Οι Συμφωνίες που «όπλισαν» τους Τούρκους για να εισβάλλουν το 1974 στην Κύπρο υπογράφτηκαν 15 χρόνια πριν

Δυο Συμφωνίες εκμεταλλεύτηκαν οι Τούρκοι για να δικαιολογήσουν την εισβολή στην Κύπρο το 1974.

Ήταν μια μέρα σαν σήμερα, 11 Φεβρουαρίου του 1959, όταν η Ελλάδα με την Τουρκία υπέγραψαν τη Συμφωνία της Ζυρίχης (στο ξενοδοχείο Ντόλτερ) με την οποία (οκτώ ημέρες μετά θα υπέγραφαν και τη Συνθήκη του Λονδίνου με τρίτο συμβαλλόμενο το Ηνωμένο Βασίλειο και τους Κυπρίους εκπροσώπους) τερματιζόταν η βρετανική κυριαρχία στην Κύπρο και γεννιόταν το ανεξάρτητο κυπριακό κράτος.

Κατά τις διαπραγματεύσεις της Ζυρίχης από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο υπουργός Εξωτερικών Ευάγγελος Αβέρωφ και οι διπλωμάτες Χρήστος-Ξανθόπουλος Παλαμάς και Δημήτρης Μπίτσιος. Την Τουρκία εκπροσωπούσαν ο πρωθυπουργός Αντνάν Μεντερές, ο υπουργός Εξωτερικών Φατίν Ζορλού και άλλοι αξιωματούχοι. Εκπρόσωποι της Κύπρου δεν ήταν παρόντες!

Τα σημεία τριβής μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ήταν: η στρατιωτική παρουσία στο νησί· η ελληνική πλευρά αποδεχόταν την ύπαρξη τιμητικού αγήματος με περίπου 100 ένοπλους Τούρκους, ενώ η αντίπαλη πλευρά απαιτούσε πολυάριθμο στράτευμα. Η λύση βρέθηκε κάπου στους 950 Έλληνες και 650 Τούρκους στρατιωτικούς. Δεύτερο σημείο ήταν το πολίτευμα: η Τουρκία απαιτούσε ομοσπονδία και η Ελλάδα αντιδρούσε φοβούμενη τη διχοτόμηση. Η κατάληξη ήταν Προεδρευομένη Δημοκρατία, με έλληνα πρόεδρο και τούρκο αντιπρόεδρο, που θα μπορούσε να ασκήσει βέτο σε σειρά ζητημάτων όπως σε θέματα άμυνας, εξωτερικής πολιτικής και άλλα. Αυτό το «βέτο» ήταν το κρυφό όπλο των Τούρκων που χρησιμοποίησαν όταν βρήκαν την ευκαιρία.

Εκτός όμως από τις επίσημες (προ)συμφωνίες Καραμανλής και Μεντερές υπέγραψαν και κάποια κύρια σημεία που προέβλεπαν την ένταξη της Κύπρου στον ΝΑΤΟ, την κήρυξη εκτός νόμου του Κομμουνιστικό Κόμματος και ότι ο πρώτος στρατιωτικός διοικητής θα αποφασιζόταν δια κλήρου και τέλος πως θα κήρυσσαν γενική αμνηστία.
Το βράδυ της 11ης Φεβρουαρίου ενημερώθηκε και ο Μακάριος, που βρισκόταν στην Αθήνα, από τον Καραμανλή. Ο Μακάριος δεν «είδε με καλό μάτι» τη Συμφωνία. Την επόμενη ημέρα συναντήθηκαν Καραμανλής και Μακάριος στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία» και ο Αρχιεπίσκοπος πείστηκε. Ο μόνος που αντιδρούσε (δίχως να γνωρίζει το συμφωνήθηκε) ήταν ο στρατηγός Γρίβας.

Στο Λονδίνο «έκλεισε» η Συμφωνία

Μια εβδομάδα μετά, στο Λονδίνο, με παρουσία των άμεσα ενδιαφερομένων Κυπρίων, υπογράφηκε (έπειτα από επεισοδιακή σύσκεψη) η Συνθήκη του Λονδίνου με την οποία ουσιαστικά επικυρωνόταν η Συνθήκη της Ζυρίχης με επτά συμπληρωματικές διατάξεις. Η Συμφωνία εκείνη υπογράφηκε σε θάλαμο νοσοκομείου όπου νοσηλευόταν ο τούρκος πρωθυπουργός Μεντερές.

Ο Γρίβας όταν ενημερώθηκε για το πλήρες κείμενο των Συμφωνιών εξοργίστηκε με τον όρο της παραχώρησης βάσεων στην Βρετανία· απέφυγε να συναντηθεί με τον Μακάριο και οι σχέσεις τους ουδέποτε βελτιώθηκαν. Ο Μακάριος έλεγε, λίγες εβδομάδες μετά, ότι υποχρεώθηκε (ακόμα και με απειλές) να αποδεχτεί τις Συμφωνίες!
Η Συμφωνία της Ζυρίχης κατέρρευσε το 1963, έπειτα από αλλαγές που επιχείρησε να κάνει ο Μακάριος στο Σύνταγμα της Δημοκρατίας και τις ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων που ακολούθησαν. Οι συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου χρησιμοποιήθηκαν ως δικαιολογία για την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974 μετά το (υποκινηθέν από τη Χούντα των Συνταγματαρχών) πραξικόπημα που επιχείρησε να ανατρέψει τον Μακάριο.

Επίσης σαν σήμερα...

• 55: Πεθαίνει ο γιος του αυτοκράτορα Κλαύδιου της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Τιβέριος Κλαύδιος Καίσαρ Βρεταννικός, σε ηλικία 14 χρονών, δηλητηριασμένος από έμπιστους του Νέρωνα που εξοντώνει και την τελευταία απειλή για τον θρόνο του.
• 641: Πεθαίνει ο Αυτοκράτωρ του Βυζαντίου Ηράκλειος.
• 1961: Ανακοινώνεται ότι ανακαλύφθηκε στο σπήλαιο των Πετραλώνων της Χαλκιδικής κρανίο προϊστορικού ανθρώπου, γνωστού ως «αρχανθρώπου».
• 1990: Απελευθερώνεται ο αγωνιστής του κινήματος κατά του Απαρτχάιντ Νέλσον Μαντέλα, έπειτα από 27 χρόνια κράτησης στις φυλακές Victor Vester, στα περίχωρα του Κέιπ Τάουν· τέσσερα χρόνια μετά θα είναι ο πρώτος μαύρος Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Νοτίου Αφρικής.
• 2016: Ελικόπτερο του Πολεμικού Ναυτικού συντρίβεται στη νήσο Κίναρο, δυτικά της Λέρου παρασύροντας στον θάνατο δύο αξιωματικούς και έναν υπαξιωματικό του Πολεμικού Ναυτικού.