Μια νέα απειλή για την Ευρώπη: Όταν οι πυρκαγιές φέρνουν στην επιφάνεια τις βόμβες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου

Οι ακραίες πυρκαγιές στην Ευρώπη φέρνουν στην επιφάνεια έναν ξεχασμένο κίνδυνο. Τα εκατομμύρια πυρομαχικά που παραμένουν θαμμένα από τους δύο παγκόσμιους πολέμους και τον Ψυχρό Πόλεμο. Από τα δάση της βορειοανατολικής Γερμανίας έως τη Ζιρόντ στη νοτιοδυτική Γαλλία και τα βαλτότοπα της βόρειας Αγγλίας, οι φωτιές δεν καταστρέφουν μόνο δέντρα και σπίτια.

Η παρατεταμένη θερμότητα μπορεί να πυροδοτήσει παλιές οβίδες, ενώ η καύση της βλάστησης και του επιφανειακού εδάφους μπορεί να φέρει στην επιφάνεια πυρομαχικά που παρέμεναν κρυμμένα για δεκαετίες.

Όπως μεταδίδει το Conversation, όταν εκδηλώθηκε μια δασική πυρκαγιά στο Muritz National Park της βορειοανατολικής Γερμανίας τον Ιούλιο, δεν οργανώθηκε μία συνηθισμένη πυροσβεστική επιχείρηση. Ομάδες εξουδετέρωσης βομβών έπρεπε να εργαστούν παράλληλα με τους πυροσβέστες, επειδή το έδαφος του δάσους είναι μολυσμένο με πυρομαχικά της εποχής του Ψυχρού Πολέμου. Τα συνεργεία δεν μπορούσαν να πλησιάσουν άμεσα τμήματα της πυρκαγιάς υπό τον φόβο εκρήξεων.

Λίγο αργότερα, μια δασική πυρκαγιά σάρωσε 420.000 στρέμματα στην περιοχή Gironde της νοτιοδυτικής Γαλλίας. Καθώς έκαιγε χωράφια κοντά στο χωριό Le Porge, η φωτιά αποκάλυψε μια ξεχασμένη κρύπτη με βλήματα της εποχής του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Τουλάχιστον 75 ανασύρθηκαν από την καμένη γη.

Αρκετά από τα βλήματα είχαν εκραγεί κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς και ένα βλήμα διαπέρασε τον τοίχο ενός σπιτιού που είχε εκκενωθεί. Ο τοπικός δήμαρχος, Μαρσιάλ Ζανινετί, δήλωσε ότι ο δήμος δεν είχε κανένα αρχείο που να αποδεικνύει ότι τα πυρομαχικά βρίσκονταν εκεί.

Αυτά τα περιστατικά αποτελούν συμπτώματα ενός μεγάλου προβλήματος. Η Ευρώπη είναι γεμάτη με θαμμένα εκρηκτικά που έχουν απομείνει από τους πολέμους του 20ού αιώνα, και οι δασικές πυρκαγιές της ηπείρου είναι πλέον αρκετά μεγάλες, αρκετά θερμές και διαρκούν αρκετά ώστε να τα φτάσουν. Παρόλο που τα θαμμένα πυρομαχικά είναι πάντα επικίνδυνα, συνήθως παραμένουν επαρκώς ανεπηρέαστα ώστε να μην εκραγούν. Αυτό που αλλάζει κατά τη διάρκεια μιας δασικής πυρκαγιάς είναι η θερμότητα και η πίεση. Οι εκρηκτικές ύλες μπορούν να αναφλεγούν ή να εκραγούν όταν θερμανθούν πέρα από ένα κρίσιμο όριο. Τα παλιά πυρομαχικά είναι επίσης συχνά πιο ασταθή από ό,τι όταν κατασκευάστηκαν, καθώς δεκαετίες διάβρωσης μπορούν να κάνουν τα κελύφη και τους πυροκροτητές πιο ευαίσθητους.

Μια φωτιά που καίει μέσα από φυλλωσιά και το επιφανειακό έδαφος για λίγα λεπτά γενικά δεν είναι αρκετά θερμή ώστε να προκαλέσει έκρηξη. Αλλά μια φωτιά που καίει για ώρες ή ημέρες, ή που βυθίζεται σε ξηρή τύρφη και σιγοκαίει υπόγεια για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, μπορεί να μεταφέρει αρκετή συνεχή θερμότητα στο έδαφος ώστε να πυροδοτήσει απευθείας τα θαμμένα πυρομαχικά. Αυτό συνέβη επανειλημμένα το 2025 κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς στο Langdale Moor στο North Yorkshire του Ηνωμένου Βασιλείου. Φλόγες που εισχώρησαν βαθιά στην τύρφη πυροδότησαν περισσότερα από 20 θαμμένα βλήματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου κατά τη διάρκεια έξι εβδομάδων καύσης.

Οι πυρκαγιές αποκαλύπτουν επίσης πυρομαχικά που η θερμότητα δεν θα άγγιζε διαφορετικά. Η καύση της βλάστησης και του επιφανειακού εδάφους αποκαλύπτει βλήματα και νάρκες θαμμένες πιο βαθιά, αφήνοντάς τα στην επιφάνεια. Έτσι η ομάδα πυρόσβεσης στο Le Porge κατέληξε να συλλέξει 75 εκτεθειμένα βλήματα από καμένα χωράφια που κανείς στο τοπικό συμβούλιο δεν γνώριζε ότι βρίσκονταν εκεί.

Η υποκείμενη φυσική δεν είναι μοναδική στις δασικές πυρκαγιές. Έξι ξεχωριστές αποθήκες πυρομαχικών εξερράγησαν σε όλο το Ιράκ κατά τη διάρκεια των καλοκαιριών του 2018 και του 2019, όταν οι θερμοκρασίες σκαρφάλωναν τακτικά πάνω από τους 45°C. Καμία φωτιά δεν εμπλεκόταν σε αυτή την περίπτωση – μόνο παρατεταμένη, ακραία θερμοκρασία περιβάλλοντος. Μια παρόμοια δυναμική έχει συνδεθεί με μια έκρηξη σε αποθήκη όπλων στην Ιορδανία το 2020.

Τα θαμμένα πυρομαχικά της Ευρώπης

Η Ευρώπη είναι μολυσμένη με εκρηκτικά υπολείμματα δύο παγκόσμιων πολέμων και περίπου τεσσάρων δεκαετιών στρατιωτικής δραστηριότητας του Ψυχρού Πολέμου. Πολλά από αυτά τα πυρομαχικά βρίσκονται ακριβώς εκεί όπου καίνε τώρα οι δασικές πυρκαγιές: σε δάση, ρεματιές και βοσκότοπους που επιτάχθηκαν για στρατιωτική χρήση και στη συνέχεια αφέθηκαν ως επί το πλείστον στη μοίρα τους.

Τα δάση της βορειοανατολικής Γερμανίας, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που είναι πλέον καταφύγια φύσης και μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco, ήταν πεδία εκπαίδευσης των Σοβιετικών και της Ανατολικής Γερμανίας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Η υπηρεσία απομάκρυνσης πυρομαχικών της Γερμανίας, η Munitionsbergungsdienst, επιχειρεί σε αυτή την έκταση περιοχή προς περιοχή, επειδή η κλίμακα της μόλυνσης είναι πολύ μεγάλη για να καθαριστεί ταυτόχρονα.

Η βόρεια Γαλλία και το Βέλγιο εξακολουθούν να παράγουν μια λεγόμενη ετήσια «σιδερένια συγκομιδή» βλημάτων του Α' Παγκοσμίου Πολέμου που ανασύρονται από τους αγρότες κάθε άνοιξη. Τμήματα της «Zone Rouge» κοντά στη γαλλική πόλη Verdun παραμένουν επισήμως ακατοίκητα περισσότερο από έναν αιώνα μετά την ανακωχή του 1918.