Χανταϊός: επιστρέφει ο τρόμος πανδημίας; Το «μην ανησυχείτε» θα πρέπει να μας… ανησυχεί; Σε τι διαφέρει ο κορονοϊός

Και ξαφνικά μάθαμε για κάποιον χανταϊό… Στ' ανατολικά οι ΗΠΑ βομβαρδίζουν το Ιράν, βόρεια η Ρωσία σφυροκοπάει την Ουκρανία, ε, να μην μας απασχολήσει και κάτι από τα νοτιοδυτικά;
Διαβάζουμε στις 4 Μαΐου στο ethnos.gr: «Συναγερμός έχει σημάνει στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius που ταξίδευε από την πόλη Ουσουάια, στην Αργεντινή προς το Πράσινο Ακρωτήριο, καθώς τρεις άνθρωποι που επέβαιναν σε αυτό, έχασαν τη ζωή τους μετά από πιθανή έξαρση του χανταϊού, ενώ άλλοι τρεις έχουν ασθενήσει, με τον ένα να νοσηλεύεται ήδη σε κρίσιμη κατάσταση».

Και ο νους πισωγυρίζει. Τελευταίες μέρες του Δεκεμβρίου του 2019. Το Γραφείο του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας στην Κίνα έλαβε μια αναφορά από την Δημοτική Επιτροπή Υγείας της Γουχάν σχετικά με κάποια «ιογενή πνευμονία».
Στις 5 Ιανουαρίου του 2020, ο Π.Ο.Υ. ενημέρωσε για ύπαρξη «πνευμονίας άγνωστης αιτίας» στην Κίνα και άρχισε να διερευνά τη νόσο. Στις 20 Ιανουαρίου, ο Π.Ο.Υ. επιβεβαίωσε τη μετάδοση της ασθένειας από άνθρωπο σε άνθρωπο και δέκα μέρες μετά κήρυξε την επιδημία ως Έκτακτη Ανάγκη Δημόσιας Υγείας Διεθνούς Ανησυχίας και προειδοποίησε όλες τις χώρες.

Τα υπόλοιπα λίγο έως πολύ γνωστά: πανδημία, λουκέτο στην καθημερινότητα, θάνατοι (έχουν αναφερθεί 7.111.504 επιβεβαιωμένοι θάνατοι παγκοσμίως που οφείλονται στην COVID-19 μέχρι τις 3 Απριλίου του 2026), τρόμος και τρομολαγνεία, εμβόλια και αντιεμβολιαστές και θεωρίες συνομωσίας και ένα πρωί όλα πέρασαν και φύγαν και πίσω δεν γυρίζουν… Και φθάνουμε στον Μάιο του 2026. Χανταϊός (hantavirus) το πολύ ουσιαστικό όνομα που ξυπνάει ζοφερές αναμνήσεις και τρόμο ξανά.

Τότε οι νυχτερίδες, τώρα τα ποντίκια

Τι μάθαμε στα γρήγορα ανάμεσα στον ειδεχθή φόνο του 21χρονου στην Κρήτη, την πορεία των στοιχημάτων για τον Akyla και το φιλανθρωπικό Met Gala του Τζεφ Μπέζος; Ο hantavirus απαντάται κυρίως σε τρωκτικά. Ο κορονοϊός μας ήρθε από ιπτάμενα τρωκτικά, τις νυχτερίδες, ο χανταϊός από χερσαία... Οι ιοί hantavirus μεταδίδονται κυρίως μέσω αερολυμάτων και σταγονιδίων που περιέχουν κόπρανα τρωκτικών, καθώς και μέσω μολυσμένων τροφίμων, δαγκωμάτων και γρατζουνιών. Περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως η βροχόπτωση, η θερμοκρασία και η υγρασία επηρεάζουν τη μετάδοση. Οι ιοί hantavirus ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά μετά τον Πόλεμο της Κορέας.

Όταν ο χανταϊός χτύπησε την Ήπειρο

Στην Ελλάδα είχαμε κρούσματα hantavirus (επιδημία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί) το 1985, στην Ήπειρο, όπου οκτώ άνθρωποι νοσηλεύτηκαν με αιμορραγικό πυρετό και νεφρικές επιπλοκές. Μέχρι το 1990 καταγράφηκαν 24 κρούσματα ακόμα. Οι νοσήσαντες ήταν κυρίως άνθρωποι που ασχολούνταν με αγροτικές εργασίες, οι οποίοι μολύνθηκαν μέσω επαφής με τρωκτικά. Από το 2019 μέχρι το 2023 έχουν καταγραφεί μόλις επτά κρούσματα στην Ελλάδα. Να σημειώσουμε ότι, η σύζυγος του δημοφιλούς ηθοποιού Τζιν Χακμαν, που βρέθηκε νεκρή πλάι του, διαπιστώθηκε ότι είχε καταλήξει από το αναπνευστικό σύνδρομο του hantavirus (HPS).

Και τώρα; Τί γίνεται τώρα; Να ανησυχούμε για νέα πανδημία, πιο σοβαρή τούτη τη φορά; Να προετοιμαζόμαστε ξανά για λοκντάουν και μηνύματα για περίπατο με σκύλο και διαγγέλματα και Τσιόδρες και Χαρδαλιάδες; Ο Τζον Ντρέικ, καθηγητής και οικολόγος στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια, όπου διευθύνει Κέντρο για την Οικολογία και τα Λοιμώδη Νοσήματα, εξηγεί γιατί η επιδημία του ιού hantavirus που εντοπίστηκε σε κρουαζιερόπλοιο, αν και σοβαρή, δεν θα εξελιχθεί σε επόμενη πανδημία.
Για την Ιστορία: Το MV Hondius, ένα κρουαζιερόπλοιο υπό ολλανδική σημαία, σάλπαρε για τα Κανάρια Νησιά έπειτα από ένα ξέσπασμα επιδημίας εντός του πλοίου που μέχρι στιγμής έχει προκαλέσει τρεις θανάτους και (συνολικά) επτά επιβεβαιωμένες ή ύποπτες μολύνσεις από τον ιό hantavirus. Ένα όγδοο κρούσμα επιβεβαιώθηκε στην Ελβετία σε έναν επιβάτη που είχε ήδη εγκαταλείψει το πλοίο. Ο ιός έχει ταυτοποιηθεί ως το στέλεχος των Άνδεων, ο μόνος γνωστός ιός hantavirus που μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

«Όχι, δεν θα εξελιχθεί σε πανδημία»

Ξεκαθαρίζει ο Τζον Ντρέικ: «Μελετώ τη δυναμική των επιδημιών μολυσματικών ασθενειών και η σύντομη απάντηση είναι “όχι, δεν θα εξελιχθεί σε πανδημία”. Η βιολογία αυτού του ιού καθιστά εξαιρετικά απίθανη την εξάπλωση σε μεγάλη κλίμακα. Τρία πράγματα περιορίζουν την εξάπλωση του ιού hantavirus των Άνδεων.

»Πρώτον: το καθοριστικό χαρακτηριστικό της COVID19 ήταν η προσυμπτωματική μετάδοση. Υπολογίζεται ότι το 44% των δευτερογενών λοιμώξεων προκλήθηκαν πριν καν εμφανίσει συμπτώματα και γίνει ιχνηλάτηση του κρούσματος-«μηδέν». Με τον ιό των Άνδεων, η κατάσταση είναι διαφορετική: οι ασθενείς εμφανίζουν ιαιμία (όταν ο ιός βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στο αίμα) ημέρες πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Το επιδημιολογικό αρχείο δείχνει σταθερά τη μετάδοση κατά την προδρομική φάση- πρώιμος πυρετός και πόνοι στο σώμα- μέσω στενής και παρατεταμένης επαφής. Άρα ευκολότερα από τον κορονοϊό ανιχνεύεται και ο ασθενής απομονώνεται πριν διασπείρει το υιικό φορτίο.

»Το δεύτερο είναι η ταχύτητα. Η μέση περίοδος επώασης για τον ιό των Άνδεων είναι 18 ημέρες, με εύρος από 7 έως 39 σε αντίθεση με τον κορονοϊό που ήταν περίπου πέντε έως επτά ημέρες. Σε αρκετές καταγεγραμμένες εστίες μετάδοσης του ιού των Άνδεων από άτομο σε άτομο, δευτερογενή κρούσματα αρρώστησαν 19 έως 40 ημέρες μετά την επαφή με το κρούσμα αναφοράς. Κάθε κρίκος στην αλυσίδα μετάδοσης χρειάζεται εβδομάδες για να «κλείσει». Συνεπώς, ένας ιός που κινείται αργά δίνει στα συστήματα δημόσιας υγείας τον χρόνο να εντοπίσουν κρούσματα και να σπάσουν την αλυσίδα μετάδοσης.

»Το τρίτο είναι ότι το καρδιοπνευμονικό σύνδρομο που προκαλείται από τον hantavirus είναι σοβαρό: η θνησιμότητα κυμαίνεται από 35% έως 40%. Σε 16 ασθενείς που νόσησαν από τον ιό των Άνδεων στη Χιλή, η αναπνευστική ανεπάρκεια και η αιμοδυναμική αστάθεια εμφανίστηκαν μία έως επτά ημέρες μετά την έναρξη των προδρομικών συμπτωμάτων. Οι ασθενείς ήταν αδύνατον να μετακινηθούν και- πολύ περισσότερο- να μετάσχουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις· ήταν εξαιρετικά αδύναμοι ώστε να διασπείρουν τον ιό κάτι που συνέβαινε με τον κορονοϊό και μάλιστα ανεξέλεγκτα τους πρώτους μήνες της πανδημίας».

Μην τρομάζετε, λοιπόν: η πανδημία- έτσι λένε οι ειδικοί τουλάχιστον- δεν διαφαίνεται στον ομιχλώδη ορίζοντα του Κόσμου, ούτε τώρα ούτε στο μέλλον, όσον αφορά τον hantavirus.
Να σημειώσουμε ότι το πλησιέστερο προηγούμενο εμφάνισης hantavirus ήταν η επιδημία του 2018-2019 στην μικρή πόλη Επουγιέν, στην επαρχία Τσουμπούτ της Αργεντινής. Μόλυνση από τρωκτικό σε άνθρωπο δημιούργησε αλυσίδα κρουσμάτων: 34 επιβεβαιωμένα με 11 θανάτους. Όταν οι Αρχές επέβαλαν απομόνωση και καραντίνα, η επιδημία εξασθένησε.

Το «ταξίδι» δεν έχει ολοκληρωθεί

Όχι, το πρόσφατο ξέσπασμα του hondius δεν αποτελεί απειλή πανδημίας, όμως η όλη υπόθεση με τους ταξιδιώτες του κρουαζιερόπλοιου δεν έχει τελειώσει. Επιβάτες που εξακολουθούν να βρίσκονται στο πλοίο, ενδέχεται να επωάζουν τον ιό, επομένως το τελικό ποσοστό προσβολής θα μπορούσε να ξεπεράσει το τρέχον 5%. Περίπου 40 επιβάτες έφυγαν από το πλοίο μετά τον πρώτο θάνατο και οι Αρχές δεν έχουν ανακοινώσει (ή εντοπίσει) πού βρίσκονται τώρα. Η ιχνηλάτηση επαφών σε πολλές χώρες θα είναι πιο δύσκολη από ό,τι ήταν σε μία μόνο επαρχία της Αργεντινής. Επίσης ενδέχεται να υπάρξουν περιστατικά μετάδοσης εκτός του πλοίου που δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί, από επιβάτες που επώαζαν τον ιό όταν αποβιβάστηκαν.

Τίποτα από αυτά, όμως, δεν αλλάζει την εικόνα της εξάπλωσης της νόσου. Ωστόσο, η μετάδοση του ιού των Άνδεων από άτομο σε άτομο έχει προηγουμένως καταγραφεί μόνο σε αγροτικές κοινότητες στη νότια Αργεντινή και τη Χιλή, μεταξύ ατόμων που μοιράζονταν νοικοκυριά και κρεβάτια. Ένα κρουαζιερόπλοιο με επιβάτες από 23 χώρες αποτελεί ένα διαφορετικό πλαίσιο και μια υπενθύμιση ότι αυτός ο ιός έχει μελετηθεί ελάχιστα.

Μην τρομάζετε, λοιπόν, για την ώρα… Αν μπορείς να μιλάς με σιγουριά για ένα πρόβλημα, δημιουργείς την εντύπωση ότι το ελέγχεις. Ποια είναι, όμως η πραγματικότητα; Θα δούμε…