Αυστηροί έλεγχοι και επιστροφές: Σε ισχύ το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο

Τι περιλαμβάνει το σύμφωνο και πώς η Ελλάδα προσαρμόζεται σε αυτό

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 4 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Προσθέστε το ΕΘΝΟΣ στη Google

Από σήμερα (12/6) τίθεται σε πλήρη εφαρμογή το νέο ευρωπαϊκό Σύμφωνο το οποίο αναδιαμορφώνει το πλαίσιο διαχείρισης μετανάστευσης και ασύλου στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα, η Ολομέλεια της Βουλής, στις 9 Ιουνίου, ενέκρινε νομοθετικό πλαίσιο για την ενσωμάτωση των προβλέψεων του Συμφώνου.

Για τα ελληνικά δεδομένα η νέα νομοθεσία στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες: την εφαρμογή υποχρεωτικών διαδικασιών προελέγχου (screening) στα εξωτερικά σύνορα με αξιοποίηση του αναβαθμισμένου συστήματος Eurodac, την επιτάχυνση της εξέτασης των αιτημάτων ασύλου μέσω αυστηρότερων χρονοδιαγραμμάτων και συνοριακών διαδικασιών, την ενίσχυση του πλαισίου επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και τη συνολική προσαρμογή της χώρας στο νέο ευρωπαϊκό μοντέλο διαχείρισης της μετανάστευσης, με έμφαση στην προστασία των συνόρων και τη στενότερη συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς.

Κυρίαρχη θέση στις νέες αυτές νομοθετικές αλλαγές έχει η δημιουργία των λεγόμενων «return hubs», δηλαδή των κέντρων επιστροφής των μεταναστών σε τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε. των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα.

Σύμφωνα με δηλώσεις του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία σε κοινή πρωτοβουλία για την προώθηση του σχεδίου, ενώ σε εξέλιξη βρίσκονται οι συζητήσεις και με τρίτες χώρες για την υπογραφή των πρώτων σχετικών συμφωνιών.

Η ενσωμάτωση του Συμφώνου στα υπόλοιπα κράτη-μέλη

Η Ε.Ε. δημοσίευσε, στις αρχές Μαΐου μια έκθεση προόδου στην οποία τα κράτη μέλη της φαίνεται να έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην εφαρμογή του Συμφώνου, με τους βασικούς πυλώνες του νέου συστήματος να έχουν πλέον τεθεί σε τροχιά λειτουργίας. Η Επιτροπή επισημαίνει πως απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες, ώστε να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή το νέο πλαίσιο.

Το Σύμφωνο, το οποίο υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2024, περιλαμβάνει 10 αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις και εισάγει ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα με βασικούς στόχους: την ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων, τις νέες διαδικασίες ασύλου και τους μηχανισμούς που επιδιώκουν να εξισορροπήσουν την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών με την ανάληψη ευθύνης για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.

Από την έκθεση καταδεικνύεται πως υπάρχει πρόοδος σε όλα τα βασικά πεδία εφαρμογής, με τα περισσότερα κράτη-μέλη να βρίσκονται εντός χρονοδιαγράμματος με σκοπό να προσαρμόσουν τη νομοθεσία τους στους νέους ευρωπαϊκούς κανόνες, καθώς και να δημιουργήσουν υποχρεωτικές διαδικασίες ελέγχου και ταυτοποίησης των εξωτερικών συνόρων τους, όπως και τη θέσπιση ανεξάρτητων μηχανισμών για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ενώ φαίνεται πως ενισχύουν τις δυνατότητές τους για τη διαχείριση μεταφορών αιτούντων άσυλο προς το κράτος-μέλος που είναι αρμόδιο για την εξέταση της αίτησής τους και για την υλοποίηση των υποχρεώσεων αλληλεγγύης που προβλέπει το νέο σύστημα.

Ως καθοριστικό βήμα, η Επιτροπή χαρακτηρίζει την απόφαση του Συμβουλίου για τη δημιουργία της πρώτης ετήσιας «δεξαμενής αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool), η οποία αποτελεί βασικό εργαλείο του νέου μηχανισμού κατανομής ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών.

Παραμένουν εκκρεμότητες - Τι άλλο πρέπει να γίνει

Ωστόσο, παρά τη συνολική πρόοδο, η Κομισιόν επισημαίνει ότι παραμένουν σημαντικές εκκρεμότητες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ολοκλήρωση και δοκιμή του νέου συστήματος Eurodac, της κεντρικής ευρωπαϊκής βιομετρικής βάσης δεδομένων που θα στηρίζει το Σύμφωνο, στη δημιουργία των αναγκαίων υποδομών για τις διαδικασίες ελέγχου και συνόρων, στην εφαρμογή μέτρων για την αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων και διαφυγών αιτούντων άσυλο, καθώς και στην πλήρη ενεργοποίηση των νέων κανόνων ευθύνης και μεταφορών.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ακόμη ότι η αποτελεσματική λειτουργία του μηχανισμού αλληλεγγύης αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία του νέου συστήματος και τονίζει ότι όλα τα κράτη-μέλη οφείλουν να συμβάλουν σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Κανονισμό για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης.

Στο πλαίσιο της υποστήριξης της μετάβασης στο νέο καθεστώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τα κράτη-μέλη και τους αρμόδιους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων η Υπηρεσία Ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUAA), η eu-LISA, η Frontex, η Europol και ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (FRA).

Παράλληλα, έχει διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. ευρώ για την εφαρμογή του Συμφώνου και τη στήριξη της προσωρινής προστασίας των εκτοπισμένων από την Ουκρανία.

Κι ενώ η αρχή γίνεται σήμερα ο δρόμος για την ολοκλήρωση της διαδικασίας φαίνεται να είναι μακρύς, καθώς τον Οκτώβριο αναμένεται να εγκαινιαστεί και ο δεύτερος ετήσιος κύκλος αξιολόγησης της μεταναστευτικής πολιτικής, με τη δημοσίευση νέας ετήσιας έκθεσης για την κατάσταση του ασύλου και της μετανάστευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.