Τι γνωρίζουμε για την «πανώλη» μετά την καραντίνα δεκάδων ατόμων στη Σιβηρία;

Δεκάδες άνθρωποι έχουν τεθεί σε καραντίνα και βρίσκονται σε εξέλιξη μέτρα ελέγχου της επιδημίας, μετά τον θάνατο εργαζόμενης σε εργαστήριο του Ερευνητικού Αντιπανωλικού Ινστιτούτου Σιβηρίας στο Ιρκούτσκ την περασμένη εβδομάδα, υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες.

Υπάρχουν αντικρουόμενες πληροφορίες σχετικά με το πώς αρρώστησε η 28χρονη εργαζόμενη, την οποία τα τοπικά μέσα ενημέρωσης ονόμασαν «Ντάρια Σιπίλοβα», ενώ ορισμένα δημοσιεύματα ρωσικών ΜΜΕ δεν είναι πλέον διαθέσιμα στο διαδίκτυο. Τοπική ειδησεογραφική πηγή ισχυρίστηκε ότι η εργαζόμενη εκτέθηκε στην πανώλη από έναν σπασμένο δοκιμαστικό σωλήνα, αλλά οι τοπικές Αρχές ανέφεραν ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποστηρίζουν αυτόν τον ισχυρισμό.

«Θολό» τοπίο για τα αίτια του θανάτου

Ο Ιγκόρ Κόμπζεφ, περιφερειακός κυβερνήτης του Ιρκούτσκ, δήλωσε τη Δευτέρα ότι η υπάλληλος πέθανε από «πνευμονία αδιευκρίνιστης αρθρωτής προέλευσης». Αναγνωρίζοντας ότι υπήρξαν «διαφορετικές ερμηνείες των γεγονότων» στα μέσα ενημέρωσης, ανέφερε ότι εκτεταμένες εργαστηριακές εξετάσεις έδειξαν πως «δεν βρέθηκαν μικροοργανισμοί στα βιολογικά της δείγματα που να σχετίζονται με την επαγγελματική δραστηριότητα της κοπέλας». Πρόσθεσε επίσης ότι κανένας άλλος εργαζόμενος του ινστιτούτου δεν ζήτησε ιατρική φροντίδα τις τελευταίες ημέρες.

Η Rospotrebnadzor, ο κυβερνητικός φορέας που είναι υπεύθυνος για τη δημόσια υγεία, ανέφερε παρομοίως στα κρατικά μέσα ενημέρωσης ότι το ινστιτούτο δεν διαπίστωσε ίχνη ατυχήματος που να σχετίζεται με τον χειρισμό παθογόνων στο εργαστήριο.

Ο Μαξίμ Μοντίν, δήμαρχος της περιοχής Σελέχοφ στην περιφέρεια του Ιρκούτσκ, δήλωσε ότι «εφαρμόζονται ολοκληρωμένα αντιεπιδημικά μέτρα» στην περιοχή ως απάντηση στο περιστατικό και ότι όποιος είχε επαφή με τη θανούσα υποβάλλεται σε καθημερινές εξετάσεις. Δεκάδες άνθρωποι που είχαν έρθει σε επαφή με την εργαζόμενη βρίσκονται πλέον σε καραντίνα και υπό την παρακολούθηση υγειονομικών.

Τοπικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν επίσης ότι το τμήμα εσωτερικών ασθενών στο νοσοκομείο του Σελέχοφ, όπου πέθανε η εργαζόμενη, έχει κλείσει λόγω υποψίας για «ιδιαίτερα επικίνδυνη λοίμωξη», με τους κατοίκους να ενημερώνονται ότι δεν θα μπορούν να επισκεφθούν συγγενείς τους στη μονάδα. Αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί από αρμόδιους αξιωματούχους.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, σε δηλώσεις που μετέδωσε το ρωσικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων TASS, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι για επίσημες ενημερώσεις θα πρέπει να βασίζονται στη Rospotrebnadzor «αντί να ακούν διάφορες φήμες και εικασίες».

Το TIME επικοινώνησε με το ρωσικό Υπουργείο Υγείας, το Ερευνητικό Αντιπανωλικό Ινστιτούτο Σιβηρίας στο Ιρκούτσκ και τη Rospotrebnadzor για περαιτέρω σχόλια.

Εν μέσω αυξανόμενων εικασιών στο διαδίκτυο, ορισμένοι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης παρομοίασαν τις αναφορές που έρχονται από τη Ρωσία με εκείνες που κυκλοφορούσαν τις πρώτες ημέρες της πανδημίας του COVID-19 στις αρχές του 2020.

Πνευμονική πανώλη vs COVID-19: Τι λένε οι ειδικοί

Ωστόσο, ο Δρ. Σάιμον Κλαρκ, αναπληρωτής καθηγητής κυτταρικής μικροβιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, τόνισε σε δήλωσή του ότι είναι «σημαντικό να θυμόμαστε ότι η πνευμονική πανώλη είναι μια πολύ διαφορετική» ασθένεια.

«Προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis, το οποίο είναι διαβόητο για την πρόκληση του Μαύρου Θανάτου και παραμένει ανάμεσά μας σήμερα, κυρίως σε ζώα σε περιοχές της Ασίας, της Αφρικής και της Αμερικής», δήλωσε. «Η πνευμονική πανώλη είναι ιδιαίτερα σοβαρή επειδή σημαίνει ότι η λοίμωξη έχει φτάσει στους πνεύμονες και είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρα αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα. Σε αντίθεση με τη βουβωνική πανώλη, η οποία εισέρχεται στο σώμα μέσω τσιμπημάτων μολυσμένων ψύλλων, η πνευμονική πανώλη μπορεί να μεταδοθεί μεταξύ ανθρώπων μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων κατά τη διάρκεια στενής επαφής».

Ωστόσο, σε αντίθεση με πολλές ιογενείς αναπνευστικές ασθένειες, είπε, «η πανώλη προκαλείται από βακτήριο και είναι γενικά θεραπεύσιμη με αντιβιοτικά, εάν διαγνωστεί γρήγορα».

Σχολιάζοντας τις ανεπιβεβαίωτες αναφορές ότι η εργαζόμενη στο εργαστήριο εκτέθηκε στην πανώλη από σπασμένο δοκιμαστικό σωλήνα, ο Κλαρκ συνέστησε ξανά προσοχή. «Δεν είναι πρωτόγνωρο να διαφεύγουν παθογόνα από εργαστήρια, αλλά θα έπρεπε να πάνε πάρα πολλά πράγματα στραβά για να μολυνθεί ένας εργαζόμενος από έναν σπασμένο δοκιμαστικό σωλήνα», ανέφερε.

Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ παρακολουθούν στενά την εξέλιξη της κατάστασης.

Εκπρόσωπος του Υπουργείου Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών δήλωσε στο TIME: «Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) παρακολουθούν στενά την κατάσταση μαζί με το Υπουργείο Εξωτερικών και άλλους διακυβερνητικούς εταίρους μας. Η ασφάλεια και η προστασία των Αμερικανών πολιτών αποτελεί την υψηλότερη προτεραιότητά μας».

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε τη Δευτέρα ότι «φαίνεται πως υπήρχε εργαζόμενος στο εργαστήριο που μολύνθηκε» και «υπάρχει ανησυχία ότι αυτό θα μπορούσε να έχει εξαπλωθεί, τουλάχιστον εσωτερικά, γι' αυτό και τους βλέπετε να επιβάλλουν καραντίνες».

«Υπάρχουν πολύ περιορισμένα ταξίδια μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας, προφανώς, αλλά όπως και με κάθε τι άλλο, αν κάτι τέτοιο βγει προς τα έξω, μπορεί να εξαπλωθεί γρήγορα», συνέχισε ο Ρούμπιο. «Το παρακολουθούμε στενά».

Ο ίδιος τόνισε ότι, αν και δεν θεωρεί ότι η κατάσταση τη δεδομένη στιγμή συντρέχει λόγο για συναγερμό, τη θεωρεί «αιτία για αυξημένη προσοχή».

Όλα όσα πρέπει να ξέρετε

Καθώς η κατάσταση στη Σιβηρία συνεχίζει να εξελίσσεται, ακολουθούν όσα πρέπει να γνωρίζετε για την πανώλη:

Τι είναι η πανώλη;
Το βακτήριο Yersinia pestis έχει μια μακρά, σκοτεινή ιστορία με το ανθρώπινο γένος. Ήταν αυτό το παθογόνο, διαδιδόμενο από τσιμπήματα ψύλλων, που σκότωσε περισσότερους από 25 εκατομμύρια Ευρωπαίους κατά τη διάρκεια του Μαύρου Θανάτου τον 14ο αιώνα. Υπάρχουν τρεις διαφορετικές μορφές, που προκαλούνται όλες από το ίδιο βακτήριο αλλά προσβάλλουν διαφορετικούς ιστούς: η βουβωνική, που μπορεί να προκαλέσει σκοτεινά πρηξίματα στη βουβωνική χώρα και στις μασχάλες, η σηψαιμική πανώλη, κατά την οποία το παθογόνο εισέρχεται στην κυκλοφορία του αίματος, και η πνευμονική πανώλη, που προσβάλλει τους πνεύμονες. Το παθογόνο μπορεί να μεταδοθεί από τσιμπήματα μολυσμένων ψύλλων, από επαφή με σωματικά υγρά μολυσμένων ανθρώπων ή με την εισπνοή αερομεταφερόμενων σωματιδίων που το περιέχουν.

Τι είναι η πνευμονική πανώλη;
Η πνευμονική πανώλη εμφανίζεται όταν το παθογόνο μολύνει τους πνεύμονες. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν το βακτήριο εξαπλωθεί στους πνεύμονες κάποιου που πάσχει από άλλη μορφή της νόσου ή αφού κάποιος εισπνεύσει σωματίδια που περιέχουν το παθογόνο. Είναι η μόνη μορφή που μεταδίδεται εύκολα μεταξύ των ανθρώπων.

Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν πυρετό, αδυναμία, ταχέως εξελισσόμενη πνευμονία και βήχα. Η πνευμονική πανώλη έχει πολύ μικρή περίοδο επώασης — έως και μία ημέρα. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, αυτή η μορφή είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρα. Ακόμη και με θεραπεία, περίπου το 30% των μολυσμένων ατόμων πεθαίνει.

Μπορεί να θεραπευτεί η πανώλη;
Όταν χορηγούνται έγκαιρα, τα αντιβιοτικά λειτουργούν αποτελεσματικά έναντι όλων των μορφών πανώλης. Όταν υπάρχει υποψία για κρούσμα, οι κυβερνητικές οδηγίες συνιστούν την άμεση έναρξη θεραπείας με από στόματος ή ενδοφλέβια αντιβιοτικά, αντί για την αναμονή της ακριβούς ταυτοποίησης από τα εργαστηριακά αποτελέσματα.

Πού είναι ενδημική η πανώλη;
Φυσικές δεξαμενές του βακτηρίου υπάρχουν σε όλες τις κατοικημένες ηπείρους εκτός από την Ωκεανία, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Στις ΗΠΑ, τα κρούσματα συγκεντρώνονται στα δυτικά. Για παράδειγμα, οι επισκέπτες στο Εθνικό Πάρκο Yosemite προειδοποιούνται να μην ταΐζουν τους σκίουρους του εδάφους, πλάσματα που μπορούν να φέρουν ψύλλους με το βακτήριο Yersinia pestis. Κάθε χρόνο, ένας μικρός αριθμός ανθρώπων στις αμερικανικές δυτικές πολιτείες, συνήθως κατασκηνωτές και πεζοπόροι που ήρθαν σε επαφή με τρωκτικά, βρίσκονται θετικοί στην πανώλη.

Μια πρόσφατη μελέτη καταγράφει μια θανατηφόρα περίπτωση πνευμονικής πανώλης στην Αριζόνα που συνέβη το 2025. Ο ασθενής σε αυτή την περίπτωση θεωρείται ότι κόλλησε το βακτήριο από επαγγελματική έκθεση σε δύο γάτες με αναπνευστικά συμπτώματα που ενδέχεται να ήταν πνευμονική πανώλη.

Παγκοσμίως, η πανώλη είναι πιο συχνή στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και τη Μαδαγασκάρη, σύμφωνα με τον ΠΟΥ.

Θα μπορούσαν τα βακτήρια της πανώλης να προκαλέσουν ξεσπάσματα επιδημιών;
Ναι. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν συχνά ετήσιες εξάρσεις στη Μαδαγασκάρη, από τον Σεπτέμβριο έως τον Απρίλιο, και ορισμένες από αυτές τις εξάρσεις αφορούσαν την ιδιαίτερα επικίνδυνη πνευμονική μορφή, η οποία μπορεί να διαδοθεί μέσω του αέρα.

Γι' αυτό η παρακολούθηση της δημόσιας υγείας για την πρόληψη της εξάπλωσης των αρχικών κρουσμάτων αποτελεί σημαντικό τρόπο προστασίας από μια ευρύτερη διασπορά. Στις γενικές οδηγίες του για τη διαχείριση της πανώλης, ο ΠΟΥ χαρακτηρίζει την πνευμονική πανώλη «ιδιαίτερα ανησυχητική λόγω του υψηλού κινδύνου πρόκλησης επιδημιών». Τυχόν κρούσματα πανώλης, ειδικά της πνευμονικής μορφής, είναι σημαντικό να περιορίζονται γρήγορα, αναφέρει ο ΠΟΥ.