Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Συνεχίζεται το αλαλούμ με τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν

Η υπογραφή του μνημονίου του Ισλαμαμπάντ δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί την Κυριακή (14/6), όπως δήλωσε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαήλ Μπαγκέι.

Ο Μπαγκέι δήλωσε ότι η πιθανότητα της υπογραφής μέσα στις επόμενες ημέρες δεν θα μπορούσε να αποκλειστεί, αλλά πρόσθεσε ότι χρειάζεται προσοχή σχετικά με το οποιοδήποτε σχόλιο για την ημερομηνία της υπογραφής, εξαιτίας της καθυστέρησης της άλλης πλευράς.

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ ανέφερε νωρίτερα σήμερα ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει σε ένα πλαίσιο ειρηνευτικής συμφωνίας που θα μπορούσε να τερματίσει την πολύμηνη πολεμική διαμάχη στη Μέση Ανατολή, με το τελικό κείμενο της συμφωνίας να έχει καταρτιστεί.

Το Πακιστάν προετοιμάζεται τώρα για μία ηλεκτρονική υπογραφή, ενώ θα ακολουθήσουν συνομιλίες τεχνικού επιπέδου την επόμενη εβδομάδα, πρόσθεσε ο Σαρίφ.

Μακρά και δύσκολή η διαδικασία

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν αναλυτές, ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία, δεν θα πρόκειται για οριστική ειρήνη αλλά για το πρώτο βήμα μιας μακράς και δύσκολης διαδικασίας.

Η ενδιάμεση συμφωνία που συζητείται προβλέπει ότι οι δύο πλευρές θα συμφωνήσουν αρχικά σε πιο εύκολα ζητήματα, όπως η άρση των περιορισμών στα Στενά του Ορμούζ και του αμερικανικού αποκλεισμού στην περιοχή, ενώ θα δοθεί περιθώριο 60 ημερών για την επίλυση των πιο σύνθετων θεμάτων.

Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να προχωρήσει σε σημαντικές παραχωρήσεις, ενώ τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν μια πολύ διαφορετική εικόνα της υπό διαμόρφωση συμφωνίας.

Οι εντάσεις έγιναν εμφανείς την Παρασκευή, όταν ιρανικά μέσα δημοσίευσαν πληροφορίες που παρουσίαζαν τη συμφωνία ως ιδιαίτερα ευνοϊκή για την Τεχεράνη. Ο Ντόναλντ Τραμπ αντέδρασε οργισμένα, χαρακτηρίζοντας τους Ιρανούς ηγέτες «ανέντιμους ανθρώπους» με τους οποίους «δεν μπορεί να υπάρξει διαπραγμάτευση με καλή πίστη».

Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το μεγαλύτερο αγκάθι

Το βασικότερο ζήτημα αφορά το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.

Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη δέχεται να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και να περιορίσει δραστικά το πρόγραμμά της. Ωστόσο, οι λεπτομέρειες εφαρμογής και ελέγχου παραμένουν ασαφείς.

Κρίσιμο ερώτημα είναι αν το Ιράν θα εγκαταλείψει πλήρως το πυρηνικό του πρόγραμμα ή αν θα συνεχίσει να διατηρεί εγκαταστάσεις για ειρηνική χρήση, όπως η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν αντίρρηση στη λειτουργία πολιτικών πυρηνικών σταθμών.

Παράλληλα, παραμένει άγνωστο το πώς θα διασφαλιστεί ότι η Τεχεράνη θα τηρεί τη συμφωνία. Η Ουάσινγκτον κάνει λόγο για νέο καθεστώς επιθεωρήσεων, χωρίς όμως να έχει παρουσιάσει λεπτομέρειες.

Το θέμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο, καθώς πολλοί Ρεπουμπλικάνοι θεωρούν ότι το Ιράν δεν είναι αξιόπιστος συνομιλητής και δεν θα σεβαστεί τις δεσμεύσεις του.

Το πρόβλημα με το εμπλουτισμένο ουράνιο

Ένα ακόμη μεγάλο ζήτημα αφορά τα αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που ήδη διαθέτει το Ιράν.

Η αμερικανική πλευρά επιμένει ότι το υλικό πρέπει να παραδοθεί, ωστόσο μεγάλο μέρος του βρίσκεται θαμμένο σε υπόγειες εγκαταστάσεις που έχουν υποστεί ζημιές από αμερικανικά πλήγματα.

Ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι εγκαταστάσεις να παραμείνουν σφραγισμένες και να παρακολουθούνται, ενώ εξετάζεται και το σενάριο το ουράνιο να υποστεί επεξεργασία ώστε να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πυρηνικά όπλα.

Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της κυβέρνησης, το σχέδιο προβλέπει την καταστροφή του υλικού επί τόπου και στη συνέχεια την απομάκρυνσή του από το Ιράν. Ωστόσο, παραδέχθηκε ότι θα χρειαστεί χρόνος για να καθοριστεί ο ακριβής τρόπος υλοποίησης.

Τα «παγωμένα» 24 δισ. δολάρια

Ένα από τα πιο πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα είναι τα ιρανικά κεφάλαια που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.

Η Τεχεράνη φέρεται να ζητά την αποδέσμευση περίπου 24 δισ. δολαρίων. Το θέμα θυμίζει έντονα την αντιπαράθεση του 2016, όταν ο Τραμπ είχε επικρίνει σφοδρά την κυβέρνηση Ομπάμα για τη μεταφορά 400 εκατ. δολαρίων στο Ιράν στο πλαίσιο συμφωνίας που συνδεόταν με την απελευθέρωση κρατουμένων και το πυρηνικό πρόγραμμα.

Ο Τραμπ διαβεβαιώνει ότι «δεν θα δοθούν χρήματα», ωστόσο η κυβέρνηση φαίνεται να εξετάζει τη σταδιακή αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Τα Στενά του Ορμούζ και η γεωπολιτική ισχύς του Ιράν

Ο πόλεμος ανέδειξε τον στρατηγικό ρόλο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Η Τεχεράνη απέδειξε ότι μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή και να ασκήσει πίεση στη διεθνή οικονομία.

Οι ΗΠΑ αναμένεται να απαιτήσουν την πλήρη επαναλειτουργία των θαλάσσιων διαδρομών, όμως παραμένει ασαφές αν η συμφωνία θα περιλαμβάνει μηχανισμούς που θα εμποδίζουν το Ιράν να χρησιμοποιήσει ξανά τα Στενά ως διαπραγματευτικό όπλο στο μέλλον.

Οι σχέσεις με Χαμάς και Χεζμπολάχ

Στην αρχή της κρίσης, ο Τραμπ είχε θέσει ως βασικό στόχο τον τερματισμό της οικονομικής και στρατιωτικής στήριξης του Ιράν προς οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.

Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η Τεχεράνη δεσμεύεται να σταματήσει τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων. Ωστόσο, δεν έχει γίνει γνωστό πώς θα ελέγχεται στην πράξη η εφαρμογή μιας τέτοιας δέσμευσης.

Αναλυτές εκτιμούν ότι χωρίς σαφείς εγγυήσεις στο συγκεκριμένο μέτωπο, ο Τραμπ θα δυσκολευτεί να πείσει ότι πέτυχε έναν από τους βασικούς στόχους που είχε θέσει στην αρχή της σύγκρουσης.