Από τα χιόνια στον Όλυμπο μέχρι τους «πύρινους ανεμοστρόβιλους» στη Γαλλία: Πώς συνδέονται τα ακραία καιρικά φαινόμενα

Ο όρος πυροστρόβιλος, γνωστός και ως πύρινος ανεμοστρόβιλος, πύρινη δίνη ή πύρινος διάβολος,  μπορεί να ακούγεται σαν κάτι βγαλμένο από ταινία αποκάλυψης τύπου Μarvel Avengers παρά σαν ένα υπαρκτό καιρικό φαινόμενο. Ωστόσο, το φαινόμενο, αν και ασυνήθιστο, είναι πέρα για πέρα πραγματικό.

Όπως μεταδίδει ο Independent, το φαινόμενο παρατηρήθηκε στη Γαλλία - μια φυσική, αν και ακραία, συνέπεια των πυρκαγιών που προκαλούν ευρεία καταστροφή στα νοτιοδυτικά της χώρας γύρω από το Bordeaux, καθώς και στην κεντρική Ισπανία. Αυτές οι πυρκαγιές προκάλεσαν το σχηματισμό αυτού που ονομάζεται «pyrocumulonimbus» και ένα γιγαντιαίο πύρινο νέφος με το δικό του μίνι καιρικό σύστημα, ικανό να δημιουργήσει κεραυνούς και ανέμους.

«Οι πυρκαγιές εκλύουν έντονη θερμότητα, αναγκάζοντας μεγάλες ποσότητες καπνού και θερμού αέρα να ανέλθουν», λέει ο Τζέισον Νίκολς, επικεφαλής της AccuWeather. «Καθώς το μίγμα ανεβαίνει ψηλότερα, ψύχεται και διαστέλλεται καθώς η ατμοσφαιρική πίεση πέφτει. Η υγρασία στον αέρα συμπυκνώνεται, σχηματίζοντας σύννεφα που ονομάζονται pyrocumulus. Αυτά τα σύννεφα σπάνια παράγουν βροχή, αλλά μπορούν να δημιουργήσουν βροντές και κεραυνούς, γεγονός που τα καθιστά προβληματικά, καθώς οι κεραυνοί μπορούν να αναφλέξουν νέες πυρκαγιές».

Οι πύρινοι ανεμοστρόβιλοι αναπτύσσονται όταν μια πυρκαγιά θερμαίνει τον αέρα πάνω από την επιφάνεια της Γης, εξηγεί ο ίδιος. «Δεν είναι καθόλου πραγματικοί ανεμοστρόβιλοι, αλλά ένας ειδικός τύπος ανεμοστρόβιλου». Παρόλο που εμφανίζονται πολύ λιγότερο τακτικά από τους ανεμοστρόβιλους σκόνης, οι πύρινοι ανεμοστρόβιλοι μπορούν να αναπτυχθούν πάνω από μεγάλες πυρκαγιές. «Οι ανεμοστρόβιλοι δημιουργούνται όταν ο ήλιος ή η φωτιά θερμαίνει το ξηρό έδαφος και προκαλεί την ταχεία άνοδο μιας στήλης θερμού αέρα», συνεχίζει ο Νίκολς. «Καθώς το κάνει αυτό, η στήλη αέρα θα στροβιλίζεται ή θα περιστρέφεται γύρω από έναν κατακόρυφο άξονα. Γίνονται ορατοί όταν παρασύρουν συντρίμμια από το έδαφος ή, στην περίπτωση ενός πύρινου ανεμοστρόβιλου, τραβούν φλόγες προς τα πάνω μέσα από αυτή την περιστρεφόμενη στήλη αέρα».

Ο Ερίκ Μπροκαρντί, εκπρόσωπος της National Firefighters Federation της Γαλλίας, χαρακτήρισε το πύρινο νέφος «πρωτοφανές στη χώρα». Και πρόσθεσε: «Αυτό το νέφος καπνού δημιουργεί το δικό του καιρικό σύστημα, προκαλώντας αυτανάφλεξη σε οτιδήποτε βρεθεί στο πέρασμά του».

Οι πυρκαγιές, το πύρινο νέφος και οι πυροστρόβιλοι δεν είναι τα μόνα ακραία καιρικά φαινόμενα που συμβαίνουν σε όλη την Ευρώπη αυτή τη στιγμή. Στην πραγματικότητα, στη κεντρική Γαλλία, ο πληθυσμός αντιμετωπίζει ένα εντελώς διαφορετικό πρόβλημα: χαλαζοπτώσεις και πλημμύρες, με ορισμένους δρόμους να βρίσκονται κάτω από 40 εκατοστά νερού. Αντί τέτοιες αντιτιθέμενες καιρικές συνθήκες να είναι παράξενες, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ίδιου συστήματος, λένε οι ειδικοί.

«Τέτοιες ευρέως μεταβαλλόμενες αντιθέσεις στον καιρό είναι δεδομένες στην Ευρώπη κατά τους καλοκαιρινούς μήνες», λέει ο δρ. Σάιμον Κίλινγκ του Weatherweb, συγγραφέας των The Pocket Weather Forecaster, Instant Weather Forecasting και του επικείμενου Weather Secrets and Signs, το οποίο θα είναι διαθέσιμο τον Οκτώβριο του 2026. «Καθώς αυξάνεται η θερμότητα, απελευθερώνονται τεράστιες ποσότητες ενέργειας και κάθε διαθέσιμη υγρασία, που μπορεί να προέρχεται από μία θάλασσα ή μια λίμνη, με αποτέλεσμα να ξεκινήσουν έντονες καταιγίδες. Τα τεράστια σύννεφα, που ονομάζονται cumulonimbus, μπορούν να οδηγήσουν σε ξαφνικές πλημμύρες και χαλάζι».

Το παράδειγμα της Ελλάδας

Αλλού, έχουμε δει αυτό που μπορεί να φαίνεται ως ασυνήθιστος καιρός για τα μέσα του καλοκαιριού. Μάλιστα, το δημοσίευμα επικαλείται την Ελλάδα όπου παρατηρήθηκαν καταρρακτώδεις βροχές, πλημμύρες, ακόμη και χιόνι, πάνω στο βουνό του Ολύμπου. Ωστόσο, για άλλη μια φορά, αυτό είναι ένα αναμενόμενο επακόλουθο.

Ο Τζιμ Ντέιλ, ιδρυτής και συμβουλευτικός μετεωρολόγος στην British Weather Services και συγγραφέας των Weather or Not και Surviving Extreme Weather, λέει ότι είναι «ένα αρκετά φυσικό πράγμα» όταν έχεις ένα είδος καιρού σε ένα μέρος μιας μεγάλης χερσαίας έκτασης όπως η Ευρώπη ή οι ΗΠΑ.

«Στη δυτική Ευρώπη κυριαρχούν υψηλές πιέσεις και θερμές αέριες μάζες από την Αφρική, οι οποίες μεταφέρουν πολύ ζεστό αέρα πάνω από ολοένα θερμότερες θάλασσες. Στην άλλη πλευρά επικρατούν βόρειοι άνεμοι, που φέρνουν ψυχρό αέρα και μπορούν να προκαλέσουν ακόμη και καλοκαιρινές χιονοπτώσεις στα ορεινά.»

Ο μετεωρολόγος Σίμον Κίλινγκ τονίζει ότι μια έντονη καμπύλωση του αεροχειμάρρου (jet stream) δημιουργεί έναν «θερμικό θόλο» πάνω από τη δυτική Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα οδηγεί ψυχρότερες αέριες μάζες και καταιγίδες προς την Ελλάδα.

Όσο για το χιόνι στον Όλυμπο, οι ειδικοί σημειώνουν ότι, λόγω του υψομέτρου του που ξεπερνά τα 2.900 μέτρα, δεν είναι τόσο ασυνήθιστο όσο φαίνεται, ακόμη και μέσα στο καλοκαίρι.