Επιστήμονες ανακάλυψαν: Η Σαχάρα ήταν κάποτε πράσινη και βροχερή

Η έρημος Σαχάρα, το θερμότερο και πλέον άνυδρο οικοσύστημα του πλανήτη σήμερα, υπήρξε κάποτε ένας τόπος με τελείως διαφορετικά χαρακτηριστικά. Γεωλογικά ευρήματα από σπήλαια στο νότιο Μαρόκο καταδεικνύουν ότι, πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια, η περιοχή δεχόταν σημαντικά μεγαλύτερα ύψη βροχόπτωσης.

Η ανακάλυψη βασίστηκε στη μελέτη σταλαγμιτών-ορυκτών σχηματισμών που αναπτύσσονται στο δάπεδο των σπηλαίων από τη σταδιακή απόθεση αλάτων καθώς το νερό διεισδύει από τα υπερκείμενα πετρώματα. Οι σχηματισμοί αυτοί λειτουργούν ως «χρονοκάψουλες», διατηρώντας λεπτομερή στοιχεία για τις βροχοπτώσεις του παρελθόντος και επιτρέποντας στους επιστήμονες να ανασυνθέσουν τις περιβαλλοντικές συνθήκες εποχών που προηγούνται κατά πολύ των σύγχρονων κλιματικών καταγραφών.

Σταλαγμίτες: τα φυσικά αρχεία του κλίματος

Οι σταλαγμίτες αποτελούν αδιάψευστα φυσικά αρχεία, καθώς η ανάπτυξή τους προϋποθέτει τη διήθηση του βρόχινου νερού στο εσωτερικό των σπηλαίων. Με την πάροδο των χιλιετιών, τα ορυκτά ιζήματα συσσωρεύονται σε επάλληλα στρώματα, «φυλακίζοντας» χημικές πληροφορίες για τη σύσταση του νερού που τα δημιούργησε.

Σύμφωνα με την έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Earth and Planetary Science Letters, οι επιστήμονες ανέλυσαν μικροσκοπικά δείγματα σταλαγμιτών, βάρους μόλις 0,25 γραμμαρίων, από σπήλαια στις νότιες παρυφές του Άτλαντα. Μέσω της ισοτοπικής χρονολόγησης ουρανίου-θορίου, οι ερευνητές προσδιόρισαν με ακρίβεια τις περιόδους ανάπτυξης των σχηματισμών.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η κύρια φάση ανάπτυξής τους τοποθετείται μεταξύ 8.700 και 4.300 ετών πριν, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι κατά την περίοδο εκείνη οι βροχοπτώσεις στην περιοχή ήταν ιδιαίτερα συχνές.

Η επίδραση στις πρώιμες ανθρώπινες κοινωνίες

Το υγρότερο κλίμα επηρέασε άμεσα την ανθρώπινη δραστηριότητα. Η μελέτη συσχετίζει τα κλιματικά δεδομένα με αρχαιολογικά ευρήματα που μαρτυρούν κατακόρυφη αύξηση των νεολιθικών οικισμών νότια του Άτλαντα κατά την ίδια ακριβώς περίοδο.

Οι κοινότητες αυτές βασίζονταν στην κτηνοτροφία, η οποία απαιτούσε επάρκεια νερού και βοσκοτόπων. Η αύξηση των βροχοπτώσεων ευνόησε την ανάπτυξη της βλάστησης, επιτρέποντας σε ποιμενικούς πληθυσμούς να επεκταθούν σε εδάφη που σήμερα αποτελούν αφιλόξενες ερήμους.

Όπως σημειώνει η συν-συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Julia Barrott, η σύνδεση κλίματος και ανθρώπινης ιστορίας έγινε εμφανής ήδη από το στάδιο της έρευνας πεδίου το 2010: «Είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικό το γεγονός ότι οι μετρήσεις και οι ερμηνείες μας εναρμονίζονται πλήρως με τα αρχαιολογικά και περιβαλλοντικά δεδομένα της ευρύτερης περιοχής».

Τροπικές νεφώσεις ως πηγή υγρασίας

Προκειμένου να εντοπίσουν την προέλευση των αρχαίων αυτών βροχών, οι επιστήμονες εξέτασαν τα ισότοπα οξυγόνου στα στρώματα των σταλαγμιτών. Η ανάλυση αποκάλυψε τις ατμοσφαιρικές διεργασίες που μετέφεραν την υγρασία στην περιοχή.

Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι βροχοπτώσεις προέρχονταν πιθανότατα από τροπικές ζώνες νεφώσεων (tropical plumes), δηλαδή εκτεταμένα ατμοσφαιρικά συστήματα που μεταφέρουν υγρασία από τις τροπικές προς τις υποτροπικές ζώνες. Πρόκειται για την πρώτη επιστημονική απόδειξη ότι τα συστήματα αυτά επηρέασαν καθοριστικά το υδρολογικό προφίλ της βορειοδυτικής Σαχάρας.

Ο Sam Hollowood, μέλος της ερευνητικής ομάδας, υπογράμμισε τη σημασία αυτών των ευρημάτων: «Είναι εντυπωσιακό το πόσες πληροφορίες μπορούμε να αντλήσουμε για τις μεγάλες περιβαλλοντικές αλλαγές από ελάχιστα δείγματα ανθρακικού ασβεστίου που σχηματίστηκαν στα έγκατα της γης».