Ήρθε η ώρα; Η Κούβα προετοιμάζεται για την «Επιλογή Μηδέν»

Όταν οι Κουβανοί είδαν για πρώτη φορά την πληροφορία, πιθανότατα σκέφτηκαν ότι πρόκειται για fake news, από αυτά που κυκλοφορούν συνεχώς στα social media. Παρότι τα σημάδια ακραίας πίεσης από τους Αμερικανούς υπήρχαν, ο τόνος του μηνύματος που κυκλοφορούσε σε διάφορες ομαδικές συνομιλίες επιχειρήσεων ή κρατικών φορέων ήταν αυτός που τους γέμιζε ανησυχία.

Το μήνυμα ξεκινούσε με τον κλασικό τόνο ενός πολεμικού ανακοινωθέντος: «Πληροφορίες από την Επαναστατική Κυβέρνηση».

Η πληροφορία ήταν τελικά αληθινή. Ο διευθυντής της CIA είχε μόλις συναντηθεί στην Αβάνα με την ηγεσία του κουβανικού μηχανισμού ασφαλείας και πληροφοριών.

«Μου ήταν δύσκολο να αποδεχτώ ότι δεν ήταν ένα κατάφωρο ψέμα», λέει στην El Pais, μια 30χρονη δασκάλα, που ζητά να παραμείνει ανώνυμη. Την έκπληξή της νιώθουν πολλοί Κουβανοί οι οποίοι παρακολουθούν με απορία και ανησυχία τη νέα πορεία που ανοίγεται για τη χώρα τους.

Πληθυσμός στα όριά του

Σαν μια τελευταία λάμψη του αιώνιου Ψυχρού Πολέμου που μοιάζει όλο και πιο μη αναστρέψιμος: ο ασφυκτικός κλοιός που επέβαλε ο Ντόναλντ Τραμπ από τα τέλη Ιανουαρίου έχει φέρει τον πληθυσμό στα όριά του και την πολιτική ηγεσία του καστρισμού σε μια συνεχή διαπραγμάτευση που διαρκεί πλέον πάνω από δύο μήνες. Ένας άγνωστος δρόμος γεμάτος με αμφιβολίες και αγωνία για την επόμενη μέρα.

Η μισητή CIA

Η επίσκεψη της αντιπροσωπείας της CIA, με επικεφαλής τον διευθυντή της Τζον Ράτκλιφ, ο οποίος έφτασε την Πέμπτη στην Αβάνα με στρατιωτικό αεροσκάφος, αποτελεί το σημαντικότερο - μέχρι στιγμής - ορόσημο σε διαπραγματεύσεις που καλύπτονται από μυστικότητα. Τους τελευταίους δύο μήνες έχουν γίνει και άλλες συναντήσεις, αλλά καμία με αντίστοιχο πολιτικό — και κυρίως συμβολικό — βάρος.

Η αμερικανική υπηρεσία πληροφοριών υπήρξε ο μεγαλύτερος εχθρός του καστρικού εγχειρήματος από την ίδρυσή του. Στους εμπρηστικούς και ατελείωτους λόγους του, ο Φιντέλ Κάστρο αποκαλούσε τη CIA «εκτελεστικό βραχίονα» του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, θεωρώντας την υπεύθυνη για αμέτρητες απόπειρες πραξικοπήματος, σαμποτάζ και σχεδίων δολοφονίας εναντίον του — συμπεριλαμβανομένης της εισβολής στον Κόλπο των Χοίρων το 1961.

Κάθε Κουβανός έχει μεγαλώσει με αυτά τα φαντάσματα, σε κατάσταση διαρκούς επιφυλακής. Η δασκάλα, που εργάζεται σε σχολείο στη γειτονιά Ντιές ντε Οκτούμπρε της Αβάνας, θυμάται ότι «η κυβέρνηση πάντα υπερέβαλε» σχετικά με την απειλή — πραγματική ή διογκωμένη — ότι «οι Αμερικανοί έρχονται για πόλεμο». Στα πανεπιστήμια διδάσκεται ακόμη υποχρεωτικά το μάθημα «Προετοιμασία για Άμυνα».

«Μας εκπαιδεύουν να είμαστε έτοιμοι και νομίζω ότι έχει ριζώσει τόσο βαθιά, που αυτή τη στιγμή αυτό που ονειρεύεται ο κόσμος είναι να έρθουν πράγματι. Το πιο δύσκολο είναι η αναμονή για έναν εξωτερικό Μεσσία, επειδή εμείς δεν μπορούμε να σώσουμε τους εαυτούς μας».

Στο κατώφλι της «επιλογής μηδέν»

Σαν προαίσθημα, εκείνη την ίδια Πέμπτη — την ημέρα της επίσκεψης της CIA — κυκλοφόρησε στα κινητά των Κουβανών ένα ανησυχητικό μήνυμα με απόηχους του παρελθόντος. Μια ανακοίνωση υπογεγραμμένη από τον στρατό, χωρίς επίσημη επιβεβαίωση, προειδοποιούσε ότι η Κούβα βρίσκεται «στο κατώφλι της Επιλογής Μηδέν».

Αυτό ήταν ένα από τα σενάρια που είχε σχεδιάσει ο καστρισμός τη δεκαετία του 1990 μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης: αυστηρή διανομή τροφίμων, διακοπή δημόσιων μεταφορών, προσωρινό κλείσιμο σχολείων και πανεπιστημίων.

Η ασφυξία τότε δεν έγινε ποτέ απόλυτη και το καθεστώς δεν χρειάστηκε να πατήσει αυτό το κουμπί. Τώρα όμως, τρεις δεκαετίες μετά, η «Επιλογή Μηδέν» μοιάζει πραγματικότητα. Την προηγούμενη μέρα, ο υπουργός Ενέργειας και Ορυχείων Βισέντε δε λα Ο Λεβί είχε ανακοινώσει ότι η Κούβα δεν έχει ούτε σταγόνα καυσίμου: «Δεν έχουμε απολύτως τίποτα. Δεν υπάρχουν αποθέματα».

Νεκρός τόπος

Οι Κουβανοί έσπευσαν να αγοράσουν προμήθειες από τα ήδη σχεδόν άδεια καταστήματα. «Ο κόσμος αγοράζει κονσέρβες και ψωμί γιατί οι διακοπές ρεύματος καταστρέφουν τα τρόφιμα», λέει ένας οδηγός ταξί από την Αβάνα.

Πέρα από τις συνεχείς και ολοένα μεγαλύτερες διακοπές ρεύματος, υπάρχουν σοβαρά προβλήματα σε βασικές υπηρεσίες όπως τα νοσοκομεία και οι μεταφορές. Το Πανεπιστήμιο της Αβάνας — το παλαιότερο της χώρας — έμεινε πρόσφατα άδειο και κλειστό. «Η αίσθηση είναι ενός νεκρού τόπου», λέει ο οδηγός.

Η εικόνα δεν είναι καλύτερη ούτε στο Βαραδέρο. Η 63χρονη Λουρδές από το Κάρδενας λέει ότι η γειτονιά της ήταν χωρίς ρεύμα για πάνω από 40 ώρες. «Ευτυχώς έχω ένα ηλιακό πάνελ που αγόρασα με χρήματα από το εξωτερικό», λέει, αναφερόμενη στα δολάρια που στέλνουν συγγενείς της από τις ΗΠΑ. «Οι άνθρωποι επιβιώνουν όπως μπορούν. Δεν υπάρχει νερό, τα τρόφιμα χαλάνε, οι τιμές είναι εξωφρενικές. Αυτό δεν είναι ζωή».

Βοήθεια και διαμαρτυρίες

Η πίεση έχει γίνει τόσο μεγάλη που το καστρικό καθεστώς αναγκάστηκε να δεχθεί βοήθεια 100 εκατομμυρίων δολαρίων από το State Department, με αντάλλαγμα «σημαντικές μεταρρυθμίσεις». Οι όροι παραμένουν άγνωστοι, αλλά η ρητορική του καθεστώτος έχει αρχίσει να μαλακώνει.

Η κομμουνιστική ηγεσία χαρακτήρισε τη συνάντηση με τη CIA «μέρος προσπαθειών για την αντιμετώπιση της κατάστασης». Στο μεταξύ, έχουν υπάρξει δειλές διαμαρτυρίες, παρά την καταστολή. «Αν βγεις στους δρόμους, σε εξαφανίζουν», λέει κάτοικος του Βαραδέρο μιας περιοχής που παραδοσιακά υποδέχεται πολλούς τουρίστες καθώς αποτελεί ένα από τα πιο διάσημα θέρετρα στη χώρα.

Οι φωνές κατά του καθεστώτος

Στην Αβάνα ακούγονται φωνές στους δρόμους: «Να καταρρεύσει επιτέλους όλο αυτό!», «Είμαι κουρασμένος!», ακόμη και «Κάτω η κυβέρνηση!». Αναφέρονται επίσης μπλόκα δρόμων τη νύχτα, κάδοι που καίγονται, επιθέσεις σε βενζινάδικα.

Ο 45χρονος Άμπελ από το Γκουαναχάι λέει ότι υπάρχει επιτήρηση στα κοινωνικά δίκτυα: «Αν σε πιάσουν να μιλάς, σε εξαφανίζουν. Ο κόσμος δεν θέλει πια τον κομμουνισμό».

Η οργάνωση Prisoners Defenders καταγράφει 1.260 πολιτικούς κρατούμενους και κάνει λόγο για «κλιμάκωση της καταστολής».

«Ημέρα D;»

Η 20ή Μαΐου αναφέρεται συχνά ως πιθανή κρίσιμη ημερομηνία. Κυκλοφορούν φήμες ότι το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης θα απαγγείλει κατηγορίες κατά του Ραούλ Κάστρο.

Στο Μπαγιαμό υπάρχει «μεγάλη προσμονή». Άλλοι μιλούν για αλλαγή, άλλοι για χάος. «Ο κόσμος λέει ότι θα πέσει η βόμβα», λέει κάτοικος του Βαραδέρο.

Ήρθε η ώρα;