«Μικρά, ανθισμένα νησιά»: Η πόλη που μετατρέπει τα παρτέρια των δρόμων σε μικρούς βιότοπους

Όταν η Ολίβια Μπέστερς άρχισε, πριν από περισσότερα από 35 χρόνια, να φροντίζει το μικρό κομμάτι γης κάτω από την καστανιά έξω από το σπίτι της στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας, η βιοποικιλότητα δεν ήταν αυτό που είχε στο μυαλό της.

«Ήταν θέμα εικόνας», είπε. Το έδαφος ήταν συμπυκνωμένο και γεμάτο σκουπίδια και «κεράσματα» από σκύλους. Η Μπέστερς ήθελε απλώς ο χώρος ακριβώς έξω από την πόρτα του σπιτιού της να δείχνει πιο όμορφος. «Όλα τα υπόλοιπα ήρθαν πολύ αργότερα», είπε. «Πριν από 35 χρόνια, κανείς δεν μιλούσε για την κλιματική αλλαγή ή τη μείωση των εντόμων».

Με την πάροδο του χρόνου, ένα παρτέρι γύρω από δέντρο έγινε 36 σε ολόκληρη τη γειτονιά της, το Χέρντερν. Σύμφωνα με το The Conversation, η αφοσίωσή της σε αυτά τα παρτέρια είναι τόσο μεγάλη, ώστε τα παιδιά της τής χάρισαν ένα τρέιλερ ποδηλάτου για να μεταφέρει το σύστημα ποτίσματος, ενώ το κινητό της είναι γεμάτο εντυπωσιακές φωτογραφίες από τα λουλούδια που μεγαλώνουν στα παρτέρια της. Μάλιστα, έχει προταθεί για βραβεία κοινωνικής προσφοράς σε επίπεδο πόλης.

Καθώς οι πόλεις και οι κωμοπόλεις μεγαλώνουν, η βιοποικιλότητα περιορίζεται σε ολοένα και μικρότερους χώρους, την ίδια στιγμή που οι άνθρωποι βιώνουν μια σταδιακή απώλεια της καθημερινής επαφής με τη φύση. Τα παρτέρια γύρω από τα δέντρα των δρόμων - και η φροντίδα τους - προσφέρουν στις πόλεις έναν τρόπο να αντιμετωπίσουν την απώλεια της αστικής βιοποικιλότητας, ενισχύοντας παράλληλα τη σύνδεση των ανθρώπων με τη φύση στη γειτονιά τους.

Η έρευνα του μέσου δείχνει ότι η φροντίδα των παρτεριών γύρω από τα δέντρα των δρόμων από τους ίδιους τους πολίτες μπορεί να αυξήσει τον πλούτο και την ποικιλία των ειδών στις αστικές περιοχές.

Για χρόνια, οι αρμόδιες αρχές στο Φράιμπουργκ, μια πόλη γνωστή για τον οικολογικό της προσανατολισμό και την περιβαλλοντική της συνείδηση, είχαν παρατηρήσει κατοίκους να φυτεύουν ανεπίσημα φυτά και να φροντίζουν τα μικρά κομμάτια χώματος γύρω από τα δέντρα των δρόμων. Το 2004, η πόλη επισημοποίησε αυτή τη δραστηριότητα μέσω του προγράμματος υιοθεσίας δέντρων, ή Baumpatenschaftsprogramm, δημιουργώντας έναν τρόπο οργάνωσης και υποστήριξης μιας πρακτικής που κάτοικοι όπως η Μπέστερς είχαν ήδη υιοθετήσει.

Η βιοποικιλότητα ήταν εξαρχής μέρος της ιδέας, όμως με την πάροδο του χρόνου απέκτησε πολύ μεγαλύτερη σημασία. Το 2010, η πόλη συνεργάστηκε με το Ecostation, ένα κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στο Φράιμπουργκ, για να ξεκινήσει το πρόγραμμα Freiburg bluht auf («Το Φράιμπουργκ ανθίζει»). Η πρωτοβουλία έφερε τους κατοίκους που φρόντιζαν τα παρτέρια σε άμεση επαφή με οικολόγους, παρέχοντάς τους σπόρους, φυτά και συμβουλές για τη μετατροπή των παρτεριών σε μικρούς βιότοπους για αυτοφυή φυτά και έντομα. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την πόλη, είναι «μικρά ανθισμένα νησιά» που μπορούν να βοηθήσουν το έδαφος να διατηρεί την υγρασία και να προσφέρουν στα έντομα καταφύγιο και τροφή.

Ωστόσο, μέχρι να δημοσιευτεί η έρευνα, υπήρχαν ελάχιστα δεδομένα που να δείχνουν τι ακριβώς συνεισέφεραν αυτοί οι μικροσκοπικοί χώροι στη βιοποικιλότητα των πόλεων.

Στην πρώτη μελέτη, κατεγράφησαν τα φυτά που αναπτύσσονταν σε 200 παρτέρια γύρω από δέντρα, συγκρίνοντας 100 παρτέρια που φρόντιζαν ενεργά οι κάτοικοι με 100 παρόμοια παρτέρια που δεν τύγχαναν τέτοιας φροντίδας. Σε διάστημα τριών μηνών, κατεγράφησαν 474 είδη φυτών που αναπτύσσονταν σε αυτά τα παρτέρια. Διαπιστώθηκε ότι τα παρτέρια που φρόντιζαν οι κάτοικοι φιλοξενούσαν περίπου 1,6 φορές περισσότερα είδη φυτών από εκείνα που δεν φροντίζονταν.

Παρότι στα παρτέρια που φρόντιζαν οι κάτοικοι υπήρχαν περισσότερα μη γηγενή φυτά σε σχέση με τα παρτέρια που δεν φροντίζονταν, φιλοξενούσαν επίσης περισσότερα γηγενή είδη φυτών και μεγαλύτερη ποικιλία φυτικών κοινοτήτων.

Μέσα από έρευνες και συνεντεύξεις με περισσότερους από 100 κατοίκους που φρόντιζαν τέτοια παρτέρια στο Φράιμπουργκ, οι συμμετέχοντες είπαν ότι είχαν πλήρη επίγνωση του οικολογικού τους ρόλου. Η φύτευση στα παρτέρια μπορεί να «ενισχύσει πραγματικά τη βιοποικιλότητα» σε μια περιοχή που διαφορετικά θα μπορούσε να είναι μια «τσιμεντένια συνοικία», δήλωσε η Σάρι, μια 62χρονη κάτοικος που φροντίζει ένα παρτέρι εδώ και έξι χρόνια.

Οι συμμετέχοντες περιέγραφαν συχνά τη φροντίδα των παρτεριών ως χαλαρωτική, αναζωογονητική, απορροφητική και γεμάτη νόημα. Για την Μπέστερς, είναι «καθαρή χαλάρωση» που «κάνει καλό στην ψυχή μου». Ο Χανκ, ένας 39χρονος κάτοικος που φροντίζει ένα παρτέρι εδώ και περίπου τρία χρόνια, λέει: «Συγκεντρώνομαι τόσο πολύ… όταν κάνω κάτι στο [παρτέρι]… ξεχνάω τον κόσμο».

Φροντίδα και σύνδεση

Η φροντίδα των παρτεριών βοηθά επίσης όσους τα περιποιούνται να συνδέονται με τους γείτονες και την ευρύτερη κοινότητα, ενώ ενθαρρύνει και άλλους να αναλάβουν οι ίδιοι παρόμοια δράση. Ένας από τους κατοίκους περιέγραψε ότι λαμβάνει «πολλή θετική αναγνώριση από ανθρώπους που δεν γνωρίζω», ενώ μια άλλη είπε ότι «απίστευτα πολλοί άνθρωποι» σταματούν για να συζητήσουν μαζί της όταν περιποιείται το παρτέρι της.

Όταν κάποτε μετέτρεψε ένα παραμελημένο παρτέρι σε έναν χώρο που ήταν εμφανές ότι φροντιζόταν, η Μπέστερς παρατήρησε ότι οι άνθρωποι άρχισαν να του συμπεριφέρονται διαφορετικά: τα περιττώματα σκύλων και τα σκουπίδια μειώθηκαν. Τα ορατά σημάδια φροντίδας δείχνουν ότι ένας χώρος έχει αξία, κάτι που μπορεί να οδηγήσει και άλλους σε πιο υπεύθυνη συμπεριφορά.

Σε μία από τις πρώτες μελέτες, διαπιστώθηκε ότι το 73% των ανθρώπων που φρόντιζαν παρτέρια δήλωσαν ότι έμαθαν για πρώτη φορά σχετικά με αυτή την πρακτική από έναν γείτονα ή βλέποντας κάποιον να περιποιείται ενεργά ένα παρτέρι. Αυτό ενίσχυσε προηγούμενες μελέτες, οι οποίες υποδεικνύουν ότι οι ορατές πρακτικές κηπουρικής μπορούν να εξαπλώνονται χωρικά, καθώς οι κάτοικοι παρατηρούν και αναπαράγουν τις δράσεις των γειτόνων τους.

Στο Φράιμπουργκ, περισσότεροι από 500 κάτοικοι συμμετέχουν πλέον στο πρόγραμμα υιοθεσίας δέντρων, φροντίζοντας περίπου 700 παρτέρια. Περίπου το 3% των 22.000 δέντρων στους δρόμους της πόλης βρίσκονται υπό τη φροντίδα κατοίκων. Η αναβάθμιση έστω και ενός μέρους των υπόλοιπων παρτεριών θα μπορούσε να διευρύνει τον βιότοπο για φυτά και έντομα και, όταν αυτά τοποθετούνται στρατηγικά, να δημιουργήσει οικολογικά «σκαλοπάτια» που μειώνουν την απομόνωση και διευκολύνουν τη μετακίνηση των ειδών μεταξύ μεγαλύτερων χώρων πρασίνου.

Η κοινωνική δυναμική αυτών των παρτεριών μπορεί να αναπτυχθεί με παρόμοιο τρόπο: η φροντίδα τους μπορεί να μετατρέψει σχετικά γρήγορα αυτούς τους μικρούς δημόσιους χώρους σε σημεία με νόημα, δημιουργώντας ευκαιρίες για τους ανθρώπους να συνδεθούν με τη φύση, να αναπτύξουν ισχυρότερη αίσθηση του τόπου όπου ζουν και να έρθουν σε επαφή τόσο με γείτονες όσο και με αγνώστους.

Και επειδή αυτές οι πράξεις φροντίδας είναι ιδιαίτερα ορατές, μπορούν να εμπνεύσουν και άλλους να συμμετάσχουν, δημιουργώντας περισσότερη φροντίδα, περισσότερους βιότοπους και περισσότερες ευκαιρίες για σύνδεση τόσο με τη φύση όσο και μεταξύ των ανθρώπων.