Ποιος είναι ο Γιώργος Χατζιδάκις – Ο άνθρωπος πίσω από τις αποφάσεις για το έργο του Μάνου Χατζιδάκι

Η απόφαση να μη δοθεί άδεια για την εκτέλεση έργων του Μάνου Χατζιδάκι σε συναυλία που τραγουδούσε ο Μανώλης Μητσιάς στο Δίον Πιερίας έφερε ξανά στο προσκήνιο τον Γιώργο Χατζιδάκι, τον άνθρωπο που έχει αναλάβει τη διαχείριση της πνευματικής κληρονομιάς του μεγάλου συνθέτη. Και αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που το όνομά του απασχολεί την επικαιρότητα λόγω αποφάσεων που αφορούν τη χρήση του έργου του Μάνου Χατζιδάκι. Είχαν προηγηθεί αντιδράσεις για τη διεθνή περιοδεία της Hellenic Music Ensemble, αφιερωμένη στα 100 χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη, καθώς και άλλες υποθέσεις που σχετίζονταν με συναυλίες, αφιερώματα και την αδειοδότηση εκτέλεσης των συνθέσεών του.

Ο Γιώργος Χατζιδάκις είναι ο θετός γιος και μοναδικός κληρονόμος του σπουδαίου Έλληνα συνθέτη, ενός από τους κορυφαίους δημιουργούς της ελληνικής μουσικής του 20ού αιώνα. Παρότι ο ίδιος έχει επιλέξει να βρίσκεται μακριά από τη δημοσιότητα, το όνομά του είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη διατήρηση, την προστασία και την ανάδειξη της καλλιτεχνικής και πνευματικής παρακαταθήκης του Μάνου Χατζιδάκι, την οποία υπηρετεί εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες.

Η γνωριμία με τον Μάνο Χατζιδάκι

Η γνωριμία των δύο αντρών έγινε στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Ο Γιώργος ήταν τότε ένα παιδί που είχε χάσει τους γονείς του, γεγονός που σημάδεψε τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Ο σπουδαίος συνθέτης στάθηκε δίπλα του με αγάπη και αφοσίωση, δημιουργώντας μια βαθιά σχέση εμπιστοσύνης που με την πάροδο του χρόνου εξελίχθηκε σε σχέση πατέρα και γιου. Ο Μάνος Χατζιδάκις προχώρησε στην υιοθεσία του, δίνοντας το επίθετό του και προσφέροντάς του ένα νέο οικογενειακό περιβάλλον.

Η σχέση τους δεν βασίστηκε μόνο στους οικογενειακούς δεσμούς. Ο Γιώργος μεγάλωσε κοντά σε έναν από τους σημαντικότερους ανθρώπους του ελληνικού πολιτισμού, έχοντας την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τον τρόπο σκέψης, τη δημιουργική διαδικασία και τις καλλιτεχνικές αναζητήσεις του Μάνου Χατζιδάκι. Βρέθηκε δίπλα του σε μια περίοδο κατά την οποία ο συνθέτης συνέχιζε να δημιουργεί, να γράφει μουσική, να διοικεί το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας και αργότερα να ιδρύει την Ορχήστρα των Χρωμάτων, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στον ελληνικό πολιτισμό.

Μετά τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι, στις 15 Ιουνίου 1994, ο Γιώργος Χατζιδάκις έγινε ο θεματοφύλακας ενός τεράστιου μουσικού και πνευματικού αρχείου, το οποίο περιλαμβάνει χειρόγραφα, παρτιτούρες, προσωπικές σημειώσεις, αλληλογραφία, ηχογραφήσεις και σπάνιο αρχειακό υλικό. Στόχος του όλα αυτά τα χρόνια υπήρξε η διαφύλαξη της αυθεντικότητας του έργου του συνθέτη και η διασφάλιση ότι θα παρουσιάζεται στο κοινό με σεβασμό απέναντι στις αρχές και την αισθητική του δημιουργού του.

Στο πλαίσιο αυτό, έχει συνεργαστεί με πολιτιστικούς φορείς, δισκογραφικές εταιρείες, εκδοτικούς οίκους και οργανισμούς που ασχολούνται με την προβολή του ελληνικού πολιτισμού. Μέσα από αυτές τις συνεργασίες έχουν πραγματοποιηθεί επανεκδόσεις δίσκων, νέες εκδόσεις βιβλίων, συναυλίες-αφιερώματα και δράσεις που κρατούν ζωντανό το έργο του Μάνου Χατζιδάκι για τις νεότερες γενιές.

Οι αποφάσεις που προκαλούν αντιδράσεις

Κατά καιρούς, οι αποφάσεις του Γιώργου Χατζιδάκι σχετικά με την αδειοδότηση της χρήσης των έργων του Μάνου Χατζιδάκι σε συναυλίες, διαφημίσεις, τηλεοπτικές παραγωγές και άλλες εμπορικές αξιοποιήσεις έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της δημοσιότητας. 

Το πιο πρόσφατο περιστατικό αφορά τη συναυλία του Μανώλη Μητσιά στο Δίον Πιερίας. Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά από τους διοργανωτές και τον ίδιο τον ερμηνευτή, δεν δόθηκε άδεια για την εκτέλεση συγκεκριμένων έργων του Μάνου Χατζιδάκι. Ανάμεσά τους ήταν και ο «Γιάννης ο Φονιάς», τραγούδι που έχει συνδεθεί με την πορεία του Μητσιά. 

Η ανακοίνωση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, με θεατές να φωνάζουν «αίσχος». Ο καταξιωμένος ερμηνευτής εξέφρασε τη λύπη και τον προβληματισμό του για την εξέλιξη αυτή, υπογραμμίζοντας πως το συγκεκριμένο τραγούδι αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της πολυετούς καλλιτεχνικής του διαδρομής. Παράλληλα, αναφέρθηκε στη στενή σχέση που είχε με τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Νίκο Γκάτσο, επισημαίνοντας ότι συνεργάστηκε μαζί τους επί δεκαετίες και ότι η κοινή τους πορεία άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στο ελληνικό τραγούδι. Όπως σημείωσε, η απαγόρευση εκτέλεσης ενός έργου που συνδέθηκε τόσο έντονα με τη φωνή του αποτελεί μια απόφαση που δυσκολεύεται να κατανοήσει.

Η υπόθεση της διεθνούς περιοδείας της Hellenic Music Ensemble

Δεν ήταν, πάντως, η πρώτη φορά που η διαχείριση του έργου του Μάνου Χατζιδάκι βρέθηκε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Είχε προηγηθεί η υπόθεση της διεθνούς περιοδείας της Hellenic Music Ensemble, μιας παραγωγής αφιερωμένης στα 100 χρόνια από τη γέννηση των δύο κορυφαίων Ελλήνων δημιουργών, του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη. Η περιοδεία είχε σχεδιαστεί ως ένας μουσικός φόρος τιμής στο έργο τους, ωστόσο η διαδικασία αδειοδότησης για την εκτέλεση συνθέσεων του Μάνου Χατζιδάκι προκάλεσε έντονες συζητήσεις.

Η συγκεκριμένη υπόθεση άνοιξε έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τα όρια της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται η καλλιτεχνική κληρονομιά ενός τόσο σημαντικού δημιουργού. Καλλιτέχνες και άνθρωποι του πολιτισμού εξέφρασαν διαφορετικές απόψεις, με άλλους να υποστηρίζουν ότι η αυστηρή διαχείριση διαφυλάσσει το κύρος του έργου και άλλους να θεωρούν πως δυσκολεύει την παρουσίασή του στο κοινό. Το ζήτημα επανέφερε στο προσκήνιο τον ρόλο του Γιώργου Χατζιδάκι ως μοναδικού κληρονόμου και διαχειριστή της πνευματικής παρακαταθήκης του μεγάλου συνθέτη.

Οι εξελίξεις προκάλεσαν σειρά δημόσιων παρεμβάσεων από ανθρώπους του πολιτισμού. Ανάμεσα σε εκείνους που εξέφρασαν ανοιχτά τη διαφωνία τους ήταν και ο συνθέτης Θέμης Καραμουρατίδης, ο οποίος, μέσα από ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σχολίασε με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο την απαγόρευση εκτέλεσης των τραγουδιών.

«Περιμένω εναγωνίως τις τοποθετήσεις όλων αυτών που με γράμματα, δελτία τύπου, ανακοινώσεις, ποστ και ένθερμη υποστήριξη της τραυματικής και βάρβαρης επίθεσης που δέχτηκαν η Νατάσσα και ο Γιάννης πέρυσι (αξέχαστη στιγμή αυτή και οι καταστροφικές συνέπειες που είχε για όλους μας), έκαναν αισθητή την παρουσία και την άποψή τους, πώς θα σταθούν απέναντι στη μέγιστη κατάντια, να βλέπεις τον Μανώλη Μητσιά να του απαγορεύεται να ερμηνεύσει τον "Γιάννη τον Φονιά". Θα χρειαστεί πραγματικά πολλή φαιά ουσία για να εκλογικεύσετε τη χυδαιότητα αυτή. Καλή επιτυχία σε όλους και πολλά φιλιά στους κυρ-Παντελήδες αυτού του κόσμου».

Η στάση του Γιώργου Χατζιδάκι

Μέχρι σήμερα, ο Γιώργος Χατζιδάκις δεν έχει επιλέξει να απαντήσει στα σχόλια που έχουν γραφτεί και ακουστεί κατά καιρούς για τις αποφάσεις του, διατηρώντας χαμηλό προφίλ. Όποτε έχει τοποθετηθεί, έχει καταστήσει σαφές ότι βασική του προτεραιότητα είναι η προστασία του κύρους, της αισθητικής ταυτότητας και της πνευματικής ακεραιότητας του έργου του Μάνου Χατζιδάκι.

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η μουσική του κορυφαίου δημιουργού αποτελεί πολύτιμο κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και πως κάθε δημόσια εκτέλεση ή αξιοποίησή της οφείλει να γίνεται με απόλυτο σεβασμό στο καλλιτεχνικό του όραμα. Άλλωστε, η φιλοσοφία με την οποία αντιμετωπίζει τη διαχείριση της παρακαταθήκης του πατέρα του αποτυπώνεται και σε μια χαρακτηριστική του φράση: «Ένα αληθινό έργο τέχνης δεν εξαρτάται από αυτόν που το διαχειρίζεται. Αυτά που μας προσδιορίζουν είναι τα "όχι"».