Το Grand Canyon του Ατλαντικού: Επιστήμονες έχουν απάντηση για το σύμπλεγμα 500 χλμ. στον βυθό του ωκεανού

Grand Canyon του Ατλαντικού. Με αυτή την ονομασία είναι γνωστό το σύμπλεγμα King’s Trough, περίπου 1.000 χιλιόμετρα ανοικτά των ακτών της Πορτογαλίας και μια νέα μελέτη περιγράφει τις κολοσσιαίες δυνάμεις που το διαμόρφωσαν.

Οι ειδικοί εδώ και καιρό διαφωνούν για το πώς δημιουργήθηκε αυτό το γιγάντιο δίκτυο τάφρων και λεκανών, που εκτείνεται περίπου 500 χιλιόμετρα στον πυθμένα του ωκεανού. Μια πιθανή εξήγηση ήταν ότι πρόκειται απλώς για αποτέλεσμα διάτασης του ωκεάνιου φλοιού.

Οι ερευνητές της νέας μελέτης, με επικεφαλής ομάδα από το Κέντρο Θαλάσσιας Έρευνας GEOMAR Helmholtz στη Γερμανία, θέλησαν να το εξετάσουν πιο προσεκτικά — και υποστηρίζουν ότι η πραγματικότητα είναι αρκετά πιο σύνθετη.

Τα νέα δεδομένα

Με βάση νέα, εκτενή δεδομένα, η ομάδα προτείνει ότι ένας συνδυασμός εξασθένησης του φλοιού λόγω θερμότητας από ένα υπάρχον μανδυακό λοφίο και της τεράστιας πίεσης ενός προσωρινού ορίου τεκτονικών πλακών προκάλεσε τον σχηματισμό του King’s Trough Complex (KTC) σε αυτή την περιοχή.

«Οι ερευνητές υποψιάζονταν εδώ και καιρό ότι τεκτονικές διεργασίες — δηλαδή κινήσεις του γήινου φλοιού — έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στον σχηματισμό του King’s Trough», λέει η θαλάσσια γεωλόγος Antje Durkefalden από το GEOMAR.

«Τα αποτελέσματά μας εξηγούν τώρα για πρώτη φορά γιατί αυτή η εντυπωσιακή δομή αναπτύχθηκε ακριβώς σε αυτή τη θέση.»

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν σόναρ υψηλής ανάλυσης για να χαρτογραφήσουν το KTC και στη συνέχεια συνέλεξαν δείγματα ηφαιστειακών πετρωμάτων από διάφορα σημεία, αναλύοντας τη χημική τους σύσταση, η οποία αποκάλυψε την ηλικία και την προέλευσή τους.

Μεταξύ 37 και 24 εκατ. ετών

Προέκυψαν αρκετά νέα ευρήματα. Πρώτον, η ομάδα μπόρεσε να εκτιμήσει πιο αξιόπιστα πότε δημιουργήθηκε το KTC, τοποθετώντας το γεγονός μεταξύ πριν 37 και 24 εκατομμυρίων ετών.

Επίσης βρέθηκαν ισχυρές ενδείξεις ότι ένα όριο τεκτονικών πλακών πέρασε από την περιοχή, δημιουργώντας το KTC και στη συνέχεια μετακινήθηκε αλλού. Κατά μήκος αυτού του ορίου σημειώθηκαν η έντονη διάταση και τα ρήγματα.

Ο βασικός λόγος που το όριο πλακών ακολούθησε αυτή τη διαδρομή φαίνεται πως ήταν ένα ήδη υπάρχον μανδυακό λοφίο στην περιοχή, το οποίο ουσιαστικά καθοδήγησε το όριο και τις ρηγματώσεις κατά μήκος της διαδρομής μικρότερης αντίστασης και καθόρισε πού θα σχηματιζόταν το KTC.

«Αυτός ο παχύτερος, θερμαινόμενος φλοιός ίσως έκανε την περιοχή μηχανικά πιο αδύναμη, ώστε το όριο πλακών να μετατοπιστεί προτιμησιακά εδώ», εξηγεί ο θαλάσσιος γεωλόγος Jorg Geldmacher από το GEOMAR.

Ωστόσο, όσο ισχυρές κι αν ήταν οι τεκτονικές δυνάμεις, δεν ήταν αρκετές για να δημιουργήσουν μια πλήρη ράχη εξάπλωσης του πυθμένα, όπως η Μεσοατλαντική Ράχη.

«Όταν το όριο πλακών μετακινήθηκε αργότερα νοτιότερα προς τις σύγχρονες Αζόρες, ο σχηματισμός του King’s Trough σταμάτησε», λέει ο Geldmacher.

Ο προσωρινός χαρακτήρας του ορίου πλακών και η παρουσία του μανδυακού λοφίου αποτελούν ένα ασυνήθιστο σενάριο δημιουργίας, και τα νέα αυτά στοιχεία μπορούν να αποτελέσουν βάση για μελλοντικές μελέτες αυτού του υποθαλάσσιου φαινομένου.