Από τον Ντράζεν στον Ντιρκ και τον Γιάννη: Το NBA έπαψε να είναι αποκλειστικά αμερικανική υπόθεση

Γράφει ο Κωνσταντίνος ΣουσανίδηςΣτο σημερινό NBA, δεν προκαλεί πλέον εντύπωση το γεγονός ότι οι πιο κυρίαρχοι παίκτες της λίγκας δεν προέρχονται μόνο από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Νίκολα Γιόκιτς έχει ήδη κατακτήσει τίτλους και MVP, ο Γιάννης Αντετοκούνμπο έχει αλλάξει την ιστορία των Μιλγουόκι Μπακς, ενώ ο Λούκα Ντόντσιτς θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα πρόσωπα της νέας εποχής. Την ίδια ώρα ο Βίκτορ Ουεμπανιάμα δεν αποτελεί απλώς το μέλλον του NBA, αλλά και το παρόν, αφού είναι ο άνθρωπος που οδήγησε τους Σπερς μέχρι τους τελικούς του NBA.Για δεκαετίες, το NBA ήταν σχεδόν αποκλειστικά αμερικανική υπόθεση, όχι μόνο ως προς την παραγωγή των παικτών του, αλλά και ως προς τον τρόπο που έβλεπε το ίδιο το παιχνίδι. Οι Ευρωπαίοι που έκαναν το ταξίδι προς τις Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζονταν περισσότερο ως εξαιρέσεις παρά ως ισότιμοι πρωταγωνιστές. Ακόμα και στις διοργανώσεις των εθνικών ομάδων, οι superteams των Αμερικανών έσπερναν… τρόμο. Πλέον όμως υπάρχει η αντίσταση από την Ευρώπη.411306_1Από τον Ντράζεν Πέτροβιτς και τον Άρβιντας Σαμπόνις μέχρι τον Βλάντε Ντίβατς, η πρώτη γενιά Ευρωπαίων έπρεπε πρώτα να αποδείξει ότι ανήκε στην ελίτ. Και από εκεί ξεκινά μια διαδρομή που δεν άλλαξε μόνο τη θέση των Ευρωπαίων στο NBA, αλλά και το ίδιο το παιχνίδι. Ο Ντιρκ Νοβίτσκι ήταν ίσως ο άνθρωπος που αποτέλεσε το… turning point στο πώς έβλεπαν οι Αμερικανοί τους Ευρωπαίους. Δεν ήταν ένας απλός παίκτης για τη λίγκα, αλλά ένας άνθρωπος ο οποίος άλλαξε τη θέση των ψηλών. Η… καχυποψία προς τους Ευρωπαίους σταρΤο ΝΒΑ δεν είχε πάντοτε… ανοιχτά δίχτυα προς την Ευρώπη. Τη δεκαετία του 1980, αλλά και αρκετά χρόνια από αυτή του ΄90, το scouting στην Ευρώπη ήταν αρκετά περιορισμένο, με αποτέλεσμα οι παίκτες που έπαιζαν στην κορυφαία λίγκα του πλανήτη και δεν ήταν Αμερικανοί, να είναι ελάχιστοι. Μάλιστα, πολλοί σταρ των ευρωπαϊκών παρκέ, περνούσαν στην άλλη μεριά του Ατλαντικού με σκοπό να αποδείξουν ότι αξίζουν και εκείνοι. Και όμως, μέσα σε αυτό το περιβάλλον, εμφανίστηκαν παίκτες που άρχισαν να ραγίζουν αυτή την εικόνα. Ο Ντράζεν Πέτροβιτς, με την εμμονή του στο σκοράρισμα και τη νοοτροπία του απόλυτου επαγγελματία, έδειξε ότι ένας Ευρωπαίος μπορεί όχι απλώς να σταθεί στο NBA, αλλά να απαιτήσει ρόλο πρωταγωνιστή. Ο Άρβιντας Σαμπόνις, αν είχε φτάσει νωρίτερα στην καριέρα του, πιθανότατα θα είχε αλλάξει ακόμη πιο βίαια τις ισορροπίες, με το μέγεθος και την αντίληψή του για το παιχνίδι. Ο Βλάντε Ντίβατς κινήθηκε σε μια λεπτή γραμμή, ανάμεσα στην αναγνώριση και τη διαρκή αμφισβήτηση, σε μια εποχή που οι Ευρωπαίοι ακόμη κρίνονταν με διαφορετικά μέτρα. Και λίγο αργότερα, ο Τόνι Κούκοτς έγινε η πρώτη πραγματική απόδειξη ότι ένας Ευρωπαίος μπορεί να ενταχθεί σε μια από τις μεγαλύτερες δυναστείες όλων των εποχών, τους Chicago Bulls, όχι ως περιφερειακή παρουσία, αλλά ως κομμάτι ενός μηχανισμού που κατέκτησε τον κόσμο. Μπορεί οι μεγάλοι σταρς των Chigaco Bulls να τον… επισκίαζαν, όμως ο Κροάτης φόργουορντ έδειξε την αξία του. Κατάφερε να αναδειχθεί και να αποτελέσει σημαντικό κομμάτι σε ένα από τα μεγαλύτερα legacy όλων των εποχών, την ώρα που στην ομάδα υπήρχαν οι Τζόρνταν, Πίπεν, Ρόντμαν και πολλοί ακόμα…Ο άνθρωπος που άλλαξε την… τύχη των Ευρωπαίων στο NBAΟ Ντιρκ Νοβίτσκι δεν ανήκει ακριβώς στην ίδια κατηγορία με τους Ευρωπαίους που προηγήθηκαν. Δεν ήταν απλώς ένας ταλαντούχος παίκτης που προσπαθούσε να βρει χώρο στο NBA. Ήταν ο παίκτης που άλλαξε τον τρόπο που το NBA έβλεπε τη θέση του ψηλού.Όταν έφτασε στη λίγκα, το προφίλ του έμοιαζε σχεδόν παράταιρο για τα δεδομένα της εποχής. Ένας παίκτης ύψους σέντερ, αλλά με παιχνίδι περιφερειακού. Με σουτ από απόσταση που τότε δεν θεωρούνταν καν απαραίτητο για τη θέση του. Με τρόπο παιχνιδιού που δεν ταίριαζε εύκολα σε καμία από τις κλασικές κατηγορίες του NBA.Ουσιαστικά ο Νοβίτσκι υπήρξε ο πρώτος παίκτης ο οποίος έφερε τον όρο του «stretch» ψηλού. Δηλαδή ήταν ένας παίκτης ο οποίος αγωνιζόμενος στις θέσεις των ψηλών, έπαιζε μακριά από τη ρακέτα. Μπορούσε να σκοράρει για τρεις, να σκοράρει από μέση απόσταση με το χαρακτηριστικό fadeaway σουτ του, αλλά και να δημιουργήσει. Αντί να προσαρμοστεί εκείνος στο αμερικανικό μοντέλο, ήταν εκείνος που σταδιακά το ανάγκασε να προσαρμοστεί σε αυτόν. Ο Ντιρκ έγινε MVP, οδήγησε τους Dallas Mavericks στην κορυφή και, κυρίως, άνοιξε οριστικά την πόρτα για έναν νέο τύπο ψηλού: έναν παίκτη που δεν περιορίζεται στη ρακέτα, αλλά μπορεί να απειλήσει από παντού, να δημιουργήσει χώρους και να αλλάξει τον τρόπο που χτίζονται οι επιθέσεις.Το 2007 αναδείχθηκε MVP της κανονικής περιόδου, ως ο πρώτος Ευρωπαίος που έφτασε ποτέ σε αυτό το επίπεδο κυριαρχίας. Και το 2011 έφτασε στην κορυφή του πρωταθλήματος, οδηγώντας τους Dallas Mavericks στο πρώτο τους δαχτυλίδι, σε μια πορεία που άλλαξε οριστικά τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι “non-traditional” μεγάλοι στο NBA. Από εκείνο το σημείο και μετά, ο Ευρωπαίος ψηλός δεν ήταν πια πείραμα. Ήταν επιλογή, και πλέον είμαστε στην εποχή, όπου ολόκληρα franchise ομάδων χτίζονται πάνω σε Ευρωπαίους ψηλούς…Το honourable mention σε Πάρκερ και τα αδέρφια ΓκασόλΑν ο Ντιρκ ήταν το σημείο καμπής, τότε η επόμενη γενιά Ευρωπαίων στο NBA ήταν η απόδειξη ότι τίποτα δεν ήταν πια το ίδιο. Ο Τόνι Πάρκερ δεν μπήκε στη λίγκα ως υπόσχεση. Μπήκε και έγινε αμέσως κομμάτι μιας μηχανής που κέρδιζε πρωταθλήματα. Στο Σαν Αντόνιο των Σπερς, δίπλα στον Τιμ Ντάνκαν και τον Γκρεγκ Πόποβιτς, εξελίχθηκε σε βασικό δημιουργό μιας δυναστείας που έγραψε τη δική της εποχή στο NBA. Και το 2007, όταν αναδείχθηκε MVP των τελικών, έγινε ο πρώτος Ευρωπαίος γκαρντ που έφτασε στην κορυφή της πιο απαιτητικής σκηνής.Ο Πάου Γκασόλ, από την άλλη, έδωσε μια διαφορετική εκδοχή της ίδιας ιστορίας. Ψηλός με σπάνια μπασκετική ευφυΐα, πέρασε από το Μέμφις στο Λος Άντζελες και έγινε το ιδανικό συμπλήρωμα στο πλευρό του Κόμπι Μπράιαντ σε δύο συνεχόμενα πρωταθλήματα για τους Lakers. Ένας παίκτης που δεν εντυπωσίαζε μόνο με το ταλέντο του, αλλά με την ικανότητά του να “διαβάζει” το παιχνίδι σε επίπεδο που ταίριαζε απόλυτα στη νέα εποχή του NBA.Λίγα χρόνια αργότερα, ο αδερφός του, Μαρκ Γκασόλ, θα ακολουθούσε τη δική του πορεία, φτάνοντας κι εκείνος στην κορυφή ως βασικό κομμάτι των Memphis Grizzlies και αργότερα πρωταθλητής με τους Toronto Raptors, επιβεβαιώνοντας ότι η παρουσία Ευρωπαίων ψηλών στο NBA δεν ήταν πια μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά σταθερή πραγματικότηταΑπό την προσαρμογή στην απόλυτη κυριαρχίαΑν ο Ντιρκ έσπασε το φράγμα και ο Πάρκερ με τον Γκασόλ απέδειξαν ότι οι Ευρωπαίοι μπορούν να πρωταγωνιστήσουν σε ομάδες πρωταθλητισμού, η επόμενη γενιά πήγε ένα βήμα παραπέρα. Δεν ήταν πια θέμα προσαρμογής. Ήταν θέμα κυριαρχίας. Ο Νίκολα Γιόκιτς δεν μπήκε ποτέ στο καλούπι του… παραδοσιακού NBA superstar. Δεν είναι ο πιο αθλητικός παίκτης, δεν βασίζεται στην ταχύτητα ή στο άλμα, και όμως έχει μετατρέψει το παιχνίδι του σε μια μορφή ελέγχου που περιστρέφει ολόκληρη την επίθεση γύρω του. Δύο βραβεία MVP και ένας τίτλος αργότερα, δεν αντιμετωπίζεται ως ο καλύτερος Ευρωπαίος. Αντιμετωπίζεται ως ένας από τους καλύτερους παίκτες στον κόσμο, ανεξαρτήτως καταγωγής. Ο Γιάννης Αντετοκούνμπο από την άλλη πλευρά, αντιπροσωπεύει μια διαφορετική μετάβαση. Από την ακραία αθλητικότητα και την εξέλιξη ενός παίκτη που ξεκίνησε σχεδόν χωρίς αγωνιστικό υπόβαθρο, έφτασε να γίνει MVP, πρωταθλητής και Finals MVP, χτίζοντας γύρω του μια ολόκληρη ομάδα πρωταθλητισμού στο Μιλγουόκι. Σε αντίθεση με τους προηγούμενους Ευρωπαίους που “προσαρμόστηκαν” στο NBA, ο Γιάννης έδειξε ότι μπορείς να φτάσεις στην κορυφή δημιουργώντας ένα νέο αγωνιστικό προφίλ. Κι όμως, αυτό που κάνει ακόμη πιο εντυπωσιακή τη σημερινή εικόνα δεν είναι ότι οι Ευρωπαίοι κυριαρχούν με έναν συγκεκριμένο τρόπο, αλλά ότι δεν υπάρχει πια ένας ενιαίος τρόπος κυριαρχίας. Ο Γιόκιτς και ο Γιάννης δεν μοιάζουν μεταξύ τους ούτε στο ελάχιστο. Ο ένας ελέγχει το παιχνίδι μέσα από την πάσα, τον ρυθμό και την αντίληψη, ο άλλος μέσα από την αθλητικότητα, την πίεση στο transition και τη φυσική του δύναμη. Και όμως, καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσμα, να ορίζουν τη μοίρα των ομάδων τους και σε πολλές περιπτώσεις ολόκληρης της λίγκας. Και αν ο Γιάννης και ο Γιόκιτς αποτελούν την απόδειξη της σημερινής ισορροπίας, ο Λούκα Ντόντσιτς δείχνει κάτι ακόμη πιο χαρακτηριστικό. Ότι οι Ευρωπαίοι πλέον δεν χρειάζονται “μετάβαση” στο NBA. Έρχονται ήδη έτοιμοι να ηγηθούν. Με εμπειρία από το υψηλότερο ευρωπαϊκό επίπεδο και με μπασκετικό ρυθμό που δεν βασίζεται στην αθλητικότητα αλλά στην κατανόηση του παιχνιδιού, ο Ντόντσιτς ανήκει από την πρώτη μέρα στην κατηγορία των παικτών που χτίζουν ομάδες γύρω τους.Και πιο πέρα από το παρόν, ο Βίκτορ Ουεμπανιάμα δείχνει προς την επόμενη φάση. Ένας παίκτης που δεν εντάσσεται εύκολα σε καμία κλασική κατηγορία, με σωματικά και μπασκετικά χαρακτηριστικά που δεν έχουν προηγούμενο στην ιστορία της λίγκας, αντιπροσωπεύει ίσως την πιο καθαρή ένδειξη ότι η επιρροή του ευρωπαϊκού μπάσκετ στο NBA δεν έχει φτάσει στο τέλος της, αλλά μόλις στην επόμενη εκδοχή της.Το μπάσκετ δεν έχει… σύνοραΑπό τον Ντράζεν Πέτροβιτς που άνοιξε για πρώτη φορά την πόρτα, μέχρι τον Ντιρκ Νοβίτσκι που άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε τον ψηλό, και από τον Τόνι Πάρκερ και τον Πάου Γκασόλ που έγιναν κομμάτι ομάδων πρωταθλητισμού, μέχρι τον Γιάννη Αντετοκούνμπο και τον Νίκολα Γιόκιτς που βρίσκονται σήμερα στην κορυφή της λίγκας, η διαδρομή είναι συνεχής και όχι τυχαία.Κάθε γενιά Ευρωπαίων στο NBA δεν έσβησε την προηγούμενη, αλλά άνοιξε τον δρόμο για την επόμενη. Και κάθε στάδιο δεν άλλαξε μόνο το ποιοι παίζουν στο κορυφαίο πρωτάθλημα του κόσμου, αλλά και το πώς παίζεται το ίδιο το παιχνίδι. Σήμερα, το NBA παραμένει αμερικανικό ως οργανισμός και ως προϊόν. Όμως ως μπασκετική γλώσσα, έχει γίνει κάτι πολύ πιο ευρύ. Και σε αυτή τη γλώσσα, δεν υπάρχουν πλέον σύνορα.