Τα υποθαλάσσια καλώδια στο στόχαστρο του Ιράν - Ο μεγάλος κίνδυνος για την παγκόσμια συνδεσιμότητα

Μετά τον επιτυχημένο πολεμικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, το Ιράν στρέφεται πλέον σε μία από τις αθέατες αρτηρίες της παγκόσμιας οικονομίας, δηλαδή τα υποθαλάσσια καλώδια κάτω από το πέρασμα, μέσω των οποίων διακινείται τεράστιος όγκος διαδικτυακής και χρηματοοικονομικής κίνησης μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Περσικού Κόλπου.

Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, η Ισλαμική Δημοκρατία επιδιώκει να επιβάλλει τέλη στις μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες του κόσμου για τη χρήση των υποθαλάσσιων καλωδίων διαδικτύου που έχουν τοποθετηθεί κάτω από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ μέσα ενημέρωσης που συνδέονται με το κράτος άφησαν σαφείς αιχμές ότι η κυκλοφορία δεδομένων θα μπορούσε να διαταραχθεί εάν οι εταιρείες δεν καταβάλουν πληρωμές. Την περασμένη εβδομάδα, βουλευτές στην Τεχεράνη συζήτησαν σχέδιο που ενδέχεται να στοχοποιεί υποθαλάσσια καλώδια τα οποία συνδέουν αραβικές χώρες με την Ευρώπη και την Ασία.

«Θα επιβάλλουμε τέλη στα καλώδια του διαδικτύου»

«Θα επιβάλλουμε τέλη στα καλώδια του διαδικτύου», δήλωσε μέσω X την περασμένη εβδομάδα ο εκπρόσωπος του ιρανικού στρατού, Εμπραχίμ Ζολφαγκαρί.

Μέσα ενημέρωσης που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης ανέφεραν ότι το σχέδιο της Τεχεράνης για άντληση εσόδων από τα Στενά θα απαιτούσε από εταιρείες όπως η Google, η Microsoft, η Meta και η Amazon να συμμορφωθούν με την ιρανική νομοθεσία, ενώ οι εταιρείες που διαχειρίζονται υποθαλάσσια καλώδια θα υποχρεώνονταν να καταβάλλουν τέλη αδειοδότησης για τη διέλευση των καλωδίων, με τα δικαιώματα επισκευής και συντήρησης να παραχωρούνται αποκλειστικά σε ιρανικές εταιρείες.

Ορισμένες από αυτές τις εταιρείες έχουν επενδύσει στα καλώδια που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ και τον Περσικό Κόλπο, ωστόσο παραμένει ασαφές εάν τα συγκεκριμένα καλώδια περνούν από ιρανικά χωρικά ύδατα.

Παραμένει επίσης αδιευκρίνιστο με ποιον τρόπο το καθεστώς θα μπορούσε να εξαναγκάσει τους τεχνολογικούς κολοσσούς να συμμορφωθούν, καθώς οι αυστηρές αμερικανικές κυρώσεις απαγορεύουν την πραγματοποίηση πληρωμών προς το Ιράν. Ως αποτέλεσμα, οι ίδιες οι εταιρείες ενδέχεται να θεωρούν τις ιρανικές δηλώσεις περισσότερο ως επίδειξη ισχύος παρά ως σοβαρή πολιτική πρόθεση.

Ωστόσο, κρατικά ή φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης έχουν εκτοξεύσει συγκαλυμμένες απειλές για πιθανές ζημιές στα καλώδια, οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν μέρος των τρισεκατομμυρίων δολαρίων που διακινούνται μέσω της παγκόσμιας ροής δεδομένων και να πλήξουν τη διεθνή συνδεσιμότητα του διαδικτύου.

Πώς θα εκμεταλλευτεί το Ιράν τα υποθαλάσσια καλώδια

Καθώς εντείνονται οι φόβοι ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να αναζωπυρωθεί μετά την επιστροφή του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ από την Κίνα, το Ιράν εκπέμπει ολοένα και πιο έντονα το μήνυμα ότι διαθέτει ισχυρά εργαλεία πέρα από τη στρατιωτική ισχύ. Η κίνηση αυτή αναδεικνύει τη σημασία των Στενών του Ορμούζ πέρα από τις ενεργειακές εξαγωγές, καθώς η Τεχεράνη επιδιώκει να μετατρέψει το γεωγραφικό της πλεονέκτημα σε μακροπρόθεσμη οικονομική και στρατηγική ισχύ.

Τα υποθαλάσσια καλώδια αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της παγκόσμιας συνδεσιμότητας, μεταφέροντας τη συντριπτική πλειονότητα της παγκόσμιας διαδικτυακής και ψηφιακής κίνησης. Η στοχοποίησή τους θα είχε συνέπειες πολύ ευρύτερες από μια απλή επιβράδυνση του ίντερνετ, απειλώντας από τραπεζικά συστήματα, στρατιωτικές επικοινωνίες και υποδομές cloud τεχνητής νοημοσύνης έως την τηλεργασία, τα online παιχνίδια και τις υπηρεσίες streaming.

Οι απειλές του Ιράν εντάσσονται σε μια στρατηγική επίδειξης της επιρροής του στα Στενά του Ορμούζ και διασφάλισης της επιβίωσης του καθεστώτος, που αποτελεί βασικό στόχο της Ισλαμικής Δημοκρατίας στον πόλεμο αυτό, δήλωσε η Ντίνα Εσφαντιαρί, επικεφαλής Μέσης Ανατολής στην Bloomberg Economics.

«Στόχος είναι να επιβληθεί τόσο υψηλό κόστος στην παγκόσμια οικονομία ώστε κανείς να μην τολμήσει να επιτεθεί ξανά στο Ιράν», ανέφερε.

Ψηφιακή καταστροφή με αλυσιδωτές συνέπειες

«Αρκετά μεγάλα διηπειρωτικά υποθαλάσσια καλώδια περνούν μέσα από τα Στενά του Ορμούζ. Εξαιτίας των μακροχρόνιων κινδύνων ασφαλείας που συνδέονται με το Ιράν, οι διεθνείς πάροχοι απέφυγαν σκόπιμα τα ιρανικά ύδατα, συγκεντρώνοντας την πλειονότητα των καλωδίων σε μια στενή ζώνη κατά μήκος της πλευράς του Ομάν», εξήγησε ο Μουσταφά Αχμέντ, ανώτερος ερευνητής στο Habtoor Research Center με έδρα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ο οποίος δημοσίευσε μελέτη για τις επιπτώσεις μιας μεγάλης κλίμακας επίθεσης στις υποθαλάσσιες επικοινωνιακές υποδομές στον Κόλπο.

Ωστόσο, δύο από αυτά τα καλώδια, τα Falcon και Gulf Bridge International (GBI), διέρχονται από τα ιρανικά χωρικά ύδατα, σύμφωνα με τον Άλαν Μόλντιν, διευθυντή ερευνών της εταιρείας τηλεπικοινωνιακών αναλύσεων TeleGeography.

Το Ιράν δεν έχει δηλώσει ρητά ότι θα σαμποτάρει τα καλώδια, ωστόσο έχει επανειλημμένα διαμηνύσει μέσω αξιωματούχων, βουλευτών και κρατικών μέσων ενημέρωσης ότι σκοπεύει να τιμωρήσει τους συμμάχους της Ουάσινγκτον στην περιοχή. Η τακτική αυτή φαίνεται να αποτελεί την πιο πρόσφατη μορφή ασύμμετρου πολέμου που επεξεργάζεται το καθεστώς εναντίον των γειτονικών του χωρών.

Με τη χρήση δυτών μάχης, μικρών υποβρυχίων και υποβρύχιων drones, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης συνιστούν απειλή για τα υποθαλάσσια καλώδια, σημείωσε ο Αχμέντ, προσθέτοντας ότι οποιαδήποτε επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει μια «ψηφιακή καταστροφή» με αλυσιδωτές συνέπειες σε πολλές ηπείρους.

Οι γειτονικές χώρες του Περσικού Κόλπου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρές διακοπές στη σύνδεση στο διαδίκτυο, με πιθανές επιπτώσεις στις κρίσιμες εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου αλλά και στον τραπεζικό τομέα. Πέρα από την περιοχή, η Ινδία θα μπορούσε να δει μεγάλο μέρος της διαδικτυακής της κίνησης να επηρεάζεται, απειλώντας τη γιγαντιαία βιομηχανία outsourcing με απώλειες δισεκατομμυρίων, σύμφωνα με τον Αχμέντ.

Τα Στενά αποτελούν βασικό ψηφιακό διάδρομο ανάμεσα σε ασιατικά κέντρα δεδομένων, όπως η Σιγκαπούρη, και στα σημεία προσαιγιάλωσης καλωδίων στην Ευρώπη, εξήγησε ο ίδιος. Οποιαδήποτε διαταραχή θα μπορούσε επίσης να επιβραδύνει τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές και τις διασυνοριακές πληρωμές μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, ενώ τμήματα της Ανατολικής Αφρικής θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπα ακόμη και με διακοπές πρόσβασης στο διαδίκτυο.

Και αν οι σύμμαχοι του Ιράν αποφασίσουν να υιοθετήσουν παρόμοιες τακτικές στην Ερυθρά Θάλασσα, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι ακόμη πιο σοβαρές.

Το 2024, τρία υποθαλάσσια καλώδια κόπηκαν όταν πλοίο που είχε δεχθεί επίθεση από τους Χούθι, έσυρε την άγκυρά του στον βυθό ενώ βυθιζόταν, διαταράσσοντας σχεδόν το 25% της διαδικτυακής κίνησης στην περιοχή, σύμφωνα με την HGC Global Communications με έδρα το Χονγκ Κονγκ.

Παρότι οι επιπτώσεις από ζημιές στα καλώδια θα μπορούσαν να είναι σημαντικές στη Μέση Ανατολή και σε ορισμένες ασιατικές χώρες, η TeleGeography επισημαίνει ότι «τα καλώδια που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου διεθνούς εύρους ζώνης το 2025».

Ο πόλεμος των καλωδίων δεν είναι κάτι νέο

Το πρώτο υπερατλαντικό τηλεγράφημα εστάλη μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου το 1858, μεταφέροντας ένα συγχαρητήριο μήνυμα 98 λέξεων από τη βασίλισσα Βικτώρια της Βρετανίας προς τον Αμερικανό πρόεδρο Τζέιμς Μπιούκαναν, το οποίο χρειάστηκε περισσότερες από 16 ώρες για να φτάσει στον προορισμό του. Έκτοτε, η σημασία των υποθαλάσσιων καλωδίων έχει αυξηθεί εκθετικά.

Σήμερα, μία και μόνο οπτική ίνα σε σύγχρονα υποθαλάσσια καλώδια μπορεί να μεταφέρει όγκο δεδομένων αντίστοιχο με περίπου 150 εκατομμύρια ταυτόχρονες τηλεφωνικές κλήσεις με την ταχύτητα του φωτός, σύμφωνα με τη Διεθνή Επιτροπή Προστασίας Καλωδίων.

Η πρακτική διακοπής υποθαλάσσιων επικοινωνιακών καλωδίων χρονολογείται σχεδόν δύο αιώνες πίσω, στην τοποθέτηση του πρώτου τηλεγραφικού καλωδίου στη Μάγχη το 1850. Στις πρώτες κινήσεις του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Βρετανία έκοψε τα βασικά τηλεγραφικά καλώδια της Γερμανίας, αποκόπτοντας τις επικοινωνίες της με τις συμμαχικές της δυνάμεις.

Στη σύγχρονη εποχή, οι περισσότερες ζημιές σε καλώδια προκαλούν περιορισμένες διαταραχές, καθώς οι πάροχοι μπορούν να αναδρομολογήσουν γρήγορα την κίνηση μέσω του παγκόσμιου δικτύου υποθαλάσσιων συνδέσεων. Ωστόσο, μια μεγάλης κλίμακας καταστροφή σήμερα θα είχε πολύ σοβαρότερες συνέπειες σε σχέση με την εποχή του τηλέγραφου, δεδομένης της σχεδόν απόλυτης εξάρτησης του κόσμου από τις ροές δεδομένων που διέρχονται μέσα από αυτά τα καλώδια.

Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε επίσης να περιπλέξει σοβαρά τις προσπάθειες επισκευής των καλωδίων, καθώς τα πλοία συντήρησης πρέπει να παραμένουν ακίνητα για μεγάλα χρονικά διαστήματα κατά την αποκατάσταση των βλαβών, επισημαίνουν ειδικοί. Επιπλέον, από τα πέντε πλοία συντήρησης που δραστηριοποιούνται συνήθως στην περιοχή, μόνο ένα παραμένει εντός του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με τον Μόλντιν.

Στα πρότυπα της Διώρυγας του Σουέζ

Ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν την πρόταση επιβολής τελών για τα υποθαλάσσια καλώδια που διέρχονται από τα ύδατά τους ως συμβατή με το διεθνές δίκαιο, επικαλούμενα τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, η οποία περιλαμβάνει διατάξεις για τα υποθαλάσσια καλώδια.

Παρότι το Ιράν έχει υπογράψει αλλά δεν έχει επικυρώσει τη σύμβαση, η νομική κοινότητα τη θεωρεί δεσμευτική στο πλαίσιο του εθιμικού διεθνούς δικαίου. Το άρθρο 79 της UNCLOS προβλέπει ότι τα παράκτια κράτη έχουν το δικαίωμα να καθορίζουν όρους για καλώδια ή αγωγούς που εισέρχονται στην επικράτεια ή στα χωρικά τους ύδατα.

Ιρανικά μέσα ενημέρωσης επικαλούνται ως προηγούμενο την Αίγυπτο. Το Κάιρο έχει αξιοποιήσει τη στρατηγική θέση της Διώρυγας του Σουέζ για να φιλοξενήσει μεγάλο αριθμό υποθαλάσσιων καλωδίων που συνδέουν την Ευρώπη με την Ασία, αποκομίζοντας εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια ετησίως από τέλη διέλευσης και αδειοδότησης.

Η Διώρυγα του Σουέζ, ωστόσο, αποτελεί τεχνητή υδάτινη οδό που κατασκευάστηκε σε αιγυπτιακό έδαφος, ενώ τα Στενά του Ορμούζ είναι φυσικό θαλάσσιο πέρασμα που διέπεται από διαφορετικό νομικό καθεστώς, σύμφωνα με ειδικό στο διεθνές δίκαιο.

«Φυσικά, όσον αφορά τα ήδη υπάρχοντα καλώδια, το Ιράν οφείλει να τηρήσει τις συμβάσεις που ίσχυαν κατά την τοποθέτησή τους», δήλωσε στο CNN η Ειρήνη Παπανικολοπούλου, καθηγήτρια διεθνούς δικαίου στο SOAS University of London. «Όμως για τα νέα καλώδια, κάθε κράτος, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν, μπορεί να αποφασίσει αν και υπό ποιες προϋποθέσεις θα επιτραπεί η τοποθέτησή τους στα χωρικά του ύδατα».

Η Εσφαντιαρί από την Bloomberg Economics δήλωσε ότι το Ιράν «θεωρητικά γνώριζε» πως διέθετε επιρροή στα Στενά, αλλά δεν ήταν βέβαιο για το μέγεθος των συνεπειών εάν προχωρούσε στην υλοποίηση αυτών των απειλών.

Τώρα, πρόσθεσε, η Τεχεράνη «έχει διαπιστώσει ποιος είναι ο πραγματικός αντίκτυπος».