Ιστορική συνάντηση, φτωχά αποτελέσματα: Γιατί η σύνοδος Σι, Τραμπ και Πούτιν κινδυνεύει να ξεχαστεί γρήγορα
NewsroomΠαρότι επρόκειτο αναμφίβολα για μια ιστορική συνάντηση, καθώς ήταν η πρώτη φορά που οι ηγέτες της Κίνας, της Ρωσίας και των ΗΠΑ βρέθηκαν μαζί στο ίδιο τραπέζι, η τριμερής σύνοδος της Πέμπτης (19/11) στη Σεντζέν δύσκολα θα μείνει στην Ιστορία για τα ουσιαστικά αποτελέσματά της.
Αντίθετα, είναι μάλλον απίθανο να δικαιώσει τον χαρακτηρισμό «νέα σελίδα στην ιστορία της διπλωματίας», τον οποίο της απέδωσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Το πιθανότερο είναι ότι θα καταγραφεί ως μια σύντομη υποσημείωση σε κάποιο μελλοντικό ιστορικό απολογισμό του 21ου αιώνα, όπως αναφέρει ο Guardian.
Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι η συνάντηση δεν μπορεί να λειτουργήσει ως ένα πρώτο βήμα για την αποκατάσταση των διαύλων επικοινωνίας και την έναρξη ενός σταθερού διαλόγου μεταξύ των τριών δυνάμεων. Άλλωστε, καθένας από τους ηγέτες είχε την ευκαιρία να αποκομίσει κάτι από τα 90 λεπτά που πέρασαν μαζί.
Παρά το γεγονός ότι είχε αποκοιμηθεί κατά τη διάρκεια της κεντρικής συνόδου κορυφής της APEC, ο Ντόναλντ Τραμπ βρήκε την ευκαιρία να προβάλει τη στενή σχέση του με δύο αυταρχικούς ηγέτες για τους οποίους έχει εκφράσει επανειλημμένα τον θαυμασμό του. Την ώρα που η Ουκρανία είχε καταστρέψει τη ρωσική γέφυρα που συνδέει τη χώρα με την Κριμαία, ο Αμερικανός πρόεδρος υποδέχθηκε τον Πούτιν όχι απλώς ως φίλο, αλλά σχεδόν ως σύμμαχο σε καιρό πολέμου.
Από την πλευρά του, ο Ρώσος πρόεδρος, παρά το γεγονός ότι σε ορισμένες από τις αρχικές φωτογραφικές στιγμές βρέθηκε στο περιθώριο λόγω του πρωτοκόλλου, θα μπορέσει να παρουσιάσει στο εσωτερικό της χώρας του μια διαφορετική εικόνα: ότι η Μόσχα, και όχι η Ευρώπη ή πολύ περισσότερο η Ουκρανία, είναι εκείνη που κερδίζει τον σεβασμό και την προσοχή τόσο του Τραμπ όσο και του Σι Τζινπίνγκ. Υπό αυτή την έννοια, η σύνοδος αποτέλεσε ένα ανέξοδο διπλωματικό δώρο προς τον Πούτιν, ενώ ανέδειξε, όπως σχολίασε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας, Τζέρεμι Χαντ, ότι ο Τραμπ δεν λειτουργεί πλέον ως ηγέτης του ελεύθερου κόσμου.
Για τον Πούτιν, άλλωστε, η συνάντηση στο Βερολίνο του συνασπισμού των προθύμων δεν είχε ιδιαίτερη σημασία. Οι προσπάθειες της Ευρώπης να απομονώσει τη Ρωσία έχουν αποτύχει και το κέντρο βάρους της παγκόσμιας οικονομίας έχει πλέον μετατοπιστεί στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, υποστήριξε ο ίδιος. Όπως ανέφερε, παρά τις δυσκολίες, η σχέση του με τον Τραμπ βασίζεται σε «παρόμοιες πολιτισμικές αξίες».
Για τον Σι Τζινπίνγκ, η σύνοδος αποτέλεσε μια ευκαιρία ενίσχυσης του διεθνούς κύρους της Κίνας. Ως οικοδεσπότης, είχε τη δυνατότητα να αναδείξει, έστω και έμμεσα, ότι η εποχή της αμερικανικής κυριαρχίας στις διεθνείς υποθέσεις έχει παρέλθει. Οι ΗΠΑ, ως η μεγαλύτερη καταναλωτική οικονομία του κόσμου, δεν μπορούν πλέον να μονοπωλούν τη διεθνή σκηνή, αλλά καλούνται να τη μοιραστούν με την Κίνα, τη βιομηχανική υπερδύναμη, και τη Ρωσία, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς προμηθευτές παγκοσμίως.
Η σύντομη κοινή δήλωση των τριών ηγετών περιλάμβανε τέσσερις θεματικές ενότητες, με αρκετά διαφορετικό περιεχόμενο:
- την ενίσχυση του ενεργειακού εφοδιασμού,
- τη μεταρρύθμιση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών,
- τον περιορισμό των αρμοδιοτήτων του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC), και
- μια διστακτική δέσμευση για διάλογο γύρω από τον πυρηνικό αφοπλισμό και τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.
Σε μια περίοδο πολλαπλών και διαρκών διεθνών κρίσεων, οι στόχοι αυτοί απέχουν πολύ από το ιστορικό βάρος της Διάσκεψης της Γιάλτας το 1945 ή ακόμη και της συνόδου της Τεχεράνης το 1943. Τότε, οι ηγέτες της Βρετανίας, των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης είχαν συναντηθεί στη βεράντα της βρετανικής πρεσβείας και είχαν δεσμευτεί ότι οι χώρες τους θα συνεργάζονταν μετά το τέλος του πολέμου, με στόχο τη δημιουργία μιας «παγκόσμιας οικογένειας δημοκρατικών εθνών», απαλλαγμένης από την τυραννία και την καταπίεση.
«Στα χέρια μας κρατάμε το μέλλον της ανθρωπότητας», είχε δηλώσει τότε ο Ουίνστον Τσόρτσιλ. Ο Ιωσήφ Στάλιν είχε προχωρήσει ακόμη περισσότερο, σημειώνοντας: «Η Ιστορία μάς έχει κακομάθει. Μας έχει δώσει πολύ μεγάλη δύναμη και πολύ μεγάλες ευκαιρίες».
Η σύνοδος της Σεντζέν, αντίθετα, έμοιαζε περισσότερο με μια συνάντηση που αναζητούσε εκ των υστέρων την ατζέντα της. Το κενό καλύφθηκε με γενικόλογες διακηρύξεις για τη «διατήρηση της στρατηγικής σταθερότητας και της διεθνούς ασφάλειας» — στόχους που, αν κρίνει κανείς από την κατάσταση στον κόσμο, κανένας από τους τρεις συμμετέχοντες δεν φαίνεται να προωθεί με ιδιαίτερη επιτυχία.
Ίσως η τεχνολογική εξέλιξη, η ανάδυση ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος και οι βαθιές μεταξύ τους διαφορές να περιορίζουν πλέον τη δυνατότητα των τριών ηγετών να ασκήσουν την ίδια επιρροή που διέθεταν οι προκάτοχοί τους. Σε κάθε περίπτωση, από τη σύνοδο απουσίαζαν συγκεκριμένα σχέδια για τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, την αύξηση της ενεργειακής παραγωγής ή την ενίσχυση του σεβασμού προς το διεθνές δίκαιο. Το τελευταίο, μάλιστα, είχε μόλις απαξιώσει σε ομιλία του ο Μάρκο Ρούμπιο, τον οποίο ο Τραμπ προωθεί ως πιθανό διάδοχό του, χαρακτηρίζοντάς το ουσιαστικά ως ένα παιχνίδι της παγκόσμιας ελίτ.
Ο Πούτιν, ο οποίος είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην προώθηση της συνόδου, ήταν εκείνος που επιχείρησε περισσότερο από τους άλλους δύο να της προσδώσει ιστορική διάσταση. Παρουσίασε την Κίνα, τη Ρωσία και τις ΗΠΑ ως τις τρεις νικήτριες δυνάμεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αφήνοντας σκόπιμα εκτός την τότε σύμμαχο Βρετανία.
Παράλληλα, η αναφορά στην ανάγκη «διατήρησης και ενίσχυσης του συστήματος του διεθνούς δικαίου» φαίνεται να συνδέεται, τουλάχιστον εν μέρει, με την επιδίωξη να περιοριστούν οι δυνατότητες του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου να εκδίδει εντάλματα σύλληψης εις βάρος συγκεκριμένων ηγετών.
Την ίδια ημέρα, μάλιστα, το άλλο μεγάλο διεθνές δικαιοδοτικό όργανο, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ), εξέταζε την ευθύνη κράτους για γενοκτονία, με τη Μιανμάρ να βρίσκεται στο επίκεντρο της υπόθεσης. Η κοινή δήλωση της Σεντζέν δεν κατονόμαζε ευθέως το ICJ ως στόχο, περιοριζόμενη σε μια έμμεση αναφορά στο ICC και σε «άλλους παρόμοιους θεσμούς». Ίσως αυτό να οφείλεται στο γεγονός ότι οι αποφάσεις του ICJ μπορούν, στην πράξη, να αγνοηθούν χωρίς ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες.
Ο Σι Τζινπίνγκ, από την πλευρά του, εμφανίστηκε προσεκτικός, καθώς δεν θα ήθελε να υπονομεύσει την εικόνα της Κίνας ως υπερασπιστή των συμφερόντων του Παγκόσμιου Νότου, εμφανίζοντάς την ως μέρος μιας συμφωνίας κατανομής ισχύος μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Έτσι, επέλεξε να κινηθεί στο πλαίσιο της πάγιας ρητορικής του: «Η Ιστορία μάς διδάσκει ότι όταν οι μεγάλες δυνάμεις βρίσκονται σε ειρήνη, ο κόσμος είναι ασφαλής. Όταν συγκρούονται, επικρατεί χάος».
Δεν αποκλείεται, βέβαια, πίσω από τις κλειστές πόρτες ή στο περιθώριο άλλων συναντήσεων να σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος σε ζητήματα που δεν αποτυπώθηκαν στην κοινή δήλωση. Μεταξύ αυτών θα μπορούσε να είναι ο ρόλος που θα αναλάβει η Κίνα ως εγγυήτρια μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας με το Ιράν, το ποιος θα ηγηθεί του ΟΗΕ στην επόμενη φάση της μεταρρύθμισής του ή ακόμη και το πώς ο Πούτιν θα μπορούσε να οδηγηθεί σε μια ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία, η οποία θα διασφαλίζει την κυριαρχία της χώρας.
Προς το παρόν, ωστόσο, η ιστορία που γράφτηκε στη Σεντζέν φαίνεται να αφορά περισσότερο τις πολιτικές και διπλωματικές σκοπιμότητες των πρωταγωνιστών της παρά κάποια ουσιαστική αλλαγή στις διεθνείς ισορροπίες.
- Αδειάζει κι άλλο η ΟΣΥ: 12 ακόμη λεωφορειακές γραμμές περνούν σε ιδιώτες με συμβάσεις 180 εκατ. ευρώ
- Γιατί η «μάχη» της Αττικής έχει ιδιαίτερη σημασία για την κυβέρνηση: Συνεχίζονται οι περιοδείες Μητσοτάκη με στόχο την συσπείρωση
- O Πάνας έκανε την αρχή – Τα καρφιά Τσίπρα σε Δούρου και Παππά
- Ο πάνας άνοιξε την πόρτα και το σκληρό παζαρι στο Βερολίνο