Ο πόλεμος στο Ιράν εισέρχεται σε μια επικίνδυνη νέα φάση - Πόσο μπορεί να αντέξει η Τεχεράνη;

Ο πρωτοφανής αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από τον Τραμπ αυτή την εβδομάδα δείχνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν υποχωρούν ακόμη. Όμως αυτό το σημαντικό νέο βήμα των ΗΠΑ αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο - και όχι μόνο για την οικονομία.

Αν διαρκέσει, ο αποκλεισμός θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές ζημιές τόσο στην ιρανική όσο και στην αμερικανική οικονομία. Πρόκειται για ένα είδος αμοιβαίου οικονομικού πόνου, όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες, με οικονομία 31 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, ποντάρουν ότι μπορούν να αντέξουν καλύτερα.

Ωστόσο, σύμφωνα με το CNN, ο αποκλεισμός θα απαιτήσει σημαντική στρατιωτική ισχύ για να επιβληθεί, θέτοντας σε κίνδυνο τα αμερικανικά στρατεύματα — κάτι που οι ΗΠΑ έχουν σε μεγάλο βαθμό αποφύγει μέχρι τώρα, διεξάγοντας τις περισσότερες επιθέσεις τους από αέρος. Η αποστολή στρατιωτών πάνω σε εχθρικά πλοία και ο έλεγχος επικίνδυνων θαλάσσιων περιοχών απειλεί να αυξήσει τις αμερικανικές απώλειες.

Οι Αμερικανοί είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό αντίθετοι με τον πόλεμο, και ο αποκλεισμός ενέχει τον κίνδυνο δύο εξελίξεων που δεν ανέχονται: ακόμη υψηλότερες τιμές καυσίμων και απώλειες στρατιωτών. Ο Τραμπ ποντάρει ότι το Ιράν θα υποχωρήσει πρώτο, όμως το Ιράν έχει αντέξει σοβαρό οικονομικό πόνο και δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία ότι είναι έτοιμο να υποχωρήσει σε αυτή τη μάχη επιβίωσης. «Το παιχνίδι νεύρων στο πετρέλαιο συνεχίζει να κλιμακώνεται», δήλωσε η Χελίμα Κροφτ, επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων στην RBC Capital Market και πρώην αναλύτρια της CIA. «Δεν είμαι σίγουρη ότι καμία πλευρά είναι έτοιμη να κάνει πίσω».

Οικονομική αντιπαράθεση

Ο αποκλεισμός θα μπορούσε να αφαιρέσει από την παγκόσμια αγορά τα 1,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που το Ιράν εξάγει καθημερινά κατά τη διάρκεια του πολέμου. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 2% της παγκόσμιας ημερήσιας ζήτησης - όχι τεράστια ποσότητα, αλλά όταν 12 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα έχουν ήδη μπλοκαριστεί λόγω του ουσιαστικού κλεισίματος των Στενών από το Ιράν, κάθε σταγόνα μετράει.

Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου έχει ήδη δείξει τι μπορεί να συμβεί αν διαρκέσει ο αποκλεισμός: οι τιμές αυξήθηκαν έως και 8% τη Δευτέρα (13/4). Αυτό θα μπορούσε να εκτοξεύσει ακόμη περισσότερο τις τιμές των καυσίμων, που βρίσκονται ήδη στο υψηλότερο επίπεδο τετραετίας. Οι τιμές αυξήθηκαν όσο ποτέ άλλοτε από το 2022 τον περασμένο μήνα, και οι Αμερικανοί, που ανησυχούν για τον πληθωρισμό, δεν δείχνουν καμία ανοχή σε περαιτέρω αύξηση του κόστους ζωής.

Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα (13/4) στο Fox Business ότι οι υψηλές τιμές καυσίμων μπορεί να διαρκέσουν έως τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. «Ίσως να είναι, ίσως να παραμείνουν ίδιες ή λίγο υψηλότερες, αλλά θα είναι περίπου στο ίδιο επίπεδο», είπε στην Μαρία Μπαρτιρόμο.

Ωστόσο, ένας επιτυχημένος αποκλεισμός θα μπορούσε να είναι πολύ πιο καταστροφικός για το Ιράν. Ο αποκλεισμός θα περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, κόβοντας την κύρια πηγή εσόδων του, σημείωσε ο Νταν Πίκερινγκ, ιδρυτής και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners. Ο μοναδικός αγωγός εξαγωγής του Ιράν - προς λιμάνι στον Κόλπο του Ομάν - έχει δυνατότητα περίπου 200.000 βαρελιών την ημέρα, και το αμερικανικό ναυτικό θα μπορούσε να προσπαθήσει να τον αποκλείσει επίσης. «Το Ιράν σίγουρα θα πληγεί και μάλιστα σοβαρά», δήλωσε ο Αντάν Μάζαρεϊ, ανώτερος ερευνητής για θέματα Μέσης Ανατολής στο Peterson Institute for International Economics.

Πόσο μπορεί να αντέξει το Ιράν;

Παρόλα αυτά, το Ιράν είναι συνηθισμένο στις κυρώσεις και στον οικονομικό πόνο και διαθέτει πόρους για να αντέξει για αρκετό καιρό. Μετά την άρση των κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο τον περασμένο μήνα από τις ΗΠΑ, η παραγωγή αυξήθηκε. Τα συνολικά αποθέματα ιρανικού πετρελαίου - σε δεξαμενόπλοια και σε μεταφορά - έφτασαν περίπου τα 190 εκατομμύρια βαρέλια αυτή την εβδομάδα, σύμφωνα με τον Τζοχάνες Ράουμπαλ της Kpler.

Το αμερικανικό ναυτικό θα μπορούσε να αναχαιτίσει μέρος αυτής της ποσότητας, αλλά η πλήρης διακοπή της θα ήταν δύσκολη. «Τα τρέχοντα μέτρα δύσκολα θα διαταράξουν ουσιαστικά το Ιράν βραχυπρόθεσμα», είπε. Το Ιράν έχει επίσης αναπτύξει μεθόδους παράκαμψης κυρώσεων, όπως ανάμειξη πετρελαίου με ιρακινό ή λαθρεμπόριο μέσω Πακιστάν, σύμφωνα με τον Χασάν Αλχασάν, ανώτερος ερευνητής για θέματα πολιτικής της Μέσης Ανατολής στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στο Μπαχρέιν.

Επομένως, ποιος θα υποχωρήσει πρώτος;

• «Ο χρόνος λειτουργεί υπέρ του Ιράν», είπε ο Ράουμπαλ.
• «Το Ιράν έχει αντέξει καταστροφικές κυρώσεις στο παρελθόν και δεν εγκατέλειψε ποτέ το δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου», είπε η Κροφτ.
• «Το Ιράν πιθανότατα μπορεί να αντέξει περισσότερο απ’ όσο το αμερικανικό ναυτικό θα ήθελε να διατηρήσει τον αποκλεισμό», πρόσθεσε η Κάρεν Γιάνγκ, ανώτερη ερευνητική υπότροφος στο Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια.

Άρα, τρεις ψήφοι υπέρ του Ιράν.

Νέα φάση του πολέμου

Με τον αποκλεισμό, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν ουσιαστικά ένα δύσκολο έργο: να πάρουν τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν. Η κυβέρνηση Τραμπ είχε δηλώσει πριν από έναν μήνα ότι το ναυτικό θα συνοδεύει δεξαμενόπλοια. Αυτό όμως δεν έγινε, εν μέρει λόγω του κινδύνου από νάρκες και επιθέσεις. Η πολυπλοκότητα έκανε το σχέδιο χαμηλής προτεραιότητας. Ο νέος αποκλεισμός είναι παρόμοιος, αλλά με διαφορετικό στόχο: τα πλοία θα αναχαιτίζουν και θα καταλαμβάνουν εχθρικά σκάφη για να εμποδίσουν το Ιράν να εξάγει πετρέλαιο.

Πρόκειται για σοβαρή κλιμάκωση: ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα βυθίζουν ιρανικά πλοία που πλησιάζουν τον αποκλεισμό. Ιρανός βουλευτής απάντησε ότι τα αμερικανικά πλοία θα «σταλούν στον βυθό της θάλασσας». Και δεν είναι απλή απειλή - το Ιράν έχει αποδείξει ότι μπορεί να πλήξει πλοία με ταχύπλοα και drones.

Ο αποκλεισμός μπορεί επίσης να επεκτείνει τον πόλεμο. Το Ιράν έχει ήδη απαντήσει σε επιθέσεις πλήττοντας ενεργειακές υποδομές σε Κατάρ και Σαουδική Αραβία και αναμένεται να εντείνει τέτοιες επιθέσεις. Οι σύμμαχοί του, όπως οι Χούθι και φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, μπορεί επίσης να εμπλακούν περισσότερο. Ήδη παρενοχλούν πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα και φέρονται να έχουν επιτεθεί σε αγωγό στη Σαουδική Αραβία. «Είναι απίθανο αυτός ο αποκλεισμός να περιοριστεί μόνο στο Ιράν», κατέληξε ο Μάζαρεϊ.