Μεδετομιδίνη: Ένα ηρεμιστικό για γάτες και σκύλους γίνεται το «νέο ναρκωτικό του δρόμου»

Η Σκωτία ήταν παραδοσιακά μία από τις χώρες στις οποίες η ηρωίνη «βασίλευε» στους δρόμους. Πολύ συχνά, ναρκωτικά που πρωτοεμφανίζονταν στην Ευρώπη ξεκινούσαν από τα στενά και τις πιάτσες του Εδιμβούργου και της Γλασκώβης και κάτι ανάλογο συμβαίνει το τελευταίο διάστημα με τη μεδετομιδίνη, ένα ηρεμιστικό που αναπτύχθηκε για γάτες και σκύλους, αλλά πλέον χαρακτηρίζεται ως το «νέο ναρκωτικό του δρόμου».

Σύμφωνα με το Conversation.com, η μεδετομιδίνη, η οποία είναι δημοφιλής και στις ΗΠΑ, αναπτύχθηκε για να ηρεμεί τα ζώα πριν από περισσότερα από 50 χρόνια. Κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1981 και κυκλοφόρησε στην Ευρώπη το 1987 με την ονομασία Domitor, ως ηρεμιστικό για χρήση στην κτηνιατρική.

Στένωση των αιμοφόρων αγγείων

Η ονομασία που έχει αποκτήσει στον δρόμο, «rhino tranq» («ηρεμιστικό ρινόκερου»), είναι παραπλανητική. Δεν υπάρχουν πραγματικές ενδείξεις ότι έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ για την καταστολή ρινόκερων. Το πραγματικό ηρεμιστικό που χρησιμοποιείται για ρινόκερους είναι ένα οπιοειδές που ονομάζεται ετορφίνη, το οποίο είναι περισσότερες από 1.000 φορές ισχυρότερο από τη μορφίνη.

Η μεδετομιδίνη είναι στενά συγγενική με την ξυλαζίνη, ένα άλλο κτηνιατρικό ηρεμιστικό που έχει εντοπιστεί σε παράνομα ναρκωτικά στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Και οι δύο ουσίες δρουν στον ίδιο τύπο υποδοχέων του οργανισμού και μπορούν να προκαλέσουν στένωση των αιμοφόρων αγγείων. Αυτό έχει προκαλέσει ανησυχίες ότι η μεδετομιδίνη ενδέχεται να προκαλεί τα σοβαρά δερματικά τραύματα που συνδέονται με την ξυλαζίνη, αν και τέτοιες πληγές δεν έχουν μέχρι σήμερα καταγραφεί με συνέπεια σε σχέση με τη μεδετομιδίνη.

Η μεδετομιδίνη δρα επίσης διαφορετικά από τα οπιοειδή. Μειώνει τη δραστηριότητα σε μια περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με την εγρήγορση, γνωστή ως locus coeruleus, ενώ τα οπιοειδή μπορούν να καταστείλουν τον μηχανισμό του εγκεφάλου που ελέγχει την αναπνοή. Η λήψη των δύο ουσιών μαζί μπορεί, επομένως, να προκαλέσει ταυτόχρονα πολλαπλές δυνητικά επικίνδυνες επιδράσεις.

Επικίνδυνη και σε μικρές ποσότητες

Παρότι δρα με παρόμοιο τρόπο με την ξυλαζίνη, η μεδετομιδίνη είναι πολύ πιο ισχυρή. Ακόμη και το ένα εκατοστό της δόσης μπορεί να προκαλέσει το ίδιο αποτέλεσμα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και εξαιρετικά μικρές ποσότητες μπορεί να είναι επικίνδυνες. Μπορεί να προκαλέσει απότομη αύξηση της αρτηριακής πίεσης και σημαντική επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ακολουθεί ένα δεύτερο κύμα, κατά το οποίο η αρτηριακή πίεση καταρρέει.

Παρά το επικίνδυνο προφίλ της, η μεδετομιδίνη εντοπίζεται όλο και συχνότερα σε παράνομα ναρκωτικά στη Βόρεια Αμερική και το Ηνωμένο Βασίλειο, συνήθως αναμεμειγμένη με άλλες ουσίες και όχι ως αυτόνομο ναρκωτικό.

Χωρίς αντίδοτο για overdose

Πλέον έχει εντοπιστεί περίπου στο 20% των δειγμάτων ηρωίνης στη Σκωτία που εξετάστηκαν μεταξύ Απριλίου και Ιουλίου, ενώ εμφανίζεται τακτικά και σε παράνομα βενζοδιαζεπινικά σκευάσματα («benzos») που πωλούνται στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η κατάσταση είναι ακόμη πιο σοβαρή στις ΗΠΑ. Μεταξύ 2024 και 2025, εκτιμάται ότι το 83% των δειγμάτων φαιντανύλης που εξετάστηκαν στη Φιλαδέλφεια περιείχαν μεδετομιδίνη.

Οι υπερβολικές δόσεις οπιοειδών μπορούν συνήθως να αντιμετωπιστούν με ένα φάρμακο που ονομάζεται ναλοξόνη. Δυστυχώς, δεν υπάρχει αντίστοιχο φάρμακο για την αντιμετώπιση υπερδοσολογίας με μεδετομιδίνη στους ανθρώπους.

Οι κτηνίατροι διαθέτουν ένα τέτοιο φάρμακο. Πρόκειται για την ατιπαμεζόλη, η οποία αντιστρέφει τις επιδράσεις της μεδετομιδίνης στα ζώα. Ωστόσο, η πολύ γρήγορη αναστροφή των επιδράσεών της στους ανθρώπους μπορεί να προκαλέσει επικίνδυνη αντίδραση στέρησης, με εμετούς, πολύ γρήγορο καρδιακό ρυθμό και απότομη αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Επομένως, δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ασφαλής και αποδεδειγμένη θεραπεία για υπερδοσολογία με μεδετομιδίνη στους ανθρώπους.