Πώς μια κοινότητα «χάκαρε» το σύστημα και όλα τα τουριστικά έσοδα καταλήγουν στους πολίτες

Αν όσο διάβαζες αυτό το κείμενο και την ιστορία της Λα Φορτούνα, έκανες ένα διάλειμμα για να κολυμπήσεις ανέξοδα στη δημόσιας χρήσης πισίνα της κοινότητάς σου, την οποία μαζί με πολλές άλλες εγκαταστάσεις έχει «χορηγήσει» ο τουρισμός, θα ένιωθες ότι κάτι πάει στραβά, έστω και για καλό.

Πώς γίνεται τα έσοδα από τις επισκέψεις στον τόπο σου να χρηματοδοτούν την ίδια την κοινότητα και να μην καταλήγουν στο κράτος, στις τσέπες επιχειρηματιών, στους λίγους; Κι όμως, γίνεται. Έστω και αν χρειάστηκε μια μεγάλη καταστροφή για να ξεκινήσει μια περίεργη ιστορία...

Λα Φορτούνα, καταρράκτες και Trip Advisor

Δεκάδες ξένοι τουρίστες βούτηξαν στα νερά στη βάση ενός καταρράκτη ύψους άνω των 70 μέτρων, μέσα στην υγρή ζούγκλα, βιώνοντας την πρωτόγονη χαρά του να κολυμπούν σε έναν παρθένο ποταμό μαζί με ψάρια μήκους περίπου ενός ποδιού (30 εκατοστών), κάτω από μια ζεστή ψιλοβροχή και με μια ακτίνα ήλιου που ολοκλήρωνε το σκηνικό σαν καρτ ποστάλ.

Κανείς δεν φαινόταν να ανησυχεί για τα 500 σκαλιά που θα έπρεπε να ανέβουν στη συνέχεια για να φύγουν από την περιοχή, η οποία φέτος μπήκε στο κορυφαίο 1% των καλύτερων τόπων για επίσκεψη στον κόσμο, σύμφωνα με το Tripadvisor.

Μια Ιρλανδή γυναίκα έκανε διαλογισμό για να συνδεθεί με τα στοιχεία της φύσης. Δύο νεαροί Ινδοί έκαναν βιντεοκλήση στη μητέρα τους για να της πουν ότι έφτασαν στον καταρράκτη που εκείνη τους είχε προτείνει κοντά στο ηφαίστειο Αρενάλ. Πολλοί άλλοι γέμισαν τα κινητά τους με εικόνες που αργότερα θα προσκαλούσαν ακόμη περισσότερους ανθρώπους να επισκεφθούν το σημείο — περίπου 350.000 άτομα το κάνουν κάθε χρόνο.

Όμως αυτό δεν είναι απλώς «ακόμα» μια τουριστική επιχείρηση.

Τα έσοδα στους κατοίκους

Σχεδόν οι μισοί από τους ταξιδιώτες που περνούν από τη Λα Φορτούνα, την πιο δημοφιλή τουριστική πόλη της Κόστα Ρίκα, επισκέπτονται τον καταρράκτη. Η Κόστα Ρίκα είναι η χώρα της Κεντρικής Αμερικής όπου ο οικοτουρισμός έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς και κερδοφόρους κλάδους της οικονομίας, χάρη σε ένα ευρύ δίκτυο ιδιωτικών επιχειρήσεων.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη τοποθεσία ανήκει σε μια κοινοτική ένωση και τα κέρδη δεν καταλήγουν στους λογαριασμούς κάποιου επιχειρηματία, διεθνών αλυσίδων ή του κράτους.

Ενώ δεκάδες ξένοι κολυμπούσαν στο ποτάμι, περίπου δώδεκα ηλικιωμένοι κάτοικοι της κοινότητας έκαναν το ίδιο στην ημι-ολυμπιακών διαστάσεων πισίνα της πόλης, η οποία κατασκευάστηκε με τα έσοδα του καταρράκτη. Το ίδιο συμβαίνει και με άλλες κοινοτικές υποδομές, υπηρεσίες καλλωπισμού του δημόσιου χώρου, πολιτιστικές επενδύσεις και κοινωνική βοήθεια που διαχειρίζεται η Asociacion de Desarrollo Integral de La Fortuna (Adifort), ένας ιδιωτικός μη κερδοσκοπικός οργανισμός με αποστολή δημοσίου συμφέροντος.

Σχεδόν κανένας από τους χιλιάδες επισκέπτες που επέλεξαν τον καταρράκτη της Λα Φορτούνα στο Tripadvisor ως έναν από τους αγαπημένους δημοφιλείς προορισμούς δεν γνώριζε αυτή την ιστορία, σύμφωνα με την ενημέρωση που έλαβε η ένωση στα τέλη Απριλίου.

Ο Γεράι Μαθίας, Ισπανός κτηνίατρος που έφτασε εκεί με την οικογένειά του αναζητώντας φύση, πυκνή βλάστηση και καθαρά ποτάμια, επίσης δεν το γνώριζε. Ωστόσο, καθώς φωτογράφιζε τον καταρράκτη που τροφοδοτείται από τις βροχές του Μαΐου, χάρηκε όταν έμαθε ότι ο προορισμός αυτός ξεχωρίζει επειδή οι τελικοί ωφελούμενοι είναι οι ίδιοι οι κάτοικοι της περιοχής.

Έτσι ξεκίνησαν όλα: Μια καταστροφική έκρηξη ηφαιστείου

Κανείς από τους επισκέπτες δεν θα μπορούσε απαραίτητα να γνωρίζει ότι όλα ξεκίνησαν μετά τη καταστροφική έκρηξη του ηφαιστείου Αρενάλ το 1968 και την απόφαση του κράτους να κρατήσει τον πληθυσμό στην περιοχή.

Οι κάτοικοι έλαβαν γη τη δεκαετία του 1970 για καλλιέργεια. Όμως ένας άνδρας παραχώρησε ένα κομμάτι σπασμένου ηφαιστειακού βράχου, στο οποίο δεν έβλεπε καμία χρησιμότητα για γεωργία ή κτηνοτροφία και αποφάσισε να το δωρίσει στην κοινοτική ένωση.

Με την πάροδο του χρόνου, τόσο οι ντόπιοι όσο και οι ξένοι επισκέπτες γνώρισαν την ακραία διαδρομή προς τον καταρράκτη, περπατώντας για ώρες σε λασπωμένα μονοπάτια και κατεβαίνοντας με σχοινιά και αναρριχητικά φυτά.

Σήμερα, με τη Λα Φορτούνα να έχει μετατραπεί σε τουριστικό κέντρο της χώρας, ο καταρράκτης είναι προσβάσιμος σχεδόν σε όλους, χάρη στις βελτιωμένες υποδομές, τα μέτρα ασφαλείας και τις συμπληρωματικές υπηρεσίες.

«Χαιρόμαστε που αυτό παραμένει στην κοινότητα», λέει ο Μαθίας, ικανοποιημένος που η διαδικτυακή του αναζήτηση τον οδήγησε σε μια πόλη που συνδυάζει τη φύση με καλές τουριστικές υποδομές.

Εκατοντάδες ξενοδοχεία, εστιατόρια και αξιοθέατα με διαφημίσεις στα αγγλικά αποτελούν μέρος του τοπίου που κυριαρχείται από τη χαρακτηριστική κωνική μορφή του ηφαιστείου Αρενάλ, το οποίο κάποιες φορές εμφανίζεται ολόκληρο ανάμεσα στα σύννεφα και μέχρι πρόσφατα προσέφερε ένα εντυπωσιακό θέαμα λάβας όταν εκρήγνυτο τη νύχτα.

Η Adifort αξιοποιεί αυτή τη δυναμική.

«Εισβολείς στο σύστημα»

«Είναι σαν να έχουν χακάρει τη βιομηχανία, σαν να είναι εισβολείς στο σύστημα», λέει γελώντας ο Μαρκ Ροντρίγκεζ, ένας νεαρός τουρίστας από το Νιου Τζέρσεϊ, προσπαθώντας να καταλάβει πώς λειτουργεί μια επιχείρηση που διοικείται από μια κοινοτική οργάνωση με σχεδόν 500 μέλη.

«Λαμβάνουμε κρατική υποστήριξη, αλλά το 95% των πόρων μας προέρχεται από τη δική μας διαχείριση. Αυτό μας επιτρέπει να επενδύουμε στην περιοχή (με 15.000 κατοίκους) με πολλούς τρόπους, κυρίως χάρη σε όσα πληρώνει κάθε τουρίστας για να επισκεφθεί τον καταρράκτη Catarata Rio La Fortuna», δήλωσε στην εφημερίδα EL PAIS ο Χοσέ Εντουάρντο Χιμένες, εμπορικός διευθυντής της Adifort.

Η ένωση διαθέτει επίσης εμπορικό κέντρο, σταθμό λεωφορείων, γήπεδο ποδοσφαίρου, ακόμη και την κεντρική πλατεία της πόλης με δική της ιδιωτική ασφάλεια.

«Την αποκαλούν "Μαμά Adifort"», προσθέτει ο Ουμπέρτο Μόρα, αντιπρόεδρος της ένωσης.

Η Adifort διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία αξίας σχεδόν 44 εκατομμυρίων δολαρίων, χάρη σε δραστηριότητες όπως ο καταρράκτης που εμφανίζεται στους λογαριασμούς κοινωνικών δικτύων χιλιάδων ταξιδιωτών σε δεκάδες χώρες.

«Μας κάνει να αισθανόμαστε πολύ καλά, γιατί προωθεί τον υπεύθυνο τουρισμό, όχι μόνο τη στήριξη της φύσης και της προστασίας του περιβάλλοντος. Δείχνουμε ότι και άλλες πόλεις θα μπορούσαν να το κάνουν», πρόσθεσε ο Χιμένες, περιτριγυρισμένος από τουρίστες που απολάμβαναν τη βροχή.

Η ένωση πιστεύει ότι οι ταξιδιώτες θα συνεχίσουν να φτάνουν μαζικά στη Λα Φορτούνα, προσελκυόμενοι από τις επιχειρήσεις με θερμές πηγές, τις δραστηριότητες περιπέτειας και το ευρύ δίκτυο τουριστικών υπηρεσιών.

Κάθε χρόνο και περισσότεροι επισκέπτες

Επωφελείται από τη συνολική αύξηση των επισκεπτών στην Κόστα Ρίκα, η οποία αυξάνεται κάθε χρόνο μετά την πανδημία, χωρίς εμφανή επίπτωση από την αύξηση της εγκληματικότητας ή τις υψηλότερες τιμές σε σύγκριση με άλλους τροπικούς προορισμούς της Αμερικής.

Γι’ αυτόν τον λόγο αγόρασαν πρόσφατα νέα έκταση δίπλα στον καταρράκτη και σχεδιάζουν να κατασκευάσουν μια γυάλινη γέφυρα μπροστά του, μια μοναδική κατασκευή για τη χώρα.

«Τιμούμε την κληρονομιά των ηγετών που ίδρυσαν την πόλη και την ένωση. Αυτό είναι η κότα με τα χρυσά αυγά μας. Ξέρουμε πώς να δημιουργούμε έσοδα και να τα διοχετεύουμε προς όφελος των ανθρώπων, αξιοποιώντας μια δραστηριότητα που πραγματικά μας ανήκει», λέει ο Μόρα, αναφερόμενος στους πολιτιστικούς παράγοντες που ενθαρρύνουν τις κοινοτικές επενδύσεις χωρίς εξάρτηση από την κυβέρνηση.

Οι ταξιδιώτες αντιλαμβάνονται αυτή την εικόνα, όπως η Κέιλα Ροντρίγκεζ από το Πουέρτο Ρίκο, η οποία περνά μεγάλο μέρος του χρόνου της ταξιδεύοντας σε διάφορες χώρες.

«Έχουν πολύ καλή πρόσβαση και υπηρεσίες χωρίς να χάνεται η φυσική αίσθηση του τόπου. Ο ξεναγός μάς είπε σήμερα το πρωί ότι ανήκει στους ντόπιους και μπορείς να δεις πόσο καλά το φροντίζουν», είπε.

Η ένωση σχεδιάζει επίσης να δημιουργήσει μια ειδική διαδρομή, ώστε οι επισκέπτες να γνωρίζουν τα κοινοτικά έργα και να κατανοούν καλύτερα πού βρίσκονται. Για παράδειγμα, η διαδρομή θα περνά από το νεκροταφείο της πόλης, όπου βρίσκεται ο κοινός τάφος των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στην έκρηξη του ηφαιστείου — το γεγονός που τελικά βοήθησε να μετατραπεί η Λα Φορτούνα στον προορισμό που είναι σήμερα.