Η πρώτη αφορά την δημιουργία ψηφιακών-εικονικών κόσμων (virtual worlds) πάνω από τον φυσικό κόσμο. Οι κόσμοι αυτοί είναι παγκόσμιοι, χωρίς κρατικά όρια. Εδράζονται σε κάποια μεγάλα υπολογιστικά κέντρα ελάχιστων μεγα-εταιρειών διαδικτύου και κοινωνικών μέσων. Επομένως είναι ιδιωτικοί, σε αντίθεση με τον φυσικό κόσμο. Δεν υπόκεινται σε παγκόσμια ή διακρατική διακυβέρνηση και, επομένως, σχεδόν εντελώς αρρύθμιστοι, χωρίς στοιχειώδεις μηχανισμούς ελέγχου, π.χ., ταυτοπροσωπίας. Επιτρέπουν μια τέραστια παγκόσμια ροή πληροφορίας, που μπορεί να έχει καταπληκτικά θετικά αποτελέσματα. Δυστυχώς, η παραπληροφόρηση και τα κακά νέα διαδίδονται ακόμα πιο εύκολα στους ψηφιακούς κόσμους, 24 ώρες το 24ωρο και φθάνουν παντού, και στην τελευταία κρεβατοκάμαρα.Πολλά ευαίσθητα άτομα (π.χ., νέοι) δεν μπορούν να χειριστούν σωστά αυτή την δυαδικότητα φυσικού-εικονικού κόσμου, διότι ο εγκέφαλος έχει εξελιχθεί να λειτουργεί στον φυσικό μόνον κόσμο. Η παραβίαση αυτού του κανόνα είχε καταστροφικές συνέπειες, π.χ., για το Metaverse, που ναυάγησε με απώλειες επενδύσεων δις δολαρίων, όπως προέβλεψα ήδη στο βιβλίο μου ‘AI Science and Society’, Amazon (2021). Οι αρνητικές συνέπειες ενισχύονται όταν η εμβύθιση (immersion) των χρηστών στον εικονικό κόσμο κρατά πολλές ώρες κάθε μέρα. Επίσης ενισχύονται όταν η ζωή στον εικονικό κόσμο υπόσχεται πολύ περισσότερα από την φυσική ζωή. Επιπλέον, πολλοί άνθρωποι δεν μπορούν να χειριστούν την τεράστια ροή της πληροφορίας και είναι ανυπεράσπιστοί στα συνεχή ερεθίσματα, ιδιαίτερα τα αρνητικά, που τους βρίσκουν παντού, ακόμα και στις πιο ακατάλληλες ώρες.Οι πολυεθνικές εταιρείες-γίγαντες-ιδιοκτήτες των κοινωνικών μέσων χρησιμοποιούν τις τεράστιες δυνατότητες ροής πληροφορίας για πολύ κερδοφόρο μονοπωλιακό παγκόσμιο marketing. Αυτό γινόταν και παλιότερα, π.χ., με τις διαφημίσεις σε μεγάλα ή παγκόσμια Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας (ΜΜΕ), κυρίως μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια. Όμως σήμερα έχουμε και την δεύτερη τεχνολογική επανάσταση που αφορά την μαζική χρήση ‘ψυχολογικής και κοινωνικής’ μηχανικής για αλλαγή της συμπεριφοράς (π.χ., καταναλωτικής) ατόμων ή κοινωνικών ομάδων μέσω κατάχρησης εγκεφαλικών μηχανισμών, π.χ., του κυκλώματος ανταμοιβής και αύξησης των επιπέδων ντοπαμίνης. Η ψυχολογική/κοινωνική μηχανική δεν προσπαθεί να κατανοήσει τον ανθρώπινο κόσμο (όπως η ψυχολογία ή κοινωνιολογία), αλλά να τον αλλάξει. Είναι νέος επιστημονικός κλάδος που δεν διδάσκεται σαν τέτοιος σχεδόν σε κανένα Πανεπιστήμιο ακόμα.Το κίνητρο των εταιρειών κοινωνικών μέσων για χρήση τέτοιων ψηφιακών ψυχολογικών/κοινωνιολογικών εργαλείων είναι η μεγιστοποίηση του κέρδους μέσω της αύξησης του χρόνου παραμονής των χρηστών στα κοινωνικά μέσα, της μεγαλύτερης αγκίστρωσής και απόσπασης τη προσοχής τους. Πολλοί γνωστοί ή νέοι μηχανισμοί ψυχολογικής μηχανικής μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτό. Η προσωποποιημένη διαφήμιση μέσω συστάσεων (recommendation systems) αυξάνει τον χρόνο παραμονής των χρηστών. Αγκίστρωση των χρηστών μπορεί να γίνει μέσω τυχαιοποιημένης ανταμοιβής τους (φαινόμενο Skinner), περίπου όπως γίνεται και στον τζόγο ή στα ψηφιακά παιγνίδια (computer games).Πολλές φορές, το αποτέλεσμα είναι ένας εθισμός ευαίσθητων ατόμων, π.χ., νέων, στα κοινωνικά μέσα ή/και σοβαρές γνωσιακές και συναισθηματικές διαταραχές, που αναφέρονται σαν Generalized OnLine Affect and Cognition (GOLAC) disorder στο βιβλίο μου ‘AI Science and Society (Part B)’ ήδη το 2023. Πιο πρόσφατα αναφέρονται σαν ‘brain rot’. Οι διαταραχές αυτές μπορεί να είναι καταστροφικές για πολλούς νέους. Μπορούν να γίνουν ακόμα πιο καταστροφικές λόγω ενός κακού συνδυασμού των κοινωνικών μέσω με την τρίτη τρέχουσα επιστημονική επανάσταση, την Τεχνητή Νοημοσύνη, διότι οι κίνδυνοι αυξάνονται. Είναι κακό να κάνεις, μέσω διαδικτυακών κοινοτήτων, μακρινούς φίλους που πιστεύουν ότι η Γη είναι επίπεδη (όπως και εσύ). Είναι πολύ χειρότερο να αγκιστρώνεσαι σε ερωτική σχέση με ‘ανθρώπους-μηχανές’, που στην πραγματικότητα είναι συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.Είναι υπό διερεύνηση αν οι εταιρείες κοινωνικών μέσων χρησιμοποίησαν τέτοιους μηχανισμούς ψυχολογικής μηχανικής εν γνώσει των αρνητικών συνεπειών τους ή αν δεν έκαναν επαρκείς μελέτες ενώ θα έπρεπε, και μπορεί να απαντηθεί κυρίως μέσω εσωτερικής πληροφόρησης. Οι ίδιες οι εταιρείες δεν παραδέχονται υπευθυνότητα, ούτε καν την ύπαρξη εθισμού στα κοινωνικά μέσα. Όμως, οι δικαστικές τους περιπέτειες, η ανάγκη εξωδικαστικού συμβιβασμού με μεγάλες οικονομικές αποζημιώσεις (κοντά 17 δις δολάρια μόνον στις ΗΠΑ το 2026) και υποσχέσεις για αλλαγή των πρακτικών τους, δείχνει και το ρίσκο το οποίο έχουν πάρει και την ανάγκη νέων δρόμων ανάπτυξης των κοινωνικών μέσων. Ήδη από το 2023 είχα γράψει για το τεράστιο επιχειρηματικό ρίσκο στο οποίο υπόκεινται οι εταιρίες κοινωνικών μέσων, μάλιστα σε ένα αρρύθμιστο περιβάλλον.Το θέμα της προστασίας ειδικά των νέων από τις απειλές συγκινεί όλα τα κοινωνικά στρώματα και σχεδόν όλα τα πολιτικά κόμματα. Επομένως, υπάρχει ώριμο πεδίο ευρείας πολιτικής και κοινωνικής δράσης στον τομέα αυτό. Η μόνη βιώσιμη λύση είναι η αλλαγή των επιχειρηματικού μοντέλου των παρόχων κοινωνικών μέσων και η ρύθμισή τους ώστε να προστατεύονται οι νέοι και άλλα ευαίσθητα άτομα. Ήδη ο εξωδικαστικός συμβιβασμός στις ΗΠΑ δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση. Μπορούν να γίνουν και πιο τολμηρά βήματα, π.χ., με παροχή άλλων υπηρεσιών (εκπαιδευτικών?) εκτός του marketing. H ρύθμιση μπορεί να γίνει με διακρατικές πρωτοβουλίες, π.χ., Ευρωπαϊκές σε συνδυασμό με πολλούς φορείς των ΗΠΑ. Μπορεί να χρησιμοποηθεί όχι μόνον το μαστίγιο (μεγάλα πρόστιμα), αλλά και το καρώτο, διότι, τελικά, η ρύθμιση προστατεύει και τις εταιρείες κοινωνικών μέσων, λόγω μείωσης του ρίσκου τους. Η ρύθμιση είναι πολύπλευρη και δύσκολη και πρέπει να γίνει με τρόπο υποχρεωτικό. Αν γίνει σωστά, ούτε θα αποσταθεροποιήσει το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα (λόγω αντίστοιχων προβλημάτων και ρίσκου στην Τεχνητή Νοημοσύνη), ούτε θα οδηγήσει σε ‘πολέμους ψηφιακού οπίου’, αντίστοιχους με αυτούς που έκανε η Μ. Βρετανία εναντίον της Κίνας τον 19ο αιώνα.Υπάρχουν βέβαια και βραχυπρόθεσμες λύσεις ανάγκης, όπως η απαγόρευση των κοινωνικών μέσων στους νέους. Όμως, για να πετύχει το μέτρο, πρέπει να υποχρεωθούν οι εταιρείες κοινωνικών μέσων να συνεργαστούν ουσιαστικά με τα κράτη. Επίσης, πρέπει να λυθούν δομικά προβλήματα του διαδικτύου, όπως η ταυτοπροσωπία (π.χ., επιβεβαίωση ηλικίας), έστω και με κάποιον όχι τέλειο τρόπο. Οι απαγορεύσεις (μαστίγιο) δεν είναι δημοφιλείς, σε κανέναν, ιδιαίτερα στους νέους. Χρειάζεται και ανταμοιβή (καρώτο) σε νέους που κάνουν καλή χρήση του Διαδικτύου, π.χ., μέσω τακτικών «ψηφιακών νηστειών», είτε από τις ίδιες τις εταιρείες κοινωνικών μέσων, είτε από κοινωνικούς/κρατικούς φορείς.Παρ’ όλη την τεράστια εξάπλωση των κοινωνικών μέσων, η ουσία τους δεν είναι γνωστή στο ευρύ κοινό. Είναι πολύ παραπάνω από ένα μέρος που συναντάς φίλους ή σκρολάρεις βιντεάκια. Χρειάζεται μόρφωση όλης της κοινωνίας, και ιδιαίτερα των εκπαιδευτικών και των μαθητών και των γονέων, για το τι πραγματικά είναι το Διαδίκτυο, τα Κοινωνικά Μέσα και η Τεχνητή Νοημοσύνη, και να ενεργούν μετά λόγου γνώσεως στους πολύπλοκους δυαδικούς κόσμους στους οποίους ζούμε.