Αν δεν έπεφτε η Κωνσταντινούπολη; – Δεν θα υπήρχε Ελλάδα, δεν θα είχε ανακαλυφθεί η Αμερική, ούτε Αναγέννηση, ούτε 1821! Αν…

Αν δεν έπεφτε η Κωνσταντινούπολη... Αποφράδα ημέρα η σημερινή: 29 Μαΐου… Η Πόλις εάλω και ποιος νέος θα σου απαντήσει τι συνέβη μια μέρα σαν σήμερα, το 1453! Πού να τρέχει τώρα ο νους τόσους αιώνες πίσω; Googlάρουμε και μαθαίνουμε!

Λοιπόν, μια μέρα σαν σήμερα, 29 Μαΐου του 1453 οι Βυζαντινοί παρέδωσαν (ναι παρέδωσαν!) απαύγασμα 1000 χρόνων πολιτισμού στους σκοτεινούς, ακαλλιέργητους, βάναυσους Οθωμανούς, για να μην πατήσει το πόδι του ο Πάπας στην Πόλη! Όλες οι θρησκείες είναι θεμελιωμένες στον φόβο των πολλών και στην εξυπνάδα των λίγων! Και οι φανατικοί Ορθόδοξοι Χριστιανοί- που ήταν και πολλοί- συνθηματολογούσαν εντός της πολιορκούμενης Κωνσταντινούπολης: «Κρειττότερόν εστιν ιδέναι εν μέση τη πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων ή καλύπτραν λατινικήν», που θα πει στη νέα ελληνική: Καλύτερα σαρίκι τουρκικό παρά τιάρα παπική. Και το σαρίκι τύλιξε την Πόλη κι’ ακόμα την σκεπάζει σαν σάβανο…

Και εδώ έρχεται ένας υποθετικός σύνδεσμος που συνδέει το «τότε» με το «μετέπειτα»: αν… Κι αν δεν είχε πέσει η Βασιλεύουσα; Τι θα είχε συμβεί στον Κόσμο; Αν… Σταχυολογώντας στοιχεία και απόψεις ιστορικών, αναλύοντας δεδομένα και ενδείξεις τα αναγάγουμε όλα τούτα στη μονάδα των καιρών μας και να η επίλυση του προβλήματος… Ας γυρίσουμε τον χρόνο πίσω και ας δεχτούμε ότι ο Μωάμεθ ο Β’ δεν ονομάστηκε ποτέ Πορθητής από την Ιστορία γιατί ουδέποτε βρήκε Κερκόπορτα ανοιχτή για να τρυπώσει στα άδυτα του πολιτισμού… Ο Μωάμεθ πέθανε με τον νταλγκά και το μαράζι των προκατόχων του, ότι δεν πάτησε την Πόλη…

Το τέλος της επεκτατικότητας των Οθωμανών

Αν η Κωνσταντινούπολη δεν είχε πέσει στων Τούρκων τα ματωμένα χέρια, το βέβαιο είναι ότι η επέκταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θα είχε σταματήσει, και η παγκόσμια ιστορία θα είχε καλπάσει σε άλλες λεωφόρους.
Μια επιβιώσασα Βυζαντινή Αυτοκρατορία θα ήταν ο χριστιανικός κυματοθραύστης ενάντια στο μουσουλμανικό τσουνάμι που χτύπησε τα Βαλκάνια και σχεδόν ολόκληρη την Ευρώπη. Κατά συνέπεια, η επέκταση του Ισλάμ στη νοτιοανατολική γηραιά ήπειρο θα είχε περιοριστεί ή (και) θα είχε αποφευχθεί. Επιπλέον, ο σύγχρονος χάρτης της Μέσης Ανατολής, που διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας- αιώνες αργότερα- δεν θα υφίστατο στην τρέχουσα μορφή του. Ούτε Παλαιστίνη, ούτε Λωρίδα της Γάζας, ούτε Μεσανατολικπο, ούτε το’να ούτε τ’άλλο…

Άλλη Ρωσία, αν...

Και συνεχίζουμε: ο πολιτισμός και η πολιτική της Ρωσίας είχαν βαθιές ρίζες στο Βυζάντιο, με τη Μόσχα να αυτοαποκαλείται «Τρίτη Ρώμη» μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης.
Μια Κωνσταντινούπολη που θα συνέχισε να καταυγάζει στην Ευρώπη θα σήμαινε ένας ισχυρότερος, διακριτός ορθόδοξος πολιτιστικός φάρος στην Ανατολική Ευρώπη, που θα άλλαζε την ιστορική πλεύση της Ρωσίας και τη σχέση της με την υπόλοιπη ήπειρο. Και κάτι ακόμα πιο σοβαρό: η Ρωσία πάντα εποφθαλμιούσε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ή ό,τι τελοσπάντων είχε απομείνει από αυτήν τον 15ο αιώνα και θα την κατακτούσε ή θα προσπαθούσε να την κατακτήσει με οποιονδήποτε τρόπο. Ο κύριος σκοπός των Ρώσων ήταν να υψώσουν τη σημαία τους στην Πόλη για να ελέγχουν τα περάσματα μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου και επίσης να χρησιμοποιούν τη θρησκεία για να είναι το αφεντικό των Ορθόδοξων Σλάβων.
Στην πορεία των χρόνων, η Κωνσταντινούπολη, σχεδόν, κατακτήθηκε από τους Ρώσους το 1878· έφτασαν κοντά στα τείχη της πόλης. Οι Οθωμανοί ζήτησαν βοήθεια από το Ηνωμένο Βασίλειο και το Ηνωμένο Βασίλειο απείλησε τη Ρωσία με πόλεμο. Οι Τούρκοι έδωσαν δώρο την Κύπρο στους Βρετανούς για την εκδούλευση που τους παρείχαν…

Μην βρήκατε την Αμερική;

Επίσης, η επιβίωση του Βυζαντίου- πιθανότατα- θα είχε αποτρέψει την Εποχή των Ανακαλύψεων ή θα την είχε μεταθέσει για πολύ αργότερα· καθώς οι Ευρωπαίοι δεν θα είχαν αναζητήσει εναλλακτικές εμπορικές οδούς και θα διατηρούσαν το πολιτιστικό κέντρο του Κόσμου στην Ανατολική Μεσόγειο. Η επικράτηση των μιλιταριστών Οθωμανών οδήγησε τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις της εποχής (Ισπανία, Πορτογαλία) σε εξερεύνηση νέων εμπορικών οδών και μόλις 39 χρόνια μετά την Άλωση της Πόλης, έπεφτε στα λερά χέρια των ευρωπαίων χρυσοθήρων η αμερικανική ήπειρος! Αν δεν έμπαινε ο Μωάμεθ στην Αγιά Σοφιά, ο Θεός δεν θα έδειχνε τον θαλάσσιο δρόμο προς τις Δυτικές Ινδίες που τελικώς ήταν η Αμερική… Λέμε, αν…

Αναγέννηση είπατε;

Επίσης, η παράδοση της Πόλης στους σαρικοφόρους πυροδότησε μαζική έξοδο ελλήνων λογίων προς την κεντρική και δυτική Ευρώπη· εκείνοι μετέφεραν γνώση και αρχαία κλασικά κείμενα που οδήγησαν στην Αναγέννηση. Αν η Κωνσταντινούπολη δεν είχε πέσει, αυτή η μεταλαμπάδευση γνώσης θα είχε καθυστερήσει ή θα είχε μείνει εντός συνόρων Βυζαντίου, ενδεχομένως, εμποδίζοντας την επιστημονική και καλλιτεχνική πορεία της Δύσης.

Όταν η Κωνσταντινούπολη έπεσε, δεν υπήρχε πλέον αυτοκρατορία παρά μόνο μια κλυδωνιζόμενη πόλη και ο θαμπός πολιτισμός της που έφθινε τραγικά! Το εμπόριο είχε καταρρεύσει και ο πακτωλός χρυσού είχε στερέψει· το τέλος ήταν κοντά! Πόλεις-κράτη της Δύσης όπως η Βενετία και η Γένοβα γίνονταν όλο και πιο δυνατά· η Κωνσταντινούπολη δεν είχε την παραμικρή πιθανότητα επιβίωσης! Ουσιαστικά, οι λαοί και τα εδάφη που ακόμα βρίσκονταν υπό βυζαντινή κυριαρχία, το 1453, δεν συνέβαλαν στην οθωμανική πολεμική προσπάθεια, ακόμη και μετά την Άλωση. Το μεγαλύτερο μέρος της αρωγής των Οθωμανών προερχόταν από τα Βαλκάνια, που είχαν ήδη κατακτηθεί, την Εγγύς Ανατολή και άλλα οθωμανικά υποτελή κράτη στη Βόρεια Αφρική. Η Κωνσταντινούπολη- κακά τα ψέματα- δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένα τρόπαιο για τους Οθωμανούς.
Η άποψη του ομότιμου καθηγητή Πολιτικής Ιστορίας στο ΕΚΠΑ κ. Θάνου Βερέμη είναι ότι η πτώση της Βασιλεύουσας ήταν «αναπόφευκτη και μη μεταθέσιμη».

Η Ελλάδα ακόμα θα περίμενε...

Και κάτι τελευταίο και σοβαρότερο: αν η Κωνσταντινούπολη και τα υπολείμματα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας είχαν διαφύγει την κατάκτηση των Οθωμανών, ένα ανεξάρτητο έθνος-κράτος με το όνομα «Ελλάς», πιθανότατα, δεν θα υπήρχε όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Αντ' αυτού, η επιζώσα αυτοκρατορία (ίσως να) ήταν ένα πολυεθνικό, ελληνόφωνο κράτος που θα εκτεινόταν στα Βαλκάνια και την Ανατολία, με πρωτεύουσά της την Κωνσταντινούπολη και όχι την Αθήνα και ποιος ξέρει πώς θα ονομαζόταν. Η έννοια και η ιδέα μιας ανεξάρτητης «Ελλάδας» προέκυψε μόνο μετά την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Οι Βυζαντινοί δεν αυτοαποκαλούνταν ποτέ Έλληνες· θεωρούσαν τους εαυτούς τους Ρωμαίους («Ρωμιούς» κατά την Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ: «η Ρωμιοσύνη εκφράζει μια αυτοκρατορική ταυτότητα και αδιάκοπη ιστορική συνέχεια, συνδυάζοντας την αρχαία ελληνική παιδεία, τους ρωμαϊκούς θεσμούς και τον χριστιανισμό»). Αν η αυτοκρατορία επιβίωνε, η εθνοτική ταυτότητα θα ήταν η Ρωμαϊκή και θρησκεία η Ορθόδοξη Χριστιανική. Μια συρρικνωμένη, αλλά ανέγγιχτη από τους Οθωμανούς, αυτοκρατορία θα διατηρούσε τον έλεγχο στρατηγικής σημασίας εδαφών και πόλεων όπως η Κωνσταντινούπολη, η Θράκη και η δυτική (σήμερα) Ελλάδα. Το ελληνικό εθνικιστικό κίνημα του 19ου αιώνα, που οδήγησε στην Ελληνική Επανάσταση και δημιούργησε τα σύγχρονα σύνορα με επίκεντρο την Αθήνα- μάλλον- δεν θα είχε ξεσπάσει ποτέ. Η Κωνσταντινούπολη θα ήταν η μεγαλούπολη, το πολιτικό και πολιτιστικό κέντρο και ο οικονομικός πυρήνας. Η Αθήνα, πιθανότατα, θα ήταν δευτερεύουσα επαρχιακή πόλη με μοναδικό πόλο έλξης την Ακρόπολη, που θα είχε άλλη μορφή από τη σημερινή, αφού ο Φραγκίσκος Μοροζίνι δεν θα την είχε βομβαρδίσει για να καταστρέψει τις πυριτιδαποθήκες των Οθωμανών… Τα ελληνικά θα ήταν η επίσημη γλώσσα (πιθανώς τα αγγλικά δεν θα είχαν επικρατήσει)· τα νέα ελληνικά θα ήταν μια σημαντική διεθνής lingua franca (κοινή γλώσσα ) στην Ανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, αντί για μια περιφερειακή γλώσσα που ομιλείται σήμερα από ένα μικρό-μέγα έθνος. Α, και η Ορθόδοξη Εκκλησία θα ήταν βαθιά συνδεδεμένη με το κράτος· με ή χωρίς Τούρκους η Εκκλησία θα παρέμενε αλώβητη. Θεού θέλημα…

Και κάτι ως επίλογο: το 338 π. Χ., μετά τη μάχη της Χαίρωνειας ο Φίλιππος ο Μακεδών σάρωνε τη μια μετά την άλλη τις πόλεις της νότιου Ελλάδας. Όλες οι πόλεις τον υποδέχονταν ως κυρίαρχο. Οι Σπαρτιάτες, μοναχά, δεν του επέτρεψαν να μπει στην πόλη τους. Ο Φίλιππος τους διαμήνυσε ότι αν κυριεύσει την πατρίδα τους δεν θα έχουν κανένα έλεος. Και οι Σπαρτιάτες του απάντησαν- όπως το συνήθιζαν- λακωνικά: «Αν». Και όλα τα άλλα είναι παραμύθια!
Με τα «αν» δεν γράφεται η Ιστορία. Η Πόλις Εάλω μια μέρα σαν σήμερα το 1453 και όλα ακολούθησαν την αργή και σίγουρη ροή τους σαν το ποτάμι που χύνεται στη θάλασσα της αιωνιότητας…