Emcke, Volckmer και Krauss στην Αθήνα: Τρεις πετυχημένες συγγραφείς για να δεις τον κόσμο με ένα διαφορετικό μάτι

Το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (Athens International Literature Festival - AILF) ανοίγει τις πύλες του, την Παρασκευή 27 Μαρτίου στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, καλώντας το κοινό σε μια πολυήμερη γιορτή λέξεων, ιδεών και διεθνούς διαλόγου. Με έντονο ενδιαφέρον ήδη από την προπώληση, το φεστιβάλ αναμένεται να προσελκύσει μεγάλο αριθμό επισκεπτών, οι οποίοι καλούνται να γνωρίζουν ορισμένες βασικές πληροφορίες για την καλύτερη εμπειρία τους.

Όλες οι συζητήσεις του φεστιβάλ θα συνοδεύονται από απευθείας διερμηνεία, διαθέσιμη μέσω QR code στους χώρους διεξαγωγής. Οι επισκέπτες, σκανάροντας το QR code με το κινητό τους τηλέφωνο, θα μπορούν να συνδεθούν σε ψηφιακή πλατφόρμα και να επιλέξουν τη γλώσσα που επιθυμούν (ελληνικά, αγγλικά). Επίσης θα παρέχεται ταυτόχρονη διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα.

Στην καρδιά του φεστιβάλ βρίσκονται οι συζητήσεις που αναδεικνύουν το έργο σημαντικών διεθνών συγγραφέων και φωτίζουν τις θεματικές που διατρέχουν τη γραφή τους. Πρόκειται για συναντήσεις που δεν μένουν μόνο στα βιβλία, αλλά ανοίγουν έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τις ιδέες, τις ανησυχίες και τις ιστορίες που διαμορφώνουν τη σύγχρονη λογοτεχνία. Ανάμεσα στους καλεσμένους ξεχωρίζουν δυνατές και ιδιαίτερες φωνές της σύγχρονης γυναικείας γραφής, όπως η Selva Almada, η Carolin Emcke, η Katharina Volckmer και η Nicole Krauss, οι οποίες φέρνουν στο προσκήνιο πολυεπίπεδες αφηγήσεις και σύγχρονες οπτικές που αξίζει να παρακολουθήσετε.

Carolin Emcke: Μια φωνή για την ελευθερία και τη δημοκρατία

Φιλόσοφος και δημοσιογράφος, με μακρά παρουσία στο πεδίο της διεθνούς ενημέρωσης, η Carolin Emcke έχει αφιερώσει το έργο της, σε ζητήματα που σχετίζονται με τον ρατσισμό, τον φανατισμό, τη δημοκρατία, την έννοια της ελευθερίας. Ο λόγος της διακρίνεται για τη σαφήνεια και τη δύναμή του, συνδυάζοντας τη θεωρητική σκέψη με την άμεση επαφή με την πραγματικότητα.

Γεννημένη στο Μίλχαϊμ, σπούδασε Φιλοσοφία, Πολιτικές Επιστήμες και Ιστορία στη Φρανκφούρτη, στο Λονδίνο και στο Χάρβαρντ, έχοντας ως δασκάλους σημαντικούς στοχαστές όπως ο Jurgen Habermas. Για περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια εργάστηκε ως πολεμική ανταποκρίτρια για Μέσα, όπως το Der Spiegel και το Die Zeit, καλύπτοντας πολέμους σε περιοχές όπως το Αφγανιστάν, το Ιράκ, το Κόσοβο και τη Μέση Ανατολή. Αυτή η διαδρομή διαμόρφωσε μια ματιά βαθιά πολιτική και ταυτόχρονα ανθρώπινη, που διαπερνά τα κείμενά της. Στη συνέχεια στράφηκε πιο έντονα στη συγγραφή και την αρθρογραφία, συνεργαζόμενη με εφημερίδες όπως η Suddeutsche Zeitung και η El Pais, ενώ συμμετέχει ενεργά σε δημόσιες συζητήσεις γύρω από τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Το βιβλίο της «Εναντίον του μίσους» (εκδόσεις Πόλις, μτφ. Χρήστος Αστερίου), το οποίο τιμήθηκε με το Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Βιβλιοπωλών, αποτελεί ένα από τα πιο επίκαιρα δοκίμια των τελευταίων ετών. Σε αυτό, η Carolin Emcke εξετάζει πώς το μίσος διαμορφώνεται σταδιακά μέσα στις κοινωνίες, πώς τρέφεται από φόβο και προκαταλήψεις και πώς αποκτά δημόσιο λόγο. Με αναφορές σε σύγχρονα παραδείγματα, αναδεικνύει τη δυναμική της πόλωσης και τη γλώσσα που διαχωρίζει τους ανθρώπους σε «εμείς» και «οι άλλοι». Ιδιαίτερη σημασία δίνει στη σιωπηλή αποδοχή τέτοιων φαινομένων, που επιτρέπει την εξάπλωσή τους. Το βιβλίο λειτουργεί ως μια ισχυρή υπενθύμιση ότι η δημοκρατία και τα δικαιώματα απαιτούν διαρκή εγρήγορση. Η ίδια επιμένει ότι η ελευθερία αποτελεί πράξη, μια καθημερινή επιλογή που συνδέεται με τη στάση απέναντι στον άλλον, με τον σεβασμό και την αναγνώριση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Σε διαφορετικό τόνο, το «Ο δικός μας πόθος» (εκδόσεις Πόλις, μτφ. Δημήτρης Δημοκίδης) είναι ένα βιβλίο πιο προσωπικό και άμεσο. Η Carolin Emcke μιλά για τη δική της πορεία, από τα νεανικά της χρόνια μέχρι την ενηλικίωση, και προσπαθεί να εξηγήσει με απλό τρόπο πώς γεννιέται και πώς αλλάζει η επιθυμία. Εξηγεί ότι αυτά που νιώθουμε δεν είναι κάτι εντελώς δικό μας, αλλά επηρεάζονται από την κοινωνία, από το τι θεωρείται «σωστό» ή «αποδεκτό». Μέσα από παραδείγματα και προσωπικές ιστορίες, μιλά για την αναζήτηση της ταυτότητας, για τη σεξουαλικότητα και για τη σημασία του να αποδέχεται κανείς τον εαυτό του.

Η γραφή της είναι καθαρή, χωρίς περιττή δυσκολία. Στα κείμενά της επιστρέφουν συχνά θέματα όπως οι ανισότητες, οι φόβοι που καλλιεργούνται μέσα στις κοινωνίες και οι τρόποι με τους οποίους διαμορφώνονται οι απόψεις μας.  Συνολικά, το έργο της έχει ως στόχο να μας κάνει να σκεφτούμε πιο προσεκτικά τον κόσμο στον οποίο ζούμε και τον ρόλο που έχουμε μέσα σε αυτόν. Με έναν λόγο που συνδυάζει τη φιλοσοφία με τη δημοσιογραφική ματιά, η Carolin Emcke αναδεικνύει τη σημασία της δημοκρατίας, της αποδοχής της διαφορετικότητας και της ενεργής στάσης του πολίτη. Τα βιβλία της ανοίγουν μια συζήτηση που αφορά όλους, με τρόπο άμεσο και ουσιαστικό.

Το Σάββατο 28 Μαρτίου στις 18:30, η Carolin Emcke θα συμμετάσχει στη συζήτηση με τίτλο «Η ελπίδα ως σφάλμα; Λογοτεχνία και πολιτική στη σκοτεινή Ευρώπη» και μαζί της θα είναι οι Laszlo Krasznahorkai, Κωστής Καρπόζηλος και Κωστής Παπαϊωάννου. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στον χώρο Αεριοφυλάκιο 1 - Αμφιθέατρο «Μιλτιάδης Έβερτ». 

Katharina Volckmer: Μία αδιανόητα ριψοκίνδυνη συγγραφέας

Η Katharina Volckmer αναδεικνύεται ως μία από τις πιο τολμηρές και ιδιοσυγκρασιακές φωνές της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Η γραφή της χαρακτηρίζεται από οξύνοια, σκοτεινή ειρωνεία και μια διεισδυτική ματιά που εστιάζει σε ζητήματα φύλου, σώματος και εθνικής ταυτότητας. Με ύφος αιχμηρό και ευέλικτο, αναδεικνύει τις αντιφάσεις της σύγχρονης πραγματικότητας και δημιουργεί ιστορίες έντονα προσωπικές και πολυεπίπεδες. Γεννημένη στο Αμβούργο το 1987, με διδακτορικές σπουδές στη Σύγχρονη Λογοτεχνία από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ζει και εργάζεται στο Λονδίνο ως λογοτεχνική πράκτορας, ενώ παράλληλα δραστηριοποιείται στον χώρο της δημοσιογραφίας.

Το πρώτο της μυθιστόρημα, «Στον γιατρό ή Το εβραϊκό πουλί» (εκδόσεις Ποταμός, μτφ. Δημήτρης Καρακίτσος) που έχει μεταφραστεί σε 15 γλώσσες, εκτυλίσσεται ως ένας καταιγιστικός μονόλογος. Μια γυναίκα βρίσκεται στην καρέκλα του γυναικολόγου και, ενώ εξετάζεται, ξεκινά να μιλά. Και λέει τα πάντα. Χωρίς φίλτρο. Χωρίς ντροπή. Μιλά για το σώμα της που δεν αντέχει, για τη σεξουαλικότητά της, για τις φαντασιώσεις της. Ακόμα και για τον Αδόλφο Χίτλερ, με έναν τρόπο που σοκάρει αλλά ταυτόχρονα σε βάζει να σκεφτείς. Η ηρωίδα νιώθει εγκλωβισμένη, θέλει να ξεφύγει, αναζητά έναν επαναπροσδιορισμό της ύπαρξής της, ακόμα και να ξαναγεννηθεί σ' ένα άλλο σώμα, σε μια άλλη ιστορία. 

Στο δεύτερο έργο της, «Wonderfuck» (εκδόσεις Στερέωμα, μτφ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη), η δράση μεταφέρεται σε ένα τηλεφωνικό κέντρο στο Λονδίνο, κατά τη διάρκεια μιας εργάσιμης ημέρας. Πρωταγωνιστής είναι ο Τζίμι, ένας χαρακτήρας που επίσης νιώθει άβολα μέσα στο σώμα του και μέσα στον κόσμο γενικότερα. Το εργασιακό περιβάλλον λειτουργεί σαν μικρογραφία της σύγχρονης κοινωνίας. Μετανάστες, διαφορετικές κουλτούρες και προσωπικές ιστορίες συνυπάρχουν, αποκαλύπτοντας την ένταση της καθημερινότητας. Οι τηλεφωνικές συνομιλίες αποκτούν χαρακτήρα εξομολόγησης, ενώ η πλοκή φωτίζει τη μοναξιά, την ανάγκη για επαφή και τις πιέσεις που ασκούν τα κοινωνικά πρότυπα. Παράλληλα, η συγγραφέας σχολιάζει με οξύτητα την εικόνα, την εργασία, τον καπιταλισμό και τις σχέσεις εξουσίας.

Κοινός παρονομαστής των δύο μυθιστορημάτων αποτελεί η ταυτότητα ως μια δυναμική και μεταβαλλόμενη συνθήκη. Στο έργο της Katharina Volckmer, το άτομο κινείται ανάμεσα σε πολλαπλές εκδοχές του εαυτού, σε μια διαρκή προσπάθεια κατανόησης και επαναπροσδιορισμού. Η γραφή της φωτίζει τη σύνθετη σχέση ανάμεσα στο προσωπικό βίωμα και το συλλογικό παρελθόν, αναδεικνύοντας τη ρευστότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Τα βιβλία της συνιστούν μια ουσιαστική συμβολή στη σύγχρονη λογοτεχνία, όπου οι σκέψεις της μετατρέπονται σε ευρύτερο στοχασμό πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη, τις επιθυμίες και τις αντιφάσεις που τη διαμορφώνουν.

Η Katharina Volckmer θα βρεθεί στο φεστιβάλ για δύο ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες συζητήσεις. Το Σάββατο 28 Μαρτίου στις 17:00, θα συμμετάσχει στη συζήτηση με τίτλο «Δεν είναι φόνος, είναι γυναικοκτονία», μαζί με τις Selva Almada και Βίκυ Τσελεπίδου, με συντονίστρια την Αναστασία Γρηγοριάδου. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στον χώρο Δεξαμενές Καθαρισμού. Την Κυριακή 29 Μαρτίου στις 14:30, θα επιστρέψει στον ίδιο χώρο για μια δεύτερη συζήτηση με τίτλο «Ιστορίες που αποφεύγουμε να πούμε και οδηγίες για το πώς να τις αφηγηθείτε», αυτή τη φορά μαζί με τη Δανάη Σιώζιου.

Nicole Krauss: Ιστορίες για όσα κουβαλάμε μέσα μας

Η Nicole Krauss γράφει για εκείνα τα αθέατα βάρη που όλοι κουβαλάμε, αλλά σπάνια τολμάμε να εκφράσουμε. Η γραφή της έχει κερδίσει διεθνή αναγνώριση για τη διεισδυτική, σύνθετη και τολμηρή εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής και της ευαλωτότητάς της. Γεννημένη το 1974 στο Μπρούκλιν, μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον βαθιά επηρεασμένο από την ευρωπαϊκή καταγωγή και την εβραϊκή παράδοση. Από νωρίς βρέθηκε μέσα σε ιστορίες που προϋπήρχαν της ίδιας, γεγονός που διαμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη μνήμη, την ταυτότητα και τη μετανάστευση. Αυτό φαίνεται καθαρά και στα βιβλία της. Οι ήρωές της βρίσκονται συχνά ανάμεσα σε τόπους, ανάμεσα σε ζωές, σαν να προσπαθούν να καταλάβουν πού ανήκουν πραγματικά.

Σπούδασε Ιστορία της Τέχνης και για χρόνια είχε δίπλα της, τον ποιητή Τζόζεφ Μπρόντσκι, που την επηρέασε βαθιά. Ξεκίνησε γράφοντας ποίηση, όμως γρήγορα πέρασε στην πεζογραφία. Από το 2002 και μετά, τα βιβλία της ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο και διαβάζονται σε πολλές γλώσσες. Η μεγάλη αναγνώριση ήρθε με το μυθιστόρημα «Η ιστορία ενός έρωτα» (εκδόσεις Μεταίχμιο, μτφ Πόλυ Μοσχοπούλου). Είναι ένα βιβλίο που μοιάζει με παζλ. Ενας ηλικιωμένος άντρας στη Νέα Υόρκη, ένα κορίτσι που αναζητά τις ρίζες της οικογένειάς του και ένα χαμένο χειρόγραφο. Στο κέντρο όλων βρίσκεται μια ιστορία αγάπης που διασχίζει τον χρόνο και τις ηπείρους. Το βιβλίο μιλά για την αγάπη, την απώλεια και για τη δύναμη των λέξεων να διατηρούν ζωντανό ό,τι έχει χαθεί.

Παρόμοια θεματική στο «Όταν όλα καταρρέουν» (εκδόσεις Μεταίχμιο, μτφ Ιωάννα Ηλιάδη). Εδώ, ένα αντικείμενο – ένα γραφείο με πολλά συρτάρια– λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα σε διαφορετικές ζωές και εποχές. Οι ιστορίες των χαρακτήρων ξεδιπλώνονται σταδιακά, αποκαλύπτοντας πώς η ιστορία, η απώλεια και η μνήμη μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Η συγγραφέας εστιάζει ξανά στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι προσπαθούν να κατανοήσουν τον εαυτό τους και τους άλλους. Το βιβλίο μιλά για όσα μένουν πίσω, για όσα μεταφέρονται από γενιά σε γενιά και για το πώς το παρελθόν συνεχίζει να υπάρχει μέσα στο παρόν.

Πρωταγωνίστρια στο «Δάσος Σκοτεινό» (εκδόσεις Μεταίχμιο, μτφ Ιωάννα Ηλιάδη) είναι μια συγγραφέας –που θυμίζει έντονα την ίδια την Krauss– η οποία, ενώ έχει ήδη γνωρίσει επιτυχία, αλλά δεν μπορεί να γράψει το επόμενο βιβλίο της. Την ίδια στιγμή, υποφέρει από αϋπνίες, ο γάμος της καταρρέει και η ίδια νιώθει πως η ζωή που έχει επιλέξει την περιορίζει. Αν και δεν μετανιώνει για την οικογένειά της, αισθάνεται ότι μια «άλλη» εκδοχή του εαυτού της συνεχίζει να υπάρχει κάπου αλλού, πέρα από τις επιλογές που έκανε. Αυτό την οδηγεί στο Τελ Αβίβ, σε ένα ξενοδοχείο που συνδέεται με το παρελθόν της και αποκτά σχεδόν μεταφυσική σημασία.

Παράλληλα, το μυθιστόρημα παρακολουθεί τη ζωή του Τζουλς Επστιν, ενός ηλικιωμένου και επιτυχημένου άντρα που εγκαταλείπει τα πάντα για να ξεκινήσει ένα δικό του υπαρξιακό ταξίδι. Οι δύο ιστορίες εξελίσσονται παράλληλα, χωρίς να συγκλίνουν πλήρως, όμως συνδέονται μέσα από κοινά ερωτήματα. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου είναι και η παρουσία του Franz Kafka. Γενικά, η συγγραφέας καλεί τον αναγνώστη να χαθεί μέσα στις σελίδες του, όπως σε ένα σκοτεινό δάσος, και να αναζητήσει ο ίδιος το νόημα.

Στη συλλογή διηγημάτων «Τι σημαίνει να είσαι άντρας» (εκδόσεις Μεταίχμιο, μτφ Ιωάννα Ηλιάδη), περνά σε μικρότερες ιστορίες, χωρίς να χάνει τη δύναμη της γραφής της. Μέσα από καθημερινές ιστορίες, εξερευνά τις σχέσεις, την επιθυμία και τους ρόλους που υιοθετούν οι άνθρωποι. Η γλώσσα της παραμένει λιτή, ακριβής και ουσιαστική, αφήνοντας χώρο για σκέψη μετά την ανάγνωση. Αυτό που ενώνει όλα τα έργα της είναι η επιμονή σε θεμελιώδη ερωτήματα, όπως για παράδειγμα πόσο μας καθορίζει το παρελθόν, τι σημαίνει να ανήκεις κάπου, πώς συνδέονται οι άνθρωποι μεταξύ τους. Οι ήρωές της κινούνται συχνά σε μια κατάσταση «ανάμεσα». Ανάμεσα σε χώρες, σε σχέσεις, σε εκδοχές του εαυτού τους. Κουβαλούν μνήμες που τους κρατούν πίσω, ενώ έχουν ανάγκη να προχωρήσουν, να δοκιμάσουν κάτι νέο, να ξαναρχίσουν. Δεν είναι ποτέ απόλυτα εδώ ή εκεί. Βρίσκονται σε μια διαρκή μετάβαση, προσπαθώντας να καταλάβουν ποιοι είναι και πού θέλουν να πάνε.