Μπορούν οι αναμνήσεις να... μεταφερθούν; Το αμφιλεγόμενο πείραμα της δεκαετίας του 1960

Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα πειράματα στην ιστορία της νευροεπιστήμης επιχειρούν να αναπαράγουν επιστήμονες του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, επανεξετάζοντας τον ισχυρισμό ότι οι αναμνήσεις μπορούν να μεταφερθούν από έναν οργανισμό σε έναν άλλο μέσω της κατανάλωσής του.

Η υπόθεση ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960, όταν ο Αμερικανός βιολόγος Τζέιμς ΜακΚόνελ πραγματοποίησε μια σειρά πειραμάτων με πλανάρια, μικροσκοπικά επίπεδα σκουλήκια. Στόχος του ήταν να διαπιστώσει αν οι οργανισμοί αυτοί μπορούσαν να μάθουν να αντιδρούν σε συγκεκριμένα ερεθίσματα και, κυρίως, αν η πληροφορία που αποκτούσαν μπορούσε να μεταφερθεί σε άλλα σκουλήκια.

Στα πειράματα, σύμφωνα με το WIRED, τα πλανάρια εκτίθεντο επανειλημμένα σε φως και στη συνέχεια δέχονταν ένα ήπιο ηλεκτρικό σοκ. Ο ΜακΚόνελ υποστήριξε ότι με τον καιρό έμαθαν να αντιδρούν στο φως, ακόμη και χωρίς να ακολουθεί ηλεκτρικό ερέθισμα.

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα, ωστόσο, προέκυψε όταν οι ερευνητές τάισαν μη εκπαιδευμένα πλανάρια με τεμαχισμένα σώματα σκωλήκων που είχαν προηγουμένως υποβληθεί στην εκπαίδευση. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα που δημοσίευσαν, τα πρώτα εμφάνισαν επίσης ενδείξεις ότι είχαν αποκτήσει την ίδια αντίδραση.

Το πείραμα που προκάλεσε επιστημονική διαμάχη

Τα ευρήματα του ΜακΚόνελ προκάλεσαν έντονο ενδιαφέρον, καθώς έθεταν το ενδεχόμενο η μνήμη να μην αποθηκεύεται αποκλειστικά στον εγκέφαλο ή στο νευρικό σύστημα, αλλά να συνδέεται και με βιολογικά μόρια που θα μπορούσαν να μεταφερθούν από έναν οργανισμό σε άλλον.

Ο ίδιος έγινε γνωστός με το παρατσούκλι «McCannibal», εξαιτίας των πειραμάτων στα οποία οι σκώληκες κατανάλωναν άλλους σκώληκες. Ωστόσο, τα αποτελέσματά του αμφισβητήθηκαν έντονα. Άλλοι ερευνητές προσπάθησαν να επαναλάβουν τα πειράματα, χωρίς να καταφέρουν να επιβεβαιώσουν με συνέπεια τα συμπεράσματά του. Σταδιακά, η θεωρία ότι οι αναμνήσεις μπορούσαν να μεταφερθούν μέσω της κατανάλωσης ιστών έχασε την επιστημονική της αξιοπιστία.

Η νέα προσπάθεια αναπαραγωγής του πειράματος

Περίπου έξι δεκαετίες αργότερα, ο Ζάκαρι Κέλσο, ο Σαμ Γκέρσμαν και η Μάντι Σνάιντερ από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ αποφάσισαν να επανεξετάσουν την υπόθεση. Το 2025 ξεκίνησαν να αναπαράγουν τα πειράματα του ΜακΚόνελ, χρησιμοποιώντας διαφορετικές ομάδες πλαναρίων και δοκιμάζοντας τις διαδικασίες εκπαίδευσης και μεταφοράς ιστών.

Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες και τις αλλαγές στις πειραματικές συνθήκες, οι ερευνητές δεν κατάφεραν να αναπαράγουν τα αρχικά αποτελέσματα. Τα πλανάρια δεν εμφάνισαν με αξιοπιστία την αναμενόμενη μαθημένη αντίδραση, ενώ ούτε η κατανάλωση ιστών από εκπαιδευμένους σκώληκες οδήγησε σε σαφείς ενδείξεις μεταφοράς μνήμης.

Η αποτυχία αυτή δεν απαντά οριστικά στο ερώτημα αν είναι δυνατή η μεταφορά μνήμης μεταξύ οργανισμών, αναδεικνύει όμως τη δυσκολία επιβεβαίωσης των αρχικών ευρημάτων και τη σημασία της αναπαραγωγής παλαιότερων επιστημονικών πειραμάτων.

Νεότερες έρευνες εξετάζουν τη μεταφορά μνήμης

Παρά την αμφισβήτηση των πειραμάτων με τα πλανάρια, η ιδέα ότι η μνήμη μπορεί να επηρεαστεί ή να μεταφερθεί μέσω βιολογικών μηχανισμών εξακολουθεί να απασχολεί τους επιστήμονες.

Νεότερες μελέτες έχουν εξετάσει το ενδεχόμενο μεταφοράς πληροφοριών που σχετίζονται με τη μνήμη σε άλλους οργανισμούς, όπως το θαλάσσιο μαλάκιο Aplysia californica και ο νηματώδης σκώληκας Caenorhabditis elegans. Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών έχουν αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τον ρόλο των μορίων και των κυτταρικών μηχανισμών στη διατήρηση και τη μεταφορά της μνήμης.

Ωστόσο, τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι έχει αποδειχθεί πως οι αναμνήσεις μπορούν να μεταφερθούν αυτούσιες από έναν οργανισμό σε έναν άλλο. Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό και η επανεξέταση των πειραμάτων του ΜακΚόνελ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να διαπιστωθεί πώς ακριβώς αποθηκεύονται οι πληροφορίες στους ζωντανούς οργανισμούς.