Για ποιο λόγο η Σαουδική Αραβία θέλει διεθνή συμμαχία για την ασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα

Η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι αναλαμβάνει πρωτοβουλία για τη συγκρότηση διεθνούς συμμαχίας, με στόχο την προστασία της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα από επιθέσεις των, υποστηριζόμενων από το Ιράν, Χούθι στην Υεμένη. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters την Τετάρτη (29/7), δεκάδες χώρες έχουν προσκληθεί να συμμετάσχουν στον συνασπισμό, αν και η σύνθεσή του δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.

Οι Χούθι επέβαλαν στις 20 Ιουλίου ναυτικό αποκλεισμό στη Σαουδική Αραβία, διαταράσσοντας τις πετρελαϊκές μεταφορές που διοχετεύθηκαν προς την Ερυθρά Θάλασσα μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Παράλληλα, έχουν κυκλοφορήσει πληροφορίες ότι σχεδιάζουν να επιβάλουν τέλη στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στα ανοιχτά της Υεμένης.

Σύμφωνα με το Al Jazeera, οι εντάσεις στη θαλάσσια εμπορική οδό της Ερυθράς Θάλασσας έχουν επιβαρύνει περαιτέρω τις διεθνείς τιμές ενέργειας και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, καθώς οι σοβαρές διαταραχές στις εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ συνεχίζουν να προκαλούν επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά.

Η νέα συμμαχία, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, αναμένεται να έχει την έδρα της στο Ριάντ και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ενδέχεται να ανακοινωθεί ακόμη και την Πέμπτη (30/7).

Ποιες χώρες θα συμμετάσχουν στη συμμαχία

Ο κατάλογος των χωρών που έχουν προσκληθεί από τη Σαουδική Αραβία δεν έχει δημοσιοποιηθεί επισήμως. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, πρόσκληση έχουν λάβει οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Πακιστάν, η Αίγυπτος, η Τουρκία, το Τζιμπουτί, η Σομαλία και το Σουδάν, καθώς και αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία.

Τουλάχιστον τρεις χώρες της περιοχής της Ερυθράς Θάλασσας - η Αίγυπτος, το Τζιμπουτί και το Σουδάν - έχουν συμφωνήσει να συμμετάσχουν στη συμμαχία, σύμφωνα με το ειδησεογραφικό μέσο της Μέσης Ανατολής Al-Monitor, το οποίο επικαλείται Αμερικανούς αξιωματούχους. Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, το Ριάντ έδωσε προθεσμία σε περίπου 50 χώρες προκειμένου να επιβεβαιώσουν τη συμμετοχή τους.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, βασικός σύμμαχος του Ριάντ, δεν έχουν ακόμη επιβεβαιώσει επίσημα ότι θα συμμετάσχουν, ωστόσο θεωρείται πιθανό να το πράξουν. Ο υπουργός Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Χαλίντ μπιν Σαλμάν, είχε την Τετάρτη (29/7) έκτακτη συνάντηση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, σύμφωνα με αμερικανικά μέσα ενημέρωσης. Ο πρίγκιπας Σαλμάν φέρεται να μετέφερε στην Ουάσινγκτον ότι το Ριάντ αντιτίθεται σε περαιτέρω κλιμάκωση του διευρυνόμενου πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, αλλά είναι έτοιμο να «υπερασπιστεί τον εαυτό του», σύμφωνα με το αμερικανικό ειδησεογραφικό μέσο Axios, το οποίο επικαλέστηκε πηγή που γνωρίζει το περιεχόμενο της συνάντησης.

Το Ιράν έχει βάλει στο στόχαστρο αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και υποδομές σε χώρες του Περσικού Κόλπου, ως αντίποινα για τις αμερικανικές επιθέσεις που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου. Ο πρίγκιπας Σαλμάν φέρεται επίσης να είπε στον Βανς ότι η Σαουδική Αραβία μπορεί να διαχειριστεί την κατάσταση με τους Χούθι στην Υεμένη και ότι δεν χρειάζεται, προς το παρόν, την εμπλοκή των ΗΠΑ.

Την Τρίτη (28/7), οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία πραγματοποίησαν κοινές επιθέσεις εναντίον ένοπλων ομάδων που υποστηρίζονται από το Ιράν στην ανατολική Συρία, τις οποίες χαρακτήρισαν αντίποινα για μπαράζ επιθέσεων με drones, που, σύμφωνα με τις ίδιες, κατευθύνονταν από το Ιράν και στόχευαν σαουδαραβικό έδαφος. Η κατηγορία προκάλεσε την αντίδραση ανώνυμου Ιρανού αξιωματούχου Άμυνας, ο οποίος, μέσω του κρατικού ραδιοτηλεοπτικού φορέα Ραδιοτηλεόραση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν (IRIB), προειδοποίησε την Τετάρτη (29/7) ότι η απόδοση ευθύνης στο Ιράν για τέτοιες επιθέσεις αποτελεί «εξαιρετικά λάθος κρίση».

Γιατί είναι σημαντική η Ερυθρά Θάλασσα

Η Ερυθρά Θάλασσα βρίσκεται ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και την Υεμένη από τη μία πλευρά και την Αίγυπτο, το Σουδάν, την Ερυθραία, το Τζιμπουτί και τη Σομαλία από την άλλη. Αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες εμπορικές οδούς παγκοσμίως, καθώς από αυτή διέρχεται έως και το 30% της παγκόσμιας ναυτιλιακής κίνησης.

Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η σημασία των Στενών του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, τα οποία συνδέουν την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό. Η στενή αυτή θαλάσσια δίοδος αποτελεί βασική αρτηρία για τις παγκόσμιες εξαγωγές πετρελαίου από τις χώρες του Περσικού Κόλπου. Είναι επίσης ένα από τα δύο σημεία εισόδου και εξόδου προς την Ερυθρά Θάλασσα, με το άλλο να είναι η Διώρυγα του Σουέζ.

Στο στενότερο σημείο του, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έχει πλάτος μόλις 29 χιλιόμετρα, περιορίζοντας τη ναυσιπλοΐα σε δύο διαύλους, έναν για την εισερχόμενη και έναν για την εξερχόμενη κίνηση. Το 2024, από τα Στενά πέρασαν 4,1 δισεκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 5% της παγκόσμιας συνολικής διακίνησης.

Με τον συνεχιζόμενο πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν και τους αποκλεισμούς στα Στενά του Ορμούζ, η Σαουδική Αραβία έχει αναγκαστεί να διοχετεύσει μεγάλο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου της μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, από το λιμάνι Γιανμπού. Ωστόσο, το σαουδαραβικό λιμάνι βρίσκεται πλέον ουσιαστικά υπό τον έλεγχο των, υποστηριζόμενων από το Ιράν, Χούθι.

Σε περιόδους ειρήνης, περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταφέρεται μέσω των Στενών του Ορμούζ. Ως αποτέλεσμα, έως και το 25% των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών επηρεάζεται πλέον από τη σύγκρουση.

Γιατί οι Χούθι στοχοποιούν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα

Οι, υποστηριζόμενοι από το Ιράν, Χούθι κατέλαβαν την πρωτεύουσα της Υεμένης, Σαναά, το 2014. Έκτοτε, πολεμούν εναντίον της κυβέρνησης που υποστηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία και αναγνωρίζεται διεθνώς, με έδρα την πόλη-λιμάνι Άντεν. Στις 20 Ιουλίου, η ένοπλη οργάνωση ανακοίνωσε ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας, ως αντίποινα για χρόνια σαουδαραβικών στρατιωτικών επιχειρήσεων. Λίγες ημέρες πριν από την ανακοίνωση, οι Χούθι είχαν επίσης απειλήσει με αντίποινα για τις επιθέσεις στο αεροδρόμιο της Σαναά.

Οι Χούθι έχουν κατηγορήσει τη σαουδαραβική ηγεσία ότι επιβάλλει εδώ και σχεδόν 12 χρόνια «μια άδικη και καταπιεστική πολιορκία», «λεηλατώντας τους πόρους μας και επιβάλλοντας έναν ολοκληρωτικό αποκλεισμό στα λιμάνια και τα αεροδρόμιά μας, από ξηρά, θάλασσα και αέρα». Έκτοτε, αρκετά πλοία με σημαία Σαουδικής Αραβίας και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις έχουν γίνει στόχος επιθέσεων.

Ο εκπρόσωπος των Χούθι, Γιαχία Σαρί, έγραψε την Τρίτη (28/7) στην πλατφόρμα X ότι η οργάνωση έβαλε στο στόχαστρο το σαουδαραβικό πετρελαιοφόρο NCC Ghazal με βαλλιστικούς πυραύλους, αναγκάζοντάς το να αλλάξει πορεία. Το 2023, μετά τις ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα, οι Χούθι προκάλεσαν σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια ναυσιπλοΐα, επιτιθέμενοι σε πλοία που συνδέονταν με το Ισραήλ και διέρχονταν από τα Στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Σχεδιάζουν οι Χούθι να επιβάλουν τέλη στη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα;

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters την Τετάρτη (29/7), οι Χούθι εξετάζουν το ενδεχόμενο επιβολής τελών στη ναυσιπλοΐα, σε μια κίνηση που θα έμοιαζε με την προσπάθεια του Ιράν να επιβάλει αντίστοιχες χρεώσεις στα Στενά του Ορμούζ. Ο υπουργός Πληροφοριών της Υεμένης, Μοάμαρ αλ-Εριάνι, επιβεβαίωσε τις πληροφορίες την Τετάρτη και υποστήριξε ότι εμπλέκεται σε αυτή την προσπάθεια και το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC), το οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, ασκεί έλεγχο στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία μιας ειδικής «οντότητας» που θα εισπράττει πληρωμές από ναυτιλιακές εταιρείες και πλοία. Δεν έχει γίνει γνωστό πότε θα μπορούσε να εφαρμοστεί το σύστημα τελών. Ο αλ-Εριάνι προειδοποίησε ότι πρόκειται για «μια επικίνδυνη κλιμάκωση, με στόχο τη μετατροπή ενός από τους πιο στρατηγικούς θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο σε μόνιμη πηγή χρηματοδότησης για τις στρατιωτικές και τρομοκρατικές δραστηριότητες της πολιτοφυλακής».

Το ζήτημα της επιβολής τελών έχει αποτελέσει σημείο έντασης στις ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν πρόκειται να επιστρέψουν στην εποχή της ελεύθερης διέλευσης για όλα τα διεθνή πλοία και ότι στο μέλλον θα επιβληθεί κάποια μορφή τελών. Βάσει του διεθνούς ναυτικού δικαίου, οι χώρες που συνορεύουν με φυσικά στενά, όπως τα Στενά του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, δεν επιτρέπεται να επιβάλλουν διόδια, ακόμη και όταν τα στενά βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός χωρικών υδάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, επιτρέπεται η επιβολή «τελών υπηρεσιών», για παράδειγμα για ελλιμενισμό και ασφάλιση.

Τη Δευτέρα (27/7), η κυβέρνηση της Υεμένης υποστήριξε ότι οι Χούθι ενδέχεται να επιχειρούν να αντιγράψουν την προσέγγιση του Ιράν. «Οι Χούθι θέλουν να αντιγράψουν το ιρανικό μοντέλο και αυτό θα κλείσει δύο βασικά στενά, τις πύλες προς τον Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα», δήλωσε σε δημοσιογράφους η Άφραχ αλ-Ζουμπά, η οποία έχει οριστεί υπουργός Εξωτερικών της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης.

Πώς έχουν επηρεαστεί η παγκόσμια ναυτιλία και οι τιμές του πετρελαίου

Η ναυτιλιακή κίνηση στην Ερυθρά Θάλασσα υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων μηνών, με μόλις 11 πλοία να διέρχονται από την περιοχή κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, σύμφωνα με το Reuters. Πριν από το 2023, περισσότερα από 70 πλοία διέσχιζαν καθημερινά τα Στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Οι τιμές του πετρελαίου, οι οποίες παραμένουν ιδιαίτερα ευμετάβλητες από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Φεβρουάριο, σημείωσαν νέα άνοδο την Τετάρτη (29/7). Η τιμή του αργού πετρελαίου τύπου Brent αυξήθηκε στα 88,09 δολάρια το βαρέλι, ενώ νωρίτερα μέσα στον μήνα είχε υποχωρήσει έως τα 72 δολάρια. Την προηγούμενη εβδομάδα, οι τιμές είχαν ξεπεράσει το όριο των 100 δολαρίων το βαρέλι.