Θα έδινες 2.000 ευρώ για έναν καλύτερο ύπνο; Η βιομηχανία που γεννήθηκε από την καταπίεση των ανθρώπων

Οι πλατφόρμες streaming έχουν ήδη βγάλει εικονίδιο για το επόμενο επεισόδιο την ώρα που τρέχουν οι τίτλοι τέλους του προηγούμενου, προσπαθώντας να κρατήσουν τον θεατή ξύπνιο όσο το δυνατόν περισσότερο.

Τα γυμναστήρια και πολλά κολυμβητήρια έχουν επεκτείνει τα ωράριά τους, καθώς ο κόσμος είτε ξυπνά πολύ νωρίτερα από ό,τι συνήθιζε για να βρει χρόνο να γυμναστεί, είτε επιλέγει να πάει αργά το βράδυ, σε ώρες που παλιότερα ντυνόταν καλά και έψαχνε σε ποιο μπαρ θα πιει το ποτό του ή που ετοιμαζόταν για ύπνο. Ακόμα και το μαγείρεμα τείνει να γίνει πια βραδινή συνήθεια.

Αν πριν από κάποια χρόνια ο βασικός «κλέφτης» ωρών ύπνου ήταν η ελεύθερη τηλεόραση, σήμερα πολλές διαφορετικές βιομηχανίες ανταγωνίζονται για τις ώρες ξεκούρασης που θα μας στερήσουν. Όπως αναφέρει ο Τζόναθαν Κρέρι στο βιβλίο του 24/7: Late Capitalism and the End of Sleep, «η υποβάθμιση του ύπνου είναι αδιαχώριστη από τη συνεχή αποδόμηση των κοινωνικών προστασιών και σε άλλους τομείς της ζωής».

Ένα ακριβό αντικείμενο πόθου - Η βιομηχανία των 6 δισ. δολαρίων 

Μπροστά σε αυτή τη συνεχή διέγερση, σε χώρες όπως η Ισπανία, όπου τα περιστατικά αϋπνίας έχουν τριπλασιαστεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες, αναπτύχθηκε ένας νέος τομέας ευεξίας αφιερωμένος στην ξεκούραση και τον ύπνο. Μια μάχη διεξάγεται ανάμεσα σε δύο φαινομενικά αντίθετες αλλά στην πραγματικότητα συμπληρωματικές δυνάμεις: από τη μία, η πίεση να παράγουμε και να καταναλώνουμε διαρκώς? από την άλλη, η μετατροπή της ξεκούρασης σε ακριβό αντικείμενο πόθου.

Σύμφωνα με εκτενές άρθρο της ισπανικής El Pais, πολλά ξενοδοχεία απευθύνονται πλέον στους λάτρεις του «τουρισμού ύπνου», προσφέροντας ειδικά προγράμματα και θεραπείες που υπόσχονται βαθύ και αναζωογονητικό... ρίξιμο αυλαίας. Η αλυσίδα Equinox Hotels, για παράδειγμα, προσφέρει το πρόγραμμα «The Sleep Experience», με δωμάτια σχεδιασμένα αποκλειστικά για ποιοτικό ύπνο, με κόστος περίπου 2.000 δολάρια τη βραδιά. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, η βιομηχανία του τουρισμού ύπνου αποφέρει ήδη περίπου 6 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Παρότι το φαινόμενο έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, δεν είναι νέο. Ξενοδοχεία στις Άλπεις προσέφεραν εδώ και δεκαετίες ειδικά κρεβάτια και αργότερα πρόσθεσαν προγράμματα μασάζ, άσκησης και διατροφής. Η λογική τους θυμίζει τη συνήθεια που ακολουθούσε ο Φρίντριχ Νίτσε κατά τη διαμονή του στο Sils Maria: καθαρός αέρας, ησυχία, λίγοι περισπασμοί και αυστηρή καθημερινή ρουτίνα ώστε να φτάνει κανείς στο γραφείο ή στο κρεβάτι του στην καλύτερη δυνατή κατάσταση.

Ο Κρέρι υποστηρίζει ότι ο ύπνος αποτελεί μία από τις τελευταίες ανθρώπινες ανάγκες που δεν έχουν αποικιοποιηθεί πλήρως από την αγορά. Η πείνα, η δίψα και η σεξουαλική επιθυμία έχουν μετατραπεί σε εμπορευματοποιημένες εμπειρίες. Ο ύπνος, όμως, παραμένει μια αναγκαιότητα που αντιστέκεται σε αυτή τη λογική — αν και πλέον φαίνεται ότι και αυτό αλλάζει.

Η βιομηχανία της ξεκούρασης και ο πόλεμος κατά του ύπνου

Το «resting rich face» είναι ένα viral φαινόμενο στα κοινωνικά δίκτυα, με συμβουλές μακιγιάζ που κάνουν το πρόσωπο να δείχνει ξεκούραστο, σαν να έχει απολαύσει πολυτελείς διακοπές ή άφθονο ύπνο, ακόμη κι όταν δεν ισχύει τίποτα από τα δύο.

Ο συγγραφέας Ισαάκ Ρόσα, στο μυθιστόρημά του Las buenas noches, συνδέει άμεσα τον ύπνο με την κοινωνική τάξη. Ο αϋπνιακός πρωταγωνιστής του καταγράφει συμβουλές όπως: «Βρες καλύτερες συνθήκες εργασίας και αύξηση μισθού» ή «Μην ξοδεύεις πάνω από το ένα τρίτο του εισοδήματός σου για ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο».

Ο ίδιος εξηγεί ότι η ξεκούραση εξαρτάται όλο και περισσότερο από την οικονομική δυνατότητα του καθενός. Μπορεί να φαίνεται αντιφατικό ότι τόσο η έλλειψη ύπνου όσο και ο ποιοτικός ύπνος αποτελούν σήμερα σύμβολα επιτυχίας, αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Το να μπορεί κάποιος να κοιμάται νωρίς σημαίνει ότι έχει ολοκληρώσει τις υποχρεώσεις του και δεν τον βαραίνουν συνεχώς οικονομικές ή οικογενειακές ανησυχίες.

Αλήθεια, χάσιμο χρόνου;

Η ιδέα ότι ο ύπνος είναι χάσιμο χρόνου δεν είναι νέα. Πολλοί διανοούμενοι του 19ου και του 20ού αιώνα τον αντιμετώπιζαν ως εμπόδιο στη δημιουργικότητά τους. Ο συγγραφέας Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ έγραφε χαρακτηριστικά ότι «ο ύπνος είναι η πιο ηλίθια αδελφότητα στον κόσμο» και ότι τον θεωρούσε «πνευματικό βασανιστήριο».

Σήμερα, όμως, η κοινωνία δημιουργεί προϊόντα και υπηρεσίες για να αντιμετωπίσει προβλήματα που η ίδια προκαλεί. Όπως σημειώνει ο Ρόσα:

«Θέλουμε να κοιμόμαστε καλύτερα και αναζητούμε αμέτρητες θεραπείες, αλλά ταυτόχρονα θέλουμε να κοιμόμαστε λιγότερο. Καταναλώνουμε υπνωτικά χάπια και διεγερτικά, μελατονίνη και καφεΐνη, όλα μέσα στην ίδια ημέρα, με τελικό σκοπό να γίνουμε πιο παραγωγικοί.»

Διακοπές για καλύτερο ύπνο

Όσοι πιστεύουν ότι χρειάζονται περισσότερο ύπνο έχουν πλέον πολλές επιλογές — αρκεί να μπορούν να τις πληρώσουν.

Αλυσίδες όπως Melia Hotels International και Four Seasons Hotels and Resorts πωλούν τα ίδια στρώματα, μαξιλάρια και σεντόνια που χρησιμοποιούν στα ξενοδοχεία τους, ώστε οι πελάτες να μπορούν να αναπαράγουν την εμπειρία στο σπίτι.

Η δημοσιογράφος και συγγραφέας Άναμπελ Βάσκες έχει δοκιμάσει αρκετά προγράμματα «sleep retreats» σε πολυτελή θέρετρα και ιστορικά spa. Όπως περιγράφει στην El Pais, οι συμμετέχοντες υποβάλλονται σε ιατρικές εξετάσεις και παρακολούθηση του ύπνου τους. Συνήθως το συμπέρασμα είναι ότι δεν κοιμούνται ποιοτικά — ένα πρόβλημα τόσο διαδεδομένο όσο η καθιστική ζωή και το άγχος.

Σε ένα πρόγραμμα της Six Senses στο Πόρτο, έμαθε τη σημασία της μάσκας ύπνου, ενώ της δόθηκαν πιτζάμες από ίνες μπαμπού που βοηθούν στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος. Αντίστοιχες εμπειρίες είχε και στο SHA Wellness Clinic στην Ισπανία.

Παρότι δεν κοιμήθηκε απαραίτητα καλύτερα κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων, απέκτησε καλύτερη εικόνα για τις συνήθειες και τα προβλήματα του ύπνου της. Όπως λέει, «ο ύπνος είναι σαν ακτινογραφία της ζωής μας».

«Κοιμόμαστε άσχημα επειδή ζούμε άσχημα»

Η βιομηχανία της ευεξίας έχει μετατρέψει τα retreats σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της. Υπάρχουν retreats αφιερωμένα στη γονιμότητα, στη συγγραφή, στο Pilates, στη σιωπή και σε δεκάδες άλλες δραστηριότητες. Αυτό που τα ενώνει είναι η υπόσχεση της πραγματικής ξεκούρασης: λιγότερο διαδίκτυο, λιγότερα ερεθίσματα και πιο ήρεμος ρυθμός ζωής.

Ωστόσο, η πραγματικότητα παραμένει σκληρή. Όπως παρατηρεί η Vazquez, για να μπορέσει κάποιος να ξεκουραστεί πραγματικά, πρέπει πρώτα να έχει καλύψει πολλές βασικές ανάγκες της ζωής του. Η ξεκούραση, όπως και η στέγαση, είναι θεμελιώδες δικαίωμα που ολοένα και περισσότερο μοιάζει με προνόμιο.

Ο Ρόσα καταλήγει ότι σχεδόν όλες οι λύσεις έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: λειτουργούν προσωρινά, επειδή δεν αντιμετωπίζουν τις βαθύτερες αιτίες του προβλήματος.

«Κοιμόμαστε άσχημα επειδή ζούμε άσχημα», λέει. Για να κοιμηθεί κανείς καλά, χρειάζεται μια καλύτερη ζωή. Αν δεν αλλάξουν οι μέρες μας, δύσκολα θα αλλάξουν και οι νύχτες μας.