρκώς «την ποιότητα των συμβουλών που παρέχουν οι σύμβουλοι ομορφιάς μας, ώστε να υποστηρίζουν και να καθοδηγούν καλύτερα όλους τους καταναλωτές». Η LVMH συμπλήρωσε ότι δεν διαθέτει προϊόντα ή καμπάνιες μάρκετινγκ που «στοχεύουν ειδικά σε νέους» και ότι συνεργάζεται μόνο με influencers άνω των 18 ετών.

Η Αρχή Διαφημιστικών Προτύπων (ASA) του Ηνωμένου Βασιλείου δήλωσε ότι παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στην Ιταλία και επιβεβαίωσε ότι εξετάζει αν υπάρχουν ενδείξεις για παρόμοια ζητήματα στη χώρα, αν και διευκρίνισε πως «δεν προβαίνει σε επίσημη ρυθμιστική δράση σε αυτό το στάδιο».

Αυτά τα προϊόντα δεν είναι φθηνά. Μια μελέτη εξέτασε 100 βίντεο στο TikTok που δημιουργήθηκαν από ανήλικους και διαπίστωσε ότι το μέσο κόστος της ρουτίνας skincare που παρουσίαζαν ανερχόταν στις 125 λίρες. Ανάλογα με τη χρήση, τα προϊόντα αυτά μπορεί να χρειάζονται ανανέωση κάθε τρεις ή τέσσερις μήνες.

Καθαρισμός, τόνερ, πράιμερ, ενυδάτωση, σέρουμ, κρέμα ματιών, σπρέι προσώπου και φτου κι απ' την αρχή, καθώς τα παιδιά -μερικά εκ των οποίων σε ηλικία δημοτικού- αναζητούν το κορεατικό look της «γυάλινης επιδερμίδας» (glass skin).

«Η ειρωνεία; Την έχουν ήδη -όταν είσαι μικρός, το δέρμα σου βρίσκεται σε τέλεια κατάσταση», λέει η δερματολόγος Δρ Τζιν Έιερ, σύμβουλος στο βρετανικό σύστημα Υγείας (NHS) και ιδιώτης γιατρός στο Στόκπορτ. «Ο δερματικός φραγμός -που κρατά έξω τις τοξίνες και μέσα την υγρασία- είναι άψογα διατηρημένος… Αυτό είναι η νεότητα, αυτή είναι η ομορφιά του δέρματος».

Η Έιερ, η οποία ασκεί το επάγγελμα σχεδόν 20 χρόνια, αναφέρει ότι σήμερα περισσότερα παιδιά από ποτέ χρησιμοποιούν καλλυντικά. Τα περιστατικά που αντιμετωπίζει στο ιατρείο της παρουσιάζουν τεράστια απόκλιση: από γονείς που ζητούν την καλύτερη ρουτίνα skincare για το μικρό τους παιδί, μέχρι παιδιά 8 ετών που προσέρχονται με σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις στα προϊόντα ομορφιάς που χρησιμοποίησαν. Όπως λέει, οι γονείς είναι συχνά τρομοκρατημένοι, αλλά αδυνατούν να πείσουν τα παιδιά τους να σταματήσουν τη χρήση τόσων προϊόντων.

«Είναι τρομακτικό»

«Είναι αρκετά τρομακτικό», λέει η Δρ Έιερ. «Αυτά τα σκευάσματα έχουν σχεδιαστεί για την αγορά της αντιγήρανσης. Στην καλύτερη περίπτωση, τα παιδιά δεν τα χρειάζονται. Στη χειρότερη, περιέχουν επιβλαβή συστατικά που μπορούν να καταστρέψουν το ευαίσθητο νεανικό δέρμα».

Η ίδια παρατηρεί αύξηση σε νεαρούς ασθενείς με ακμή και δερματίτιδα εξ επαφής -ένα είδος εκζέματος που πυροδοτείται από την επαφή με συγκεκριμένες ουσίες- εξαιτίας των διαφόρων συστατικών που περιέχουν αυτά τα προϊόντα.

Πολλά από αυτά περιέχουν ενεργά συστατικά που έχουν βιολογική επίδραση στα δερματικά κύτταρα, αλλάζοντας τον τρόπο λειτουργίας του δέρματος. Ένα από τα πιο ισχυρά είναι η ρετινόλη, η οποία επιταχύνει την ανανέωση των κυττάρων για τη μείωση των λεπτών γραμμών και των ρυτίδων. Στα παιδιά, αυτή η διαδικασία γίνεται ήδη με πολύ υψηλό ρυθμό, επομένως η ρετινόλη δεν προσφέρει κανένα όφελος, παρά μόνο υπερδιεγείρει το δέρμα.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε «έγκαυμα από ρετινόλη» (retinol burn), καταστρέφοντας τον προστατευτικό φραγμό του δέρματος. Τα παιδιά μπορεί να καταλήξουν με ερεθισμούς, εξανθήματα που μοιάζουν με έκζεμα ή μακροχρόνια ευαισθησία.

Υπάρχουν πολλά άλλα συστατικά που μπορούν να βλάψουν το νεανικό δέρμα, προειδοποιεί η Έιερ, τονίζοντας ότι αν ένα παιδί αναπτύξει αλλεργία εξ επαφής, ενδέχεται να μην μπορέσει ποτέ ξανά στο μέλλον να χρησιμοποιήσει προϊόν που περιέχει το συγκεκριμένο συστατικό χωρίς να εμφανίσει αντίδραση.

Προσθέτει, επίσης, ότι οι δερματολόγοι βλέπουν αύξηση των νέων με μετωπιαία ινωτική αλωπεκία, μια κατάσταση όπου η γραμμή των μαλλιών στο μέτωπο αρχίζει να υποχωρεί. Υπάρχει μια μικρή αλλά αυξανόμενη μερίδα επιστημόνων που εικάζει ότι αυτό μπορεί να οφείλεται στην υπέρμετρη χρήση διαφόρων κρεμών προσώπου σε τόσο νεαρή ηλικία.

Η βιομηχανία καλλυντικών του Ηνωμένου Βασιλείου δηλώνει ότι αναγνωρίζει την ανάγκη για συμβουλές και υποστήριξη, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα παιδιά χρησιμοποιούν προϊόντα κατάλληλα για την ηλικία τους. Η Ένωση Καλλυντικών, Προϊόντων Καλλωπισμού και Αρωματοποιίας (CTPA), η οποία εκπροσωπεί πολλές εταιρείες skincare, εξέδωσε πρόσφατα έναν οδηγό για γονείς, μετά από έρευνα στην οποία το 40% των γονέων (σχεδόν 1.000 άτομα) παραδέχτηκε ότι γνωρίζει λιγότερα για το skincare από όσα το παιδί του.

Η Δρ Έμα Μέρεντιθ, γενική διευθύντρια της CTPA, ξεκαθαρίζει ότι η Ένωση δεν στηρίζει τη χρήση αντιγηραντικών προϊόντων ή περίπλοκων και περιττών ρουτινών από παιδιά. «Στόχος μας είναι να διασφαλίσουμε ότι τα προϊόντα χρησιμοποιούνται κατάλληλα για κάθε ηλικιακή ομάδα, βοηθώντας τους νέους να κατανοήσουν πώς να αναπτύξουν υγιείς συνήθειες υγιεινής του δέρματος και στηρίζοντας τους γονείς στις συζητήσεις με τα παιδιά τους», αναφέρει.

Η μητέρα της Έλι-Μέι, Σόφι, υποστηρίζει ότι ελέγχει τα συστατικά στα προϊόντα της κόρης της. Κάποιοι την έχουν επικρίνει στα social media επειδή αφήνει την κόρη της να κάνει unboxing κρέμες που περιέχουν ισχυρά χημικά όπως η ρετινόλη, αλλά η ίδια απαντά ότι γνωρίζει πως είναι επιβλαβής και δεν την αφήνει «ούτε να πλησιάσει» το δέρμα της κόρης της. Είναι επίσης προσεκτική στο να μην αποκαλύπτει λεπτομέρειες όπως το σχολείο της κόρης της ή η περιοχή όπου διαμένουν, ενώ παρακολουθεί στενά τα σχόλια στους λογαριασμούς τους.

Η Έλι-Μέι παρευρίσκεται σε λανσαρίσματα μεγάλων εταιρειών ομορφιάς, όπου δοκιμάζει προϊόντα και συναναστρέφεται με άλλους δημιουργούς περιεχομένου, κάτι που, όπως λέει, έχει πλάκα. Η ίδια και η Σόφι ετοιμάζονται μάλιστα να λανσάρουν το δικό τους vegan brand περιποίησης δέρματος, που θα στοχεύει στις μικρότερες ηλικίες της αγοράς.

Η Έλι-Μέι μοιάζει ταυτόχρονα μεγαλύτερη και μικρότερη από 13 ετών, όπως γράφει το BBC. Μιλάει χαμηλόφωνα, είναι προσεκτική και συγκροτημένη, κοιτάζοντας μερικές φορές τη μητέρα της για να πάρει επιβεβαίωση. Έχει μακριά, περιποιημένα νύχια και φοράει μακιγιάζ, το οποίο όμως δείχνει φυσικό. «Το να φοράω μακιγιάζ τώρα με κάνει να νιώθω φυσιολογική», λέει.

Τα πάντα περιστρέφονται γύρω από την «τέλεια εμφάνιση»

Ενώ η Σόφι δηλώνει ότι η επιτυχία τους στα social media έχει βελτιώσει τη ζωή τους, αρκετοί ψυχολόγοι εκφράζουν την ανησυχία ότι αυτοί οι γεμάτοι αυτοπεποίθηση, εξοικειωμένοι με τα δίκτυα και εμμονικοί με την ομορφιά νέοι, θα μεγαλώσουν με μια διαστρεβλωμένη εικόνα για το πώς πρέπει να δείχνουν και να στέκονται στη ζωή.

Ο Αλμπέρτο Στέφανα, Ιταλός ψυχολόγος που συνέγραψε μια μελέτη για την κοσμητικορεξία μαζί με τον Νταμιάνι, εξηγεί ότι τα παιδιά αυτά «διαμορφώνουν ακόμη την ταυτότητά τους» και ενδέχεται να δυσκολευτούν να «αποδεχτούν την πραγματική τους εικόνα» καθώς μεγαλώνουν.

«Τα παιδιά που παθαίνουν εμμονή με το skincare τείνουν να κατευθύνονται από όσα βλέπουν στα social media. Έτσι, η αυτοεκτίμησή τους καταλήγει να βασίζεται στο πόσα likes παίρνουν ή στο τι γράφουν οι άλλοι στα σχόλια».

Καθώς η λεγόμενη κοσμητικορεξία είναι ένα πολύ πρόσφατο φαινόμενο, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε τις πιθανές μακροπρόθεσμες ψυχολογικές επιπτώσεις. Ωστόσο, ο Στέφανα σημειώνει ότι η τελευταία του έρευνα δείχνει κοινά στοιχεία με τη σωματική δυσμορφική διαταραχή (BDD), μια ψυχική πάθηση που προκαλεί επίμονη, έντονη ντροπή και άγχος για υποτιθέμενα ελαττώματα στην εμφάνιση του σώματος.

Ακόμα και τώρα, σε τόσο μικρή ηλικία, προειδοποιεί ότι έχει δει σημάδια άγχους και αμηχανίας σε παιδιά μόλις 7 ή 8 ετών που εμφανίζουν συμπτώματα κοσμητικορεξίας.

Όπως αναφέρει, η κατάσταση μπορεί να είναι τόσο οξεία που «δεν θέλουν να πάνε στο σχολείο επειδή νιώθουν βαθιά ντροπή. Και αυτή η ντροπή πηγάζει από τη σύγκριση του εαυτού τους με άλλους στα social media και την αίσθηση ότι δεν είναι αρκετά όμορφα».

Η Τζέσικα Ρίνγκροουζ, καθηγήτρια κοινωνιολογίας του φύλου και της εκπαίδευσης στο University College του Λονδίνου (UCL), συμφωνεί: «Τα παιδιά βλέπουν αυτό το περιεχόμενο και πιστεύουν ότι αντιπροσωπεύει την "ιδανική ζωή", τον τέλειο τρόπο ύπαρξης. Και αν δεν μπορούν να επιτύχουν αυτό το "τέλειο look" ή αυτή την "τέλεια ζωή" που τους πουλάνε, νιώθουν ότι αποτυγχάνουν».

Το TikTok υποστηρίζει ότι διαθέτει ειδικές δικλείδες ασφαλείας για την προστασία των εφήβων στο διαδίκτυο και ότι απαγορεύει τη στοχευμένη διαφήμιση σε άτομα κάτω των 18 ετών. Αναφέρει επίσης ότι παρέχει υποστήριξη και πληροφόρηση στους γονείς και ότι λαμβάνει τακτικά feedback από τους ίδιους τους εφήβους μέσω του συμβουλίου νεολαίας της πλατφόρμας. Επιπλέον, σημειώνει ότι οι νέοι χρησιμοποιούν το TikTok ως μέσο για να εκπαιδευτούν γύρω από την υγεία του δέρματος, παρακολουθώντας συμβουλές εγκεκριμένες από δερματολόγους.

Η Meta, στην οποία ανήκουν μεταξύ άλλων το Instagram και το Facebook, δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό.

Η Ρίνγκροουζ και οι άλλοι ειδικοί επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις εταιρείες social media. Η ευθύνη βαραίνει εξίσου τα brands που πουλάνε τα προϊόντα, αλλά και τους ίδιους τους γονείς.

«Όταν έχεις ένα παιδί που λειτουργεί ως πρεσβευτής ενός brand και προωθεί αυτόν τον κόσμο σε άλλα παιδιά, ουσιαστικά τον νομιμοποιεί», προσθέτει η Ρίνγκροουζ.

Την ίδια στιγμή, όμως, ζούμε παράλληλα -και συχνά μέσα- σε έναν διαρκώς επεκτεινόμενο ψηφιακό κόσμο. Μήπως όλο αυτό είναι απλώς μια επιπλέον, αλλά αναπόφευκτη πολυπλοκότητα της ενηλικίωσης; Μήπως τα παιδιά -και εν προκειμένω τα νεαρά κορίτσια- απλώς μαθαίνουν έναν τρόπο να επιβιώνουν, ίσως και να διακρίνονται, στο διαδίκτυο;

Ο Στέφανα διαφωνεί. Τονίζει ότι τα παιδιά και οι νέοι δαπανούν υπερβολικό χρόνο και χρήμα κυνηγώντας μια εμφάνιση, μια αισθητική, η οποία υφίσταται μόνο στον ψηφιακό κόσμο και όχι στην πραγματικότητα.

«Ακόμα και η ίδια η έννοια του τι είναι ελκυστικό και τι όχι, παραμορφώνεται», καταλήγει. «Τα φίλτρα και η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στις αναρτήσεις σημαίνουν ότι κάποιες από τις εικόνες που βλέπουν τα παιδιά δεν είναι καν αληθινές. Έτσι, καταλήγουν να αποζητούν κάτι που δεν υπάρχει καν στην πραγματικότητα».