Από τον Τσακαλώτο στον Καραμέρο: Πώς ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε τους μισούς βουλευτές του χωρίς εκλογές - Το χρονικό του ντόμινο

Για τους λάτρεις της στατιστικής, ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το μοναδικό κόμμα στη Μεταπολίτευση που απώλεσε τον προνομιούχο (θεσμικά) ρόλο της αξιωματικής αντιπολίτευσης, χωρίς να έχουν προηγηθεί εκλογές. Μπορεί το 17,83% που απέσπασε στις εκλογές του Ιουνίου του 2023 να αποτέλεσε μία βαριά εκλογική ήττα, ωστόσο, με 47 βουλευτές, είχε κατοχυρώσει τον θεσμικό του ρόλο, με σαφή διαφορά από το ΠΑΣΟΚ που κατέλαβε την τρίτη θέση, με 11,84% και 32 βουλευτές. Αριθμητικά, η κατάσταση ήταν δύσκολη. Η δύναμη των 47 εδρών δεν επαρκούσε για την κατάθεση πρότασης δυσπιστίας ή αιτήματος σύστασης εξεταστικής επιτροπής χωρίς τη στήριξη άλλων κομμάτων. Πολιτικά, ως προς τον ρόλο που θα είχε το κόμμα στη νέα Βουλή, η λαϊκή ετυμηγορία ήταν ξεκάθαρη.

Η εικόνα αυτή, όμως, ανατράπηκε μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια, μέσα από μια αλληλουχία παραιτήσεων, διαγραφών και ανεξαρτητοποιήσεων που αναδιαμόρφωσαν πλήρως τον κοινοβουλευτικό χάρτη.

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, ο Γιώργος Καραμέρος ανακοίνωσε την παραίτησή του από το βουλευτικό αξίωμα. Το ντόμινο παραιτήσεων, ανεξαρτητοποιήσεων και διασπάσεων που οδήγησε τον ΣΥΡΙΖΑ στη σημερινή του εικόνα, ωστόσο, δεν ξεκίνησε τώρα. Η αρχή του νήματος βρίσκεται στις 29 Ιουνίου 2023, τέσσερις ημέρες μετά τις εθνικές εκλογές, όταν ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε την παραίτησή του από την προεδρία του κόμματος. Ακολούθησε ένα καυτό, εσωκομματικά προεκλογικό καλοκαίρι και η εκλογή του ουρανοκατέβατου Στέφανου Κασσελάκη στη θέση του προέδρου. Η αλλαγή ηγεσίας του πάλαι ποτέ κραταιού κόμματος, πυροδότησε μία αλληλουχία εξελίξεων που, μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια, άλλαξε ριζικά τη σύνθεση της ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ και ενεργοποίησε σειρά ανακατατάξεων στον χώρο της Κεντροαριστεράς που, όπως όλα δείχνουν, βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη.

Η πρώτη ρήξη

Η επεισοδιακή συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ, στις 11 και 12 Νοεμβρίου 2023, αποτέλεσε το σημείο καμπής που άνοιξε τον κύκλο των αποχωρήσεων. Μετά την ολοκλήρωσή της, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος και η Πέτη Πέρκα, μαζί με ακόμη 46 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής, ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους από τον ΣΥΡΙΖΑ, εγκαινιάζοντας την πρώτη μεγάλη εσωκομματική ρήξη μετά την εκλογή του Στέφανου Κασσελάκη.

Είχε προηγηθεί η ομιλία του τότε προέδρου, ο οποίος χαρακτήρισε τον ΣΥΡΙΖΑ «άρρωστο κόμμα» και πρότεινε ακόμη και τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την αποπομπή τεσσάρων κορυφαίων στελεχών. Από την πλευρά τους, οι εσωκομματικοί του αντίπαλοι τον κατηγορούσαν ότι υποβαθμίζει τα συλλογικά όργανα, εγκαθιδρύει ένα αρχηγοκεντρικό μοντέλο λειτουργίας και οδηγεί το κόμμα σε ιδεολογική μετάλλαξη. Πριν οι Τσακαλώτος και Πέρκα προλάβουν να στείλουν επιστολές ανεξαρτητοποίησής τους, ωστόσο, ο τότε πρόεδρος της ΚΟ, Σωκράτης Φάμελλος έσπευσε να ενημερώσει τον πρόεδρο της Βουλής, Κωνσταντίνο Τασούλα, ότι οι δύο βουλευτές διαγράφονται.

Η ηγεσία της Κουμουνδούρου κάλεσε τους δυο βουλευτές να παραδώσουν τις έδρες τους, ωστόσο αμφότεροι αρνήθηκαν, επικαλούμενοι τη νωπή εντολή που είχαν από τους πολίτες, αλλά και το Άρθρο 60 του Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο οι βουλευτές ασκούν τα καθήκοντά τους κατά συνείδηση.

Η ΚΟ της Νέας Αριστεράς

Η αποχώρηση των Τσακαλώτου και Πέρκα ο προάγγελος μιας ευρύτερης διάσπασης. Αντί η ένταση να αποκλιμακωθεί, μετά τις ανεξαρτητοποιήσεις τους, λίγες μέρες αργότερα, σημειώθηκε η μαζικότερη αποχώρηση βουλευτών στην ιστορία του ΣΥΡΙΖΑ μετά τη συγκρότηση της Λαϊκής Ενότητας, το 2015.

Στις 23 Νοεμβρίου, εννέα ακόμη βουλευτές – οι Αλέξης Χαρίτσης, Έφη Αχτσιόγλου, Δημήτρης Τζανακόπουλος, Νάσος Ηλιόπουλος, Θεανώ Φωτίου, Σία Αναγνωστοπούλου, Μερόπη Τζούφη, Χουσεΐν Ζεϊμπέκ και Οζγκιούρ Φερχάτ – ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους από τον ΣΥΡΙΖΑ και, με κοινή επιστολή προς τον τότε πρόεδρο της Βουλής, γνωστοποίησαν την ανεξαρτητοποίησή τους από την ΚΟ.

Σε κοινή διακήρυξη, την οποία συνυπέγραφαν συνολικά 57 στελέχη του κόμματος, περιέγραψαν τον ΣΥΡΙΖΑ σε «διαλυτική κρίση», εξαπέλυσαν αιχμές κατά της νέας ηγεσίας ότι υποκαθιστά τον πολιτικό διάλογο με την αναζήτηση «εσωτερικών εχθρών» και -αναγνωρίζοντας ότι εξελέγη δημοκρατικά- κατηγόρησαν τον Στέφανο Κασσελάκη ότι οδηγεί το κόμμα σε απώλεια της πολιτικής του ταυτότητας, και αρχηγοκεντρική λειτουργία.

Με την αποχώρηση των εννέα (που ονομάστηκαν από τα μέσα «ομάδα Αχτσιόγλου»), ο αριθμός των βουλευτών που παραιτήθηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ έφτανε τους 11- επιτρέποντας στους αποχωρήσαντες να συγκροτήσουν νέα κοινοβουλευτική ομάδα. Στις 4 Δεκεμβρίου 2023, ιδρύθηκε η Νέα Αριστερά, με πρόεδρο τον Αλέξη Χαρίτση.

Οι ενδιάμεσες απώλειες

Πριν από το δεύτερο μεγάλο κύμα αποχωρήσεων, που ακολούθησε την εσωκομματική κρίση του φθινοπώρου του 2024, η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ υπέστη ακόμη δύο σημαντικές μεταβολές. Αν και δεν συνδέονταν άμεσα με τις οργανωμένες διασπάσεις που προηγήθηκαν και ακολούθησαν, αποτύπωσαν το κλίμα έντονης εσωστρέφειας που επικρατούσε στο κόμμα.

Η πρώτη καταγράφηκε στις 10 Αυγούστου 2024, όταν ο βουλευτής Επικρατείας Όθωνας Ηλιόπουλος υπέβαλε την παραίτησή του από το βουλευτικό αξίωμα. Ο καθηγητής Ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή του Harvard απέδωσε την απόφασή του στην αδυναμία να συνδυάσει τις ακαδημαϊκές και ερευνητικές του υποχρεώσεις στις ΗΠΑ με τη διαρκή παρουσία που απαιτούσε η κοινοβουλευτική του ιδιότητα. Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η αποχώρησή του είχε και πολιτική διάσταση, καθώς επιθυμούσε να διευκολύνει την είσοδο του τότε προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ, Στέφανος Κασσελάκης, στη Βουλή μέσω του ψηφοδελτίου Επικρατείας.

Το σχέδιο αυτό δεν ευοδώθηκε και, τελικά, τη βουλευτική έδρα κατέλαβε -και κατέχει ως σήμερα- η πρώτη επιλαχούσα του ψηφοδελτίου, Πόπη Τσαπανίδου.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 28 Αυγούστου, μία ακόμη σοβαρή εσωκομματική κρίση προκάλεσε νέες αναταράξεις. Ο Στέφανος Κασσελάκης ανακοίνωσε τη διαγραφή της Αθηνάς Λινού από την ΚΟ, έπειτα από τις δημόσιες καταγγελίες του Παύλος Πολάκης για τη λειτουργία του Ινστιτούτου Prolepsis, του οποίου η ίδια ήταν ιδρύτρια και πρόεδρος. Ο βουλευτής Χανίων -τότε φανατικός υποστηρικτής του προέδρου του κόμματος - είχε θέσει ζητήματα σχετικά με τη διαχείριση δημόσιων και ευρωπαϊκών κονδυλίων και πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων, ζητώντας τη διερεύνηση της υπόθεσης.

Η υπόθεση παραπέμφθηκε στην Επιτροπή Δεοντολογίας του κόμματος και, στη συνέχεια, η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ προχώρησε στη διαγραφή της βουλεύτριας, υποστηρίζοντας ότι δεν είχαν δοθεί επαρκείς απαντήσεις στα ζητήματα που είχαν ανακύψει. Η Αθηνά Λινού απέρριψε εξαρχής τις καταγγελίες ως αβάσιμες και πολιτικά υποκινούμενες, παρέμεινε στη Βουλή ως ανεξάρτητη βουλεύτρια και προσέφυγε στη Δικαιοσύνη κατά του Παύλου Πολάκη.

Το «πραξικόπημα» στο Γκάζι

Για περίπου έναν χρόνο μετά την πρώτη διάσπαση που ήρθε με τη συγκρότηση της Νέας Αριστεράς, η ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ παρέμεινε αμετάβλητη. Η επόμενη μεγάλη ανατροπή ήρθε το φθινόπωρο του 2024, όταν η εσωκομματική κρίση μεταφέρθηκε πλέον στο στρατόπεδο των υποστηρικτών του Στέφανου Κασσελάκη. 

Η κρίση πυροδοτήθηκε μετά την απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής, στις 7 και 8 Σεπτεμβρίου 2024, να εγκρίνει πρόταση μομφής κατά του προέδρου και να οδηγήσει το κόμμα σε νέα εκλογή ηγεσίας.

Ο Στέφανος Κασσελάκης έκανε λόγο για «πραξικόπημα» απέναντι στη βούληση των μελών, υποστηρίζοντας ότι ανατρεπόταν η δημοκρατική εντολή που είχε λάβει από τη βάση.

Η αντιπαράθεση κορυφώθηκε τους επόμενους μήνες, με αποκορύφωμα το έκτακτο συνέδριο στο Γκάζι, το οποίο σηματοδότησε την οριστική ρήξη μεταξύ της ηγεσίας του κόμματος και των υποστηρικτών του πρώην προέδρου.

Το δεύτερο μεγάλο κύμα αποχωρήσεων ήρθε με τους Θεοδώρα Τζάκρη, Γιώτα Πούλου, Αλέξανδρο Αυλωνίτη, Ευάγγελο Αποστολάκη, Κυριακή Μάλαμα και  Γιάννη Σαρακιώτη να αποχωρούν από τον ΣΥΡΙΖΑ, ισχυριζόμενοι ότι δεν μπορούν να νομιμοποιήσουν την απομάκρυνση ενός προέδρου που είχε εκλεγεί απευθείας από τα μέλη του κόμματος.

Ο Κασσελάκης ίδρυσε το Κίνημα Δημοκρατίας, στο οποίο εντάχθηκαν καταρχάς οι Θεοδώρα Τζάκρη, Ραλλία Χρηστίδου, Γιώτα Πούλου, Αλέξανδρος Αυλωνίτης και Κυριακή Μάλαμα.

Οι Ευάγγελος Αποστολάκης και Γιάννης Σαρακιώτης επέλεξαν να παραμείνουν ανεξάρτητοι. Το ίδιο έκαναν και οι Ράνια Θρασκιά και Πέτρος Παππάς οι οποίοι, στις αρχές του 2025, προσχώρησαν στην ΚΟ του ΠΑΣΟΚ.

Η παραίτηση Τσίπρα

Στις 6 Οκτωβρίου του 2025, ακολουθώντας μία μακρά περίοδο φημών και σεναρίων για την επικείμενη παραίτησή του, ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε ότι παραδίδει τη βουλευτική του έδρα. Με την απόφασή του έκλεισε ένας κύκλος δεκαέξι ετών συνεχούς κοινοβουλευτικής παρουσίας. Στη σχετική δήλωσή του ξεκαθάρισε ότι αποχωρεί από τη Βουλή, όχι όμως και από την πολιτική, υπογραμμίζοντας ότι επιθυμεί να συνεχίσει να παρεμβαίνει στα δημόσια πράγματα από διαφορετική θέση.

Η καταληκτική αναφορά προς τους πρώην συντρόφους του ότι, «δεν μπορούμε να είμαστε αντίπαλοι» και ότι «ίσως σύντομα ταξιδέψουμε ξανά μαζί σε πιο όμορφες θάλασσες» ερμηνεύτηκε -δικαίως- ως ένα μήνυμα για τα επόμενα βήματά του.

Το διάστημα που ακολούθησε, ο πρώην πρωθυπουργός κυκλοφόρησε το βιβλίο του, «Ιθάκη». Στις παρουσιάσεις, σε όλη την Ελλάδα, παραβρέθηκαν πολλοί πρώην σύντροφοί του που είχαν ακολουθήσει διαφορετικές διαδρομές: στελέχη που είχαν παραμείνει στον ΣΥΡΙΖΑ, βουλευτές της Νέας Αριστεράς, «Κασσελακικοί», και προσωπικότητες του ευρύτερου προοδευτικού χώρου.

Η εικόνα τροφοδότησε τις εκτιμήσεις ότι ο Αλέξης Τσίπρας αναζητούσε τρόπους επαναπροσέγγισης των προοδευτικών δυνάμεων, χωρίς ωστόσο ο ίδιος να έχει προαναγγείλει τη δημιουργία νέου κόμματος. Η συζήτηση έλαβε συγκεκριμένη μορφή τον Μάιο του 2026, με την ίδρυση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης.

Μετά τον Καραμέρο, ποιος;

Με την ίδρυση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.), ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε να αποφορτίσει τα σενάρια περί κοινοβουλευτικών μετακινήσεων, υποστηρίζοντας ότι το νέο εγχείρημα δεν πρόκειται να στηριχθεί σε δυνάμεις της παρούσας Βουλής. Όπως επαναλαμβάνει μέχρι και σήμερα, η ΕΛ.Α.Σ. απευθύνεται πρωτίστως στην κοινωνία. Την ίδια ώρα, διαμηνύει προς κάθε κατεύθυνση ότι «όλοι είναι ευπρόσδεκτοι», ξεκαθαρίζοντας ωστόσο πως στο νέο κόμμα «δεν υπάρχουν θέσεις ρεζερβέ».

Η ίδρυση της ΕΛ.Α.Σ., όμως, πυροδότησε άμεσα νέες πολιτικές ανακατατάξεις. Σε πρώτη φάση, αυτές δεν καταγράφηκαν στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά στη Νέα Αριστερά. Η πολύμηνη διαφωνία ανάμεσα στον πρόεδρο του κόμματος, Αλέξη Χαρίτση, και τον γραμματέα, Γαβριήλ Σακελλαρίδη, για τη στάση που έπρεπε να τηρηθεί απέναντι στην πρωτοβουλία του πρώην πρωθυπουργού οδήγησε σε νέα εσωκομματική κρίση. Την αρχή των ανεξαρτητοποιήσεων έκανε ο Οζγκιούρ Φερχάτ. Ακολούθησαν λίγες μέρες αργότερα συντεταγμένα, οι Αλέξης Χαρίτσης, Έφη Αχτσιόγλου, Δημήτρης Τζανακόπουλος, Νάσος Ηλιόπουλος, Θεανώ Φωτίου, Μερόπη Τζούφη και Χουσεΐν Ζεϊμπέκ, οδηγώντας στη διάλυση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος. Η Έφη Αχτσιόγλου ανακοίνωσε και την παραίτησή της από το βουλευτικό αξίωμα, με την έδρα να καταλαμβάνει ο πρώτος επιλαχών, Γιάννης Δραγασάκης, ο οποίος επέλεξε να παραμείνει ανεξάρτητος.

Οι εξελίξεις αυτές, όμως, φαίνεται πως ήταν μόνο η αρχή. Και στον ΣΥΡΙΖΑ, η απόφαση της ΚΕ στις 6 Ιουνίου, η οποία υποστηρίχθηκε από την ηγεσία , άνοιξε έναν νέο κύκλο εσωκομματικής αμφισβήτησης. Μετά τις παραιτήσεις δεκάδων στελεχών από τα κομματικά όργανα, ο Γιώργος Καραμέρος ανακοίνωσε το πρωί του Σαββάτου 4 Ιουλίου την παραίτησή του από το βουλευτικό αξίωμα, δίνοντας νέα ώθηση στα σενάρια περί ευρύτερων κοινοβουλευτικών εξελίξεων. Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην έκτακτη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής στις 11 Ιουλίου. Την ίδια ώρα, πληθαίνουν οι πληροφορίες για νέο κύμα αποχωρήσεων από την ΚΟ, με τα ονόματα των Όλγα Γεροβασίλη, Βασίλη Κόκκαλη,  Συμεών Κεδίκογλου, Χάρη Μαμουλάκη, Μίλτου Ζαμπάρα, Κώστα Μπάρκα και Αλέξανδρου Μεϊκόπουλου να βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης.

Ποιος είναι ο επόμενος; Το ερώτημα κυριαρχεί πλέον στους διαδρόμους της Βουλής και της Κουμουνδούρου. Από τους 47 βουλευτές που εξελέγησαν με τον ΣΥΡΙΖΑ τον Ιούνιο του 2023, περισσότεροι από τους μισούς δεν ανήκουν πλέον στην ΚΟ του κόμματος ή έχουν αποχωρήσει από το βουλευτικό αξίωμα. Αν τα σενάρια  για νέες παραιτήσεις ή ανεξαρτητοποιήσεις επιβεβαιωθούν, ο κατάλογος θα διευρυνθεί ακόμη περισσότερο, επιβεβαιώνοντας ότι η ίδρυση της ΕΛ.Α.Σ. δεν αποτελεί το τέλος του κύκλου των ανακατατάξεων στον χώρο της κεντροαριστεράς, αλλά την αφετηρία μιας νέας φάσης πολιτικών εξελίξεων.