Το Ιράν κρατά τον πόλεμο στα χέρια του και ίσως βρήκε τον τρόπο να βγάλει δισεκατομμύρια

Με την αντίσταση που επιδεικνύει μέχρι τώρα, τα σημαντικά στρατιωτικά του χτυπήματα αλλά κυρίως το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ που έχει προκαλέσει σοβαρή οικονομική δυσκολία παγκοσμίως και έχει δυναμώσει τις φωνές κατά του Τραμπ στις ΗΠΑ, το Ιράν δείχνει να έχει κερδίσει πολύ έδαφος σε αυτόν τον πόλεμο.

Όπως μάλιστα εκτιμά το CNN σε ανάλυσή του, ίσως βρήκε τον τρόπο να ορίσει το ίδιο το τέλος της σύγκρουσης αποκομίζοντας και τεράστια οικονομικά οφέλη.

Όταν ένας Ιρανός αξιωματούχος αυτή την εβδομάδα παρουσίασε μια λίστα απαιτήσεων για τον τερματισμό του πολέμου που ξεκίνησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, πρόσθεσε ένα στοιχείο που δεν βρισκόταν προηγουμένως στη λίστα της Τεχεράνης: την αναγνώριση της ιρανικής κυριαρχίας στο Στενό του Ορμούζ.

Ο στενός θαλάσσιος δίαυλος, μέσω του οποίου διέρχεται κανονικά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), έχει αναδειχθεί στο πιο ισχυρό «όπλο» της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Και τώρα επιδιώκει να τον μετατρέψει τόσο σε πηγή πιθανών δισεκατομμυρίων δολαρίων ετήσιων εσόδων όσο και σε μοχλό πίεσης για την παγκόσμια οικονομία.

Οι επιπτώσεις ξεπέρασαν τις προσδοκίες της Τεχεράνης

Το Ιράν απειλούσε εδώ και καιρό να κλείσει το Στενό σε περίπτωση επίθεσης, αλλά λίγοι περίμεναν ότι θα προχωρούσε σε κάτι τέτοιο — ή ότι αυτό θα αποδεικνυόταν τόσο αποτελεσματικό στη διατάραξη των παγκόσμιων εμπορικών ροών. Η έκταση των επιπτώσεων φαίνεται να έχει διευρύνει τις φιλοδοξίες της Τεχεράνης, με τις νέες απαιτήσεις να υποδηλώνουν ότι επιδιώκει να μετατρέψει αυτή τη μόχλευση σε κάτι πιο μόνιμο.

Η ναυσιπλοΐα μέσω του κρίσιμου αυτού περάσματος έχει σχεδόν σταματήσει λόγω ιρανικών επιθέσεων, προκαλώντας αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και αναγκάζοντας χώρες πολύ πέρα από τον Περσικό Κόλπο να λάβουν έκτακτα μέτρα για να διασφαλίσουν τον ενεργειακό τους εφοδιασμό.

«Το Ιράν φαίνεται να έχει εκπλαγεί κάπως από το πόσο επιτυχημένη ήταν η στρατηγική του στο Ορμούζ — από το πόσο φθηνό και σχετικά εύκολο είναι να κρατά την παγκόσμια οικονομία “όμηρο”», δήλωσε η Ντίνα Εσφαντιάρι, υπεύθυνη για τη Μέση Ανατολή στη Bloomberg Economics. «Ένα από τα διδάγματα του πολέμου είναι ότι ανακάλυψε αυτή τη νέα μόχλευση και είναι πιθανό να τη χρησιμοποιήσει ξανά στο μέλλον. Και νομίζω ότι η εμπορική αξιοποίησή της αποτελεί μέρος αυτής της ανακάλυψης.».

Κι αν μπουν διόδια;

Η Ουάσιγκτον έχει πλήρη επίγνωση αυτού του κινδύνου. Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, προειδοποίησε την Παρασκευή ότι μία από τις άμεσες προκλήσεις μετά τον πόλεμο θα είναι οι προσπάθειες της Τεχεράνης να επιβάλει σύστημα διοδίων στο Στενό του Ορμούζ.

«Όχι μόνο είναι παράνομο, αλλά είναι απαράδεκτο, επικίνδυνο για τον κόσμο, και είναι σημαντικό η διεθνής κοινότητα να έχει ένα σχέδιο για να το αντιμετωπίσει», δήλωσε μετά από σύνοδο της G7 στη Γαλλία. Οι υπουργοί Εξωτερικών της ομάδας τόνισαν «την απόλυτη ανάγκη» αποκατάστασης της «ασφαλούς και χωρίς διόδια ελευθερίας ναυσιπλοΐας».

Σε ένδειξη της αυξανόμενης στρατηγικής σημασίας του Στενού, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, στην πρώτη του φερόμενη ομιλία ως νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, δήλωσε ότι η μόχλευση από το ενδεχόμενο αποκλεισμού της θαλάσσιας οδού «πρέπει να συνεχίσει να χρησιμοποιείται».

Σε προηγούμενους γύρους συνομιλιών με τις ΗΠΑ, το Ιράν ζητούσε άρση των κυρώσεων και αναγνώριση του δικαιώματός του στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία, όχι όμως έλεγχο του Στενού του Ορμούζ.

Τώρα το Ιράν δείχνει ότι επιδιώκει να θεσμοθετήσει αυτή τη μόχλευση. Ιρανοί βουλευτές εξετάζουν νομοσχέδιο που θα υποχρεώνει τις χώρες που χρησιμοποιούν το Στενό για μεταφορά καυσίμων και εμπορευμάτων να πληρώνουν διόδια, ενώ σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη μίλησε για ένα «νέο καθεστώς για το Στενό του Ορμούζ» μετά τον πόλεμο. Ένα τέτοιο σύστημα θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να επιβάλλει ναυτιλιακούς περιορισμούς σε αντιπάλους και να συνδέσει την πρόσβαση σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου με τις γεωπολιτικές της διαφορές.

Έσοδα άνω των 800 εκατ. μηνιαίως

Κανονικά, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου περνούν καθημερινά από το Στενό του Ορμούζ. Με ένα πιθανό τέλος περίπου 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά δεξαμενόπλοιο, αυτό θα μπορούσε να αποφέρει περίπου 600 εκατομμύρια δολάρια τον μήνα μόνο από το πετρέλαιο. Με την προσθήκη του LNG, τα έσοδα θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 800 εκατομμύρια δολάρια μηνιαίως.

Για σύγκριση, η Αίγυπτος κερδίζει περίπου 700–800 εκατομμύρια δολάρια τον μήνα από τη Διώρυγα του Σουέζ.

Η αξιοποίηση του Στενού πιθανόν συνδέεται και με τις οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζει το Ιράν λόγω κυρώσεων. Οι αρχές φαίνεται να θεωρούν τα τέλη διέλευσης ως έναν «εύκολο» τρόπο ενίσχυσης των εσόδων.

Το Ιράν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι το Στενό παραμένει ανοιχτό — αλλά όχι άνευ όρων. Πλοία που θεωρούνται «μη εχθρικά» μπορούν να διέρχονται, εφόσον συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές.

Ελεγχόμενο σύστημα διέλευσης

Την ίδια στιγμή, φαίνεται να δοκιμάζεται στην πράξη ένα ελεγχόμενο σύστημα διέλευσης. Δεδομένα ναυσιπλοΐας δείχνουν ότι ορισμένα δεξαμενόπλοια κινούνται πιο κοντά στις ιρανικές ακτές, ενώ υπάρχουν αναφορές ότι κάποιοι φορείς μπορεί να έχουν πληρώσει για ασφαλή διέλευση.

Καμία χώρα ή εταιρεία δεν έχει επιβεβαιώσει δημόσια τέτοιες πληρωμές, αλλά σύμφωνα με τη Lloyd’s List, περισσότερα από 20 πλοία έχουν χρησιμοποιήσει έναν νέο «διάδρομο», με τουλάχιστον δύο να έχουν πληρώσει περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια.

Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης έχουν επίσης δημιουργήσει σύστημα καταγραφής για εγκεκριμένα πλοία, ενώ ορισμένες κυβερνήσεις συνομιλούν απευθείας με την Τεχεράνη για να εξασφαλίσουν τη διέλευση των δεξαμενόπλοιών τους.

«Αυτό ήδη συμβαίνει. Και υποψιάζομαι ότι θα συμβαίνει όλο και πιο συχνά αν δεν υπάρξει πρόοδος στις διαπραγματεύσεις», δήλωσε ο Ρίτσαρντ Μιντ της Lloyd’s List. «Αυτή τη στιγμή, η ναυτιλιακή βιομηχανία βρίσκεται ουσιαστικά σε παράλυση».