Τραμπ: Η τέχνη της... ασυμφωνίας - Πώς οι ΗΠΑ βρίσκονται σε χειρότερη διαπραγματευτική θέση από την αρχή του πολέμου στο Ιράν

Ο Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίζεται ότι έχει κατακτήσει την «τέχνη της συμφωνίας», αλλά, - για ορισμένους αναλυτές - στην περίπτωση του Ιράν έχει επιδείξει μαθήματα διαπραγματευτικής ανικανότητας.

Μάλιστα, επισημαίνουν πως η κυβέρνηση Τραμπ υπονόμευσε κάθε προσπάθεια ύπαρξης ενός μη καταπιεστικού και δυνητικά επικίνδυνου για τη Δύση Ιράν, καθώς... βομβάρδιζε πρώτα και αντιμετώπιζε την πραγματικότητα μετά.

Σύμφωνα με τον Guardian, ο Τραμπ εξετάζει και τροποποιεί ένα προτεινόμενο μνημόνιο κατανόησης (MOU) που έχει συνταχθεί από Αμερικανούς και Ιρανούς διπλωμάτες με τη βοήθεια του Πακιστάν και του Κατάρ. Θα συνεχίζει την τρέχουσα κατάπαυση του πυρός για 60 ημέρες, ενώ θα διαπραγματεύεται μια πιο μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία. Οι ακριβείς όροι αυτής της προκαταρκτικής συμφωνίας δεν είναι γνωστοί, αλλά το γενικό της περίγραμμα φαίνεται ξεκάθαρο και αποτελεί βαθιά αμηχανία για τον Τραμπ. Ο απρόκλητος πόλεμος επιλογής του δεν έχει επιτύχει τίποτα. Απαιτείται επειγόντως μια νέα προσέγγιση

Το φιάσκο των πυρηνικών

Ο καλύτερος τρόπος να αξιολογηθεί το αδιέξοδο του Τραμπ είναι να συγκριθεί με ό,τι θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί με μια λιγότερο πολεμοχαρή προσέγγιση. Ο Τραμπ λέει ότι θέλει να στερήσει από το Ιράν ένα πυρηνικό όπλο, αλλά η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα αρνηθεί ότι επιδιώκει κάτι τέτοιο. Το πραγματικό ζήτημα, δεδομένης της γενικευμένης δυσπιστίας προς τους θρησκευτικούς ηγέτες του Ιράν, είναι πώς να αποτραπεί η απόκτησή του μέσου για την κατασκευή βόμβας.

Αυτό ακριβώς έκανε η συμφωνία του 2015 του Μπαράκ Ομπάμα με τους Ιρανούς, το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA). Περιόριζε το πυρηνικό τους πρόγραμμα υπό αυστηρές διεθνείς επιθεωρήσεις. Περιείχε ρήτρες λήξης, αλλά θα μπορούσαν να είχαν παραταθεί με περαιτέρω συμφωνία. Ωστόσο, ο Τραμπ αποσύρθηκε από τη συμφωνία το 2018, υποσχόμενος να πιέσει το Ιράν για μια καλύτερη συμφωνία. Δεν λειτούργησε.

Το JCPOA επέτρεπε στο Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο μόνο στο 3,67%, πολύ μακριά από το 90% που απαιτείται για πυρηνικό όπλο. Το Ιράν έστειλε 11 τόνους ουρανίου που είχαν εμπλουτιστεί ελαφρώς πάνω από αυτό το όριο στη Ρωσία, αφήνοντάς το χωρίς δυνατότητα κατασκευής βόμβας. Η αποκήρυξη του JCPOA από τον Τραμπ αφαίρεσε αυτούς τους περιορισμούς. Αυτό επέτρεψε στο Ιράν να παράγει σχεδόν μισό τόνο ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού σε καθαρότητα 60%. Αυτό απέχει πολύ λίγο από το επίπεδο που απαιτείται για βόμβα.

Οι... φρούδες ελπίδες των βομβαρδισμών

Ο Τραμπ βρίσκεται τώρα πάλι στο σημείο εκκίνησης. Προσπαθεί ξανά να πείσει το Ιράν να περιορίσει το πρόγραμμα εμπλουτισμού του και να εξαγάγει ή να αραιώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο του - με άλλα λόγια, να κάνει ό,τι είχε συμφωνήσει με τον Ομπάμα. Αυτό ήταν αντικείμενο διαπραγματεύσεων τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους, αλλά ο Τραμπ διέκοψε αιφνιδίως αυτές τις συνομιλίες υπέρ του πολέμου. Η ελπίδα του Τραμπ ήταν να βομβαρδίσει και να εξαναγκάσει το Ιράν σε υποταγή μέσω κυρώσεων. Με την προτροπή του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, αμερικανικά και ισραηλινά βομβαρδιστικά προσπάθησαν να αποκεφαλίσουν το καθεστώς, ελπίζοντας σε μια πιο υποχωρητική διάδοχη κατάσταση ή ακόμη και σε λαϊκή εξέγερση. Σε κάποιο σημείο, ο Τραμπ έφτασε στο σημείο να απαιτήσει «άνευ όρων παράδοση».

Όμως, αν μη τι άλλο, η δολοφονία Ιρανών ηγετών, συμπεριλαμβανομένου του πρώην ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενίσχυσε την ισχύ των σκληροπυρηνικών που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Και εξαρχής ήταν ευσεβής πόθος να πιστεύει κανείς ότι η ιρανική δικτατορία, που έχει επιβιώσει από χρόνια κυρώσεων και έχει σκοτώσει τουλάχιστον 7.000 αντικυβερνητικούς διαδηλωτές από τον Ιανουάριο, θα ενδιαφερόταν περισσότερο για την ευημερία του λαού της υπό βομβαρδισμό παρά για τη διατήρηση της εξουσίας. Ούτε ο ιρανικός λαός θα ήταν πρόθυμος να βγει ξανά στους δρόμους για να αντιμετωπίσει νέα αιματοχυσία, όταν η άμεση ανησυχία του ήταν να αποφύγει τον θάνατο από τον αέρα.

Ο Τραμπ δεν είχε σχέδιο Β. Ισχυρίστηκε ότι κατέστρεψε τις πυραυλικές και μη επανδρωμένες δυνατότητες του Ιράν. Στην πραγματικότητα, εξάντλησε σημαντικά τα αμερικανικά αποθέματα όπλων, ενώ άφησε το μεγαλύτερο μέρος του ιρανικού οπλοστασίου άθικτο και την ικανότητά του να προκαλεί χάος σημαντική.

Ο Τραμπ επίσης μετέτρεψε τα Στενά του Ορμούζ από θεωρητικό σε πραγματικό όπλο, πιθανώς πιο ισχυρό από ένα πυρηνικό, επειδή είναι πιο εύχρηστο. Με το 1/5 της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου να διέρχεται από τα Στενά πριν τον πόλεμο (καθώς και λιπάσματα, θείο και ήλιο), οι οικονομικές συνέπειες ενός κλεισίματος είναι τεράστιες. Το Ιράν έχει εντείνει το αποτέλεσμα επιτιθέμενο σε εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στα κράτη του Κόλπου.

Η «τρύπα στο νερό» των ΗΠΑ-Ισραήλ

Οι Ιρανοί έχουν τον Τραμπ σε δύσκολη θέση. Εκείνος προσποιείται ότι δεν ενδιαφέρεται για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, αλλά όλοι βλέπουν ότι το αυξανόμενο κόστος της βενζίνης και η πληθωριστική πίεση σημαίνουν πως, παρά τη γεωγραφική χειραγώγηση των εκλογικών περιφερειών, οι Ρεπουμπλικάνοι είναι πιθανό να υποστούν βαριά ήττα.

Ο Τραμπ είναι πλέον επικεντρωμένος στην επαναλειτουργία των Στενών ώστε να συνεχιστούν οι μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Παράλληλα, αναβάλλει τα βασικά πυρηνικά ζητήματα, τον υποτιθέμενο λόγο αυτού του αντιπαραγωγικού πολέμου. Στο MOU, το Ιράν φέρεται να διαψεύδει ξανά την πρόθεσή του να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα, αλλά το κρίσιμο ζήτημα της στέρησης των μέσων - ο περιορισμός του εμπλουτισμού και η εξουδετέρωση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου - μετατίθεται για αργότερα.

Άλλα ζητήματα που επικαλείται ο Τραμπ ως αιτίες πολέμου, όπως το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και η υποστήριξη σε περιφερειακές ένοπλες ομάδες, απουσιάζουν από την προκαταρκτική συμφωνία. Με άλλα λόγια, το MOU θα επαναφέρει απλώς την κατάσταση του Φεβρουαρίου, πριν ακόμη τα Στενά του Ορμούζ γίνουν παράγοντας πίεσης. Η εκστρατεία βομβαρδισμών Τραμπ-Νετανιάχου δεν πέτυχε τίποτα.

Πράγματι, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές βρίσκονται σε χειρότερη θέση τώρα. Γνωρίζοντας ότι ο Τραμπ απελπίζεται να επανεκκινήσει η ροή πετρελαίου, η Τεχεράνη ανεβάζει τον πήχη. Από δυσπιστία προς τον Τραμπ, οι Ιρανοί φέρονται να ζητούν την αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων και τουλάχιστον μερική άρση κυρώσεων πριν ξεκινήσουν οι πυρηνικές διαπραγματεύσεις. Ζητούν επίσης ένα «επενδυτικό ταμείο» για μεταπολεμική ανοικοδόμηση. Το MOU πιθανόν να απαιτεί να είναι «ανεμπόδιστη» η διέλευση από τα Στενά, ενώ το Ιράν ίσως επιχειρήσει να επιβάλει έμμεσες χρεώσεις. Όλα αυτά δεν υπήρχαν στο τραπέζι τον Φεβρουάριο πριν από τον πόλεμο του Τραμπ.

Η Τεχεράνη ζητά επίσης η κατάπαυση του πυρός να περιλαμβάνει και τις ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο. Το Ισραήλ έχει εκτοπίσει 1 εκατομμύριο ανθρώπους στον νότιο Λίβανο, ενώ συνεχίζει επιθέσεις και προελαύνει βόρεια του ποταμού Λιτάνι. Όπως και στη Γάζα, το Ισραήλ τηρεί την εκεχειρία κατά το δοκούν, ρίχνοντας κατά διαστήματα βόμβες. Ο Νετανιάχου έχει επίσης δηλώσει ότι διατηρεί δικαίωμα αντίδρασης στον Λίβανο, κάτι που έχει χρησιμοποιηθεί αντίστοιχα και στη Γάζα.

Το επιμύθιο

Υπάρχουν διδάγματα από αυτή την αποτυχία. Πρώτον, ο Τραμπ πρέπει να απορρίψει οριστικά την επιθυμία του Νετανιάχου για αέναη σύγκρουση. Αν υπάρχει στρατηγική στη δεξιά ισραηλινή κυβέρνηση, είναι η συνεχής κλιμάκωση του πολέμου.

Ο Τραμπ, που αυτοπαρουσιάζεται ως διαπραγματευτής, πρέπει να δώσει προτεραιότητα στη διαπραγμάτευση και να εγκαταλείψει τις απειλές πολέμου. Η στρατιωτική ισχύς πρέπει να είναι έσχατη λύση, σύμφωνα με τον Χάρτη του ΟΗΕ. Το Ιράν έχει ακόμη σημαντική διαπραγματευτική ισχύ. Με παγωμένα κεφάλαια και κυρώσεις, μπορεί να υπάρξει σταδιακή ανταλλαγή παραχωρήσεων.

Η λύση πρέπει να επικεντρώνεται στο να αποτραπεί το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικού όπλου, χωρίς να απαιτείται πλήρης εγκατάλειψη του εμπλουτισμού ουρανίου, όπως προβλέπει η συνθήκη μη διάδοσης πυρηνικών όπλων. Ο συνδυασμός περιορισμένου εμπλουτισμού με αυστηρές διεθνείς επιθεωρήσεις θα επαρκούσε για την αποτροπή μυστικού πυρηνικού προγράμματος.

Τέλος, ο Τραμπ πρέπει να βάλει το συμφέρον των ΗΠΑ και του κόσμου πάνω από το προσωπικό του. Μπορεί να δυσκολευτεί να παρουσιάσει αυτή την κατάσταση ως νίκη, αλλά πρέπει να δεχθεί μια συμφωνία - ακόμη κι αν αυτό αποκαλύψει ότι δεν είναι ο «άρχοντας των συμφωνιών».