Τι είναι τα πυρονέφη και γιατί έχουν κάνει τις δασικές πυρκαγιές στην Ευρώπη εφιαλτικές

Με τις δασικές πυρκαγιές να έχουν γίνει πλέον μόνιμη απειλή παγκοσμίως τους καλοκαιρινούς μήνες, τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και πιο συχνά ορισμούς που μας ήταν παντελώς άγνωστοι. Από «φαινόμενο καμινάδας» και «πυροεπαγωγική συμπεριφορά», μέχρι «χαοτικές κηλιδώσεις» και «πυροσωρειτόματος».

Ένα φαινόμενο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σπάνιο, αλλά εμφανίζεται πλέον όλο και συχνότερα, είναι το λεγόμενο «πυρονέφος», γνωστά στους επιστήμονες και ως πυροσωρειτομελανίες ή pyrocumulonimbus clouds – pyrocbs.

Πρόκειται για τεράστια νέφη που δημιουργούνται από την ίδια τη φωτιά και μπορούν να μετατρέψουν μια ήδη καταστροφική πυρκαγιά σε ένα εξαιρετικά απρόβλεπτο και επικίνδυνο φαινόμενο. Ή, με απλούστερα λόγια, σε έναν αντίπαλο τον οποίο οι πυροσβέστες δύσκολα μπορούν να νικήσουν.

Τι είναι ένα πυρονέφος;

Ένα πυρονέφος σχηματίζεται όταν μια πολύ μεγάλη πυρκαγιά παράγει τεράστιες ποσότητες θερμότητας. Ο υπερθερμασμένος αέρας ανεβαίνει με μεγάλη ταχύτητα, μεταφέροντας μαζί του καπνό, στάχτη, υδρατμούς και σωματίδια στην ατμόσφαιρα.

Καθώς ο αέρας ανέρχεται, ψύχεται και οι υδρατμοί συμπυκνώνονται δημιουργώντας ένα σύννεφο που μοιάζει με καταιγιδοφόρο νέφος. Όταν το νέφος αναπτυχθεί αρκετά, μπορεί να φτάσει σε ύψη άνω των 10 έως 15 χιλιομέτρων, ακόμη και στη στρατόσφαιρα.

Γιατί είναι τόσο επικίνδυνα;

Τα πυρονέφη δεν αποτελούν απλώς ένα εντυπωσιακό οπτικό φαινόμενο. Μπορούν να αλλάξουν δραματικά τη συμπεριφορά μιας πυρκαγιάς. Κι αυτό γιατί όπως αναφέρεται επεξηγηματικά σε δημοσίευμα του Guardian, μπορούν να:

• δημιουργήσουν εξαιρετικά ισχυρούς ανέμους που τροφοδοτούν τη φωτιά,
• αλλάξουν ξαφνικά την κατεύθυνση της πυρκαγιάς,
• εκτοξεύσουν αναμμένα υλικά πολλά χιλιόμετρα μακριά, προκαλώντας νέες εστίες,
• παράγουν κεραυνούς που μπορούν να προκαλέσουν νέες πυρκαγιές,
• δημιουργήσουν ισχυρές καθοδικές ριπές αέρα (downbursts), οι οποίες δυσκολεύουν σημαντικά το έργο των πυροσβεστών.

Σε ακραίες περιπτώσεις, το ίδιο το πυρονέφος μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα μικρό σύστημα καταιγίδας, δημιουργώντας τις δικές του καιρικές συνθήκες.

Πώς έχουν επιδεινώσει τις πυρκαγιές στην Ευρώπη;

Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες έχουν καταγράψει ολοένα περισσότερα πυρονέφη στην Ευρώπη, κυρίως κατά τη διάρκεια ακραίων καυσώνων.

Έχουν παρατηρηθεί σε μεγάλες πυρκαγιές στη χώρα μας, στην Πορτογαλία και τώρα στην Ισπανία και τη Γαλλία, όπου η κατάσταση είναι δραματική.

Η εμφάνισή τους συνδέεται με τις ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες, τη μακροχρόνια ξηρασία και τις ιδανικές συνθήκες για την εξάπλωση μεγάλων πυρκαγιών.

Ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής

Η κλιματική αλλαγή δεν δημιουργεί άμεσα τα πυρονέφη, όμως αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες εμφάνισής τους.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες, η παρατεταμένη ανομβρία και η ξηρότερη βλάστηση οδηγούν σε πυρκαγιές μεγαλύτερης έντασης. Όσο πιο θερμή είναι μια πυρκαγιά, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να δημιουργήσει αρκετή ενέργεια ώστε να σχηματιστεί ένα πυρονέφος.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι, καθώς η Μεσόγειος συγκαταλέγεται στις περιοχές που θερμαίνονται ταχύτερα στον πλανήτη, τέτοια φαινόμενα είναι πιθανό να εμφανίζονται όλο και συχνότερα τις επόμενες δεκαετίες.

Ένα νέο επίπεδο κινδύνου

Τα πυρονέφη αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη σύγχρονη δασοπυρόσβεση, επειδή κάνουν τη συμπεριφορά της φωτιάς εξαιρετικά απρόβλεπτη. Μπορούν να μετατρέψουν μια πυρκαγιά σε ένα αυτοτροφοδοτούμενο σύστημα που δημιουργεί τον δικό του «καιρό», δυσχεραίνοντας τόσο τις επίγειες όσο και τις εναέριες επιχειρήσεις κατάσβεσης.

Γι' αυτόν τον λόγο, η παρακολούθησή τους μέσω δορυφόρων και μετεωρολογικών μοντέλων θεωρείται πλέον κρίσιμη για την έγκαιρη πρόβλεψη της εξέλιξης μεγάλων δασικών πυρκαγιών.