Η «κοιλάδα των τρομοκρατών» στη Γεωργία που γοητεύει ταξιδιώτες παρά τις... προειδοποιήσεις

Όταν οι ταξιδιώτες κατευθύνονται προς την κοιλάδα του Pankisi, οι προειδοποιήσεις συχνά ξεκινούν πριν καν φτάσουν εκεί, συνήθως από το στόμα ενός ανήσυχου οδηγού ταξί, ο οποίος δεν είναι βέβαιος ότι θα έπρεπε να μεταφέρει τουρίστες σε αυτόν τον απομακρυσμένο προορισμό. «“Γιατί πηγαίνετε εκεί; Τι πάτε να κάνετε; Δεν ξέρω, δεν είναι ασφαλές για εσάς εκεί”», λένε οι οδηγοί, σύμφωνα με την Κατούνα Μαργκοσβίλι, ιδιοκτήτρια ξενώνα στην άγριας ομορφιάς κοιλάδα.

Το Pankisi στη Γεωργία, την πρώην σοβιετική χώρα στα ανατολικά όρια της Ευρώπης, έχει εδώ και χρόνια μια φήμη που διαμορφώθηκε περισσότερο από τα πρωτοσέλιδα παρά από τον τουρισμό.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όπως αναφέρει και το CNN, Τσετσένοι που διέφευγαν από τον πόλεμο της Μόσχας στην πατρίδα τους χρησιμοποίησαν την κοιλάδα ως καταφύγιο. Η Ρωσία υποστήριζε ότι ορισμένοι από αυτούς ήταν πρώην μαχητές. Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, οι ΗΠΑ υποστήριξαν ότι στην Pankisi βρίσκονταν μέλη της Αλ Κάιντα και έκαναν λόγο ακόμη και για την πιθανή παρουσία του Οσάμα μπιν Λάντεν - ισχυρισμοί που δεν αποδείχθηκαν ποτέ. Το στίγμα ενισχύθηκε τη δεκαετία του 2010, όταν το ISIS στρατολόγησε δεκάδες κατοίκους της κοιλάδας.

Σήμερα, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική, όπως ανακαλύπτουν οι επισκέπτες που αποφασίζουν να κάνουν το ταξίδι. Έκθεση του 2023 από την Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID) χαρακτήριζε την Pankisi «ειρηνική», ενώ οι διαδικτυακές αναζητήσεις για την κοιλάδα επιστρέφουν πλέον αποτελέσματα για ιππασία, εργαστήρια κατασκευής τσόχας και μαθήματα παρασκευής χινκάλι, αντί για αναφορές σε ισλαμικό εξτρεμισμό.

Και παρότι το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ εξακολουθεί να προειδοποιεί τους Αμερικανούς πολίτες να μην ταξιδεύουν στην περιοχή, πολλοί εξακολουθούν να κάνουν το ταξίδι. «Τα τελευταία δύο-τρία χρόνια, το 80% των επισκεπτών μας έχουν έρθει από την Αμερική», λέει η Μαργκοσβίλι.

Ασυνήθιστες παραδόσεις

Ο τουρισμός στην Pankisi είναι ακόμη σχετικά νέος και παραμένει περιορισμένος σε σύγκριση με πιο δημοφιλείς προορισμούς της Γεωργίας. Ωστόσο, το ενδιαφέρον έχει αυξηθεί καθώς έχουν δημιουργηθεί καταλύματα και οι τουριστικοί πράκτορες έχουν αρχίσει να εντάσσουν την κοιλάδα στα προγράμματά τους.

Η Καρολίνα Ζίγκμανοφσκα, ξεναγός της Weekend Travelers Georgia, άρχισε να οργανώνει εκδρομές στην Pankisi πριν από μερικά χρόνια. «Ο κόσμος ζητούσε την εκδρομή, οπότε ξεκινήσαμε να την οργανώνουμε. Το ενδιαφέρον άρχισε όταν ακούσαμε ότι είχαν ανοίξει αρκετοί ξενώνες εκεί», λέει. «Έχουν τη δική τους κοινότητα, τη δική τους κουλτούρα - ακόμη και το φαγητό τους είναι λίγο διαφορετικό από άλλες περιοχές της Γεωργίας».

Οι περισσότερες οικογένειες που ζουν στην κοιλάδα είναι Κιστ, απόγονοι Τσετσένων και Ινκγουσέτιων εποίκων που μετανάστευσαν στη Γεωργία τον 19ο αιώνα. Μιλούν τσετσενικά, παράλληλα με γεωργιανά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ρωσικά. Ακολουθούν τις σούφι και σουνιτικές μουσουλμανικές παραδόσεις σε μια χώρα όπου κυριαρχεί ο ορθόδοξος χριστιανισμός.

Κάθε Παρασκευή, γυναίκες από ολόκληρη την κοιλάδα συγκεντρώνονται στο Παλαιό Τζαμί του χωριού Ντουίσι για να πραγματοποιήσουν το ζικρ, μια τελετουργία με ρίζες στον σουφικό μυστικισμό. Οι συμμετέχουσες κινούνται σε κύκλο, ψάλλοντας, τραγουδώντας και χειροκροτώντας, καθώς ο ρυθμός σταδιακά επιταχύνεται. Η Pankisi είναι το μοναδικό μέρος όπου οι γυναίκες πραγματοποιούν ζικρ και οι επισκέπτες μπορούν να ζητήσουν να παρακολουθήσουν την τελετή.

Η Pankisi βρίσκεται κοντά στην Τουσέτι, μια ορεινή περιοχή που είναι ήδη δημοφιλής στους πεζοπόρους, όμως ο τουρισμός στην ίδια την κοιλάδα μόλις τώρα αρχίζει να αναπτύσσεται. Κατά την τελευταία δεκαετία, πρωτοβουλίες της τοπικής κοινότητας - πολλές από τις οποίες υποστηρίχθηκαν από ξένη χρηματοδότηση - συνέβαλαν στη δημιουργία μιας μικρής τουριστικής βιομηχανίας σχεδόν από το μηδέν.

Για ορισμένους κατοίκους, το κίνητρο για να ανοίξουν την περιοχή στους τουρίστες ξεπερνούσε το οικονομικό όφελος. Η Μαργκοσβίλι είναι μέλος της Ένωσης Τουρισμού και Ανάπτυξης της Κοιλάδας του Pankisi (PVTDA), η οποία ιδρύθηκε το 2018 από μια ομάδα γυναικών που ήλπιζαν ότι ο τουρισμός θα μπορούσε να αλλάξει την εικόνα της κοιλάδας.

Οι προσπάθειές τους προσέλκυσαν διεθνή προσοχή. Το 2020, το Lonely Planet συμπεριέλαβε την Pankisi στον ταξιδιωτικό οδηγό του για τη Γεωργία, την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν. Την ίδια χρονιά, ο οργανισμός τουρισμού της Γεωργίας άρχισε να προωθεί την περιοχή στην ιστοσελίδα του - μόλις δύο χρόνια μετά από μια αμφιλεγόμενη αντιτρομοκρατική επιχείρηση στην κοιλάδα.

Αβέβαιοι καιροί

Οι ντόπιοι λένε ότι η ανεργία είχε παίξει στο παρελθόν ρόλο στην επιτυχία του ISIS να στρατολογεί νέους μέσω διαδικτύου, ενώ η PVTDA περιγράφει τον τουρισμό ως «τη μοναδική βιομηχανία» που είναι σήμερα διαθέσιμη στην περιοχή. Ωστόσο, το μέλλον του κλάδου είναι αβέβαιο. Το πάγωμα της χρηματοδότησης της USAID, σε συνδυασμό με την εισαγωγή από τη γεωργιανή κυβέρνηση ενός «νόμου περί ξένων πρακτόρων» που περιορίζει την αποδοχή χρηματοδότησης από το εξωτερικό, έχει αφήσει αναπτυξιακά έργα μετέωρα.

Η Μαργκοσβίλι έλαβε χρηματοδότηση από την USAID για να ανοίξει τον ξενώνα της πριν από μία δεκαετία. «Ήμασταν από τους πρώτους στην κοιλάδα που ανοίξαμε», λέει. «Πιστεύαμε ότι θα μπορούσαμε να βγάλουμε χρήματα, παρότι εκείνη την εποχή υπήρχαν ελάχιστοι τουρίστες».

Ακολούθησαν και άλλες πρωτοβουλίες. Νέοι που συνδέονται με το Roddy Scott Foundation - το αγγλόφωνο σχολείο της κοιλάδας και πρώην αποδέκτης επιχορηγήσεων από την USAID και την ΕΕ - εργάζονται πλέον ως ξεναγοί κατά τη θερινή περίοδο. Το Pankisi Women’s Council, το οποίο έχει επίσης συνεργαστεί με Ευρωπαίους και Αμερικανούς χρηματοδότες, έχει στηρίξει την τοπική επιχειρηματικότητα και την επαγγελματική κατάρτιση.

«Έχουμε διάφορα προγράμματα, έχουμε επαγγελματικά προγράμματα - ραπτική, ξυλουργική, κεραμική, μαγειρική, κτηνιατρική και ιατρική», λέει η Γκουλίκο Χανγκοσβίλι, μέλος του συμβουλίου γυναικών. «Είχαμε επίσης μαθήματα τουρισμού, ώστε οι ντόπιοι να μπορούν να μάθουν για τον τουρισμό και για το πώς να ανοίξουν ξενώνες». Ωστόσο, η αβεβαιότητα βαραίνει έντονα την περιοχή. «Εξακολουθούμε να δουλεύουμε χωρίς αμοιβή και περιμένουμε να δούμε τι θα γίνει», λέει.

«Ήταν τέλειο»

Ο Σενγκούλι Τοχοσασβίλι είναι ένας από εκείνους που επωφελήθηκαν από τις προηγούμενες επενδύσεις. Το 2017, ο καταγόμενος από την Pankisi έλαβε επιχορήγηση από την USAID για να ξεκινήσει την Kisturi Draft, μια μικρή ζυθοποιία που παράγει ένα παραδοσιακό τσετσενικό μη αλκοολούχο ποτό από κυνόροδο και κράταιγο. Εγκατέλειψε τη δουλειά του ως δικηγόρος στην Τιφλίδα και επέστρεψε στην πατρίδα του.

Η ετικέτα του προϊόντος απεικονίζει το Tebulosmta, ένα βουνό στα σύνορα της Γεωργίας με την Τσετσενία. «Αυτή η μπύρα είναι μια παράδοση των Τσετσένων του παρελθόντος, των Τσετσένων αδελφών μας», λέει ο Τοχοσασβίλι.

Σήμερα, η Kisturi Draft πωλείται τοπικά, καθώς και σε εστιατόρια στην πρωτεύουσα της Γεωργίας, την Τιφλίδα, και στην παραθαλάσσια πόλη Μπατούμι, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας. Οι επισκέπτες μπορούν να δοκιμάσουν το ποτό στην αυλή της ζυθοποιίας στο χωριό Ομάλο, το οποίο έχει γίνει τακτικός σταθμός για οργανωμένα τουριστικά γκρουπ. Ωστόσο, ο Τοχοσασβίλι εμφανίζεται επιφυλακτικός απέναντι στην επέκταση της επιχείρησης, εν μέσω του παγώματος της ξένης χρηματοδότησης.

Λέει ότι λίγοι Γεωργιανοί επισκέπτονται την κοιλάδα. «Οι φίλοι μου στην Τιφλίδα με ρωτούσαν αν χρειάζονταν διαβατήριο ή ειδική βίζα για να επισκεφθούν την Pankisi», λέει.

Για τους ξένους επισκέπτες, αυτή η φήμη μπορεί να αποτελέσει έκπληξη. Η Τζοάνα Χορανίν, που διατηρεί το ταξιδιωτικό blog The Blond Travels, επισκέφθηκε την Pankisi κατά τη διάρκεια ταξιδιού της στη Γεωργία. «Ήθελα πραγματικά να πάω κάπου όπου δεν υπάρχουν πάρα πολλοί τουρίστες και είναι λίγο πιο απομακρυσμένα - κάπου όπου θα μπορούσα να ζήσω μια απλή εμπειρία ζωής σε χωριό», είπε.

«Κάναμε ιππασία, πήγαμε σε έναν καταρράκτη - και μετά, όταν επιστρέψαμε, φάγαμε χινκάλι. Αυτά ήταν διαφορετικά, γιατί συνήθως είναι με κρέας και μανιτάρια, αλλά στην Pankisi ήταν με τσουκνίδα. Ήταν τέλειο. Ήταν πιθανότατα μία από τις καλύτερες εμπειρίες που είχαμε στη Γεωργία», πρόσθεσε. Γέλασε με τη φήμη που συνοδεύει την κοιλάδα. «Απ' ό,τι φαίνεται, είναι επικίνδυνη», λέει. «Και δεν είχα ιδέα γι' αυτό».