Τα 15 δευτερόλεπτα της κόλασης: Ο φονικός σεισμός της Αθήνας, το αόρατο ρήγμα και τα διπλά Ρίχτερ του '99

Σαν σήμερα, στις 7 Σεπτεμβρίου 1999, «χτύπησε» ο Εγκέλαδος στην Πάρνηθα που συγκλόνισε την Αθήνα, αφήνοντας πίσω της 143 θύματα.

Τέσσερα λεπτά πριν από τις 3 το μεσημέρι, ο χρόνος σταμάτησε απότομα.

Για όσους βρίσκονταν στην πρωτεύουσα εκείνο το μεσημέρι του 1999, η εμπειρία του μεγάλου αυτού σεισμού υπήρξε ανεξίτηλη, γι' αυτό και οι μνήμες παραμένουν εξαιρετικά νωπές.

Ένα ανενεργό μέχρι τότε ρήγμα στους πρόποδες της Πάρνηθας, περίπου 17 χιλιόμετρα μακριά από το κέντρο της Αθήνας και σε εστιακό βάθος μόλις 10 χιλιομέτρων, ενεργοποιήθηκε.

Μέσα σε μόλις 15 δευτερόλεπτα, η καταστροφική μανία του σεισμού σκόρπισε τον θάνατο και την ερήμωση. Ο τραγικός απολογισμός ανήλθε σε 143 νεκρούς, περισσότερους από 700 τραυματίες και κοντά στους 50.000 αστέγους!

Η σεισμική δόνηση της Αθήνας που στην πραγματικότητα ήταν διπλή

Ακόμη και σήμερα, παραμένει ευρέως άγνωστο ότι εκείνο το μεσημέρι του 1999 εκδηλώθηκαν δύο ξεχωριστές σεισμικές δονήσεις και όχι μία.

Η ανάλυση δορυφορικών δεδομένων σχετικά με την κατακόρυφη παραμόρφωση του εδάφους, η οποία επιβεβαιώθηκε μεταγενέστερα από σεισμολογική έρευνα και επικυρώθηκε το 2008 από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, έδειξε ότι έλαβαν χώρα δύο σεισμοί εντάσεως 5,8 και 5,5 Ρίχτερ σε διαφορετικά ρήγματα, με χρονική απόσταση μόλις 3,5 δευτερολέπτων μεταξύ τους.

Πράγματι, εκείνο το μεσημέρι ενεργοποιήθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα δύο ρήγματα που εκτείνονταν έως τον κόλπο της Ελευσίνας. Τα ευρήματα συνδέονται με την υποχώρηση του ρήγματος της Φυλής και μια πιθανή επέκτασή του προς τα Άνω Λιόσια, μήκους έως πέντε χιλιομέτρων.

Το εν λόγω ρήγμα θεωρούνταν ακίνδυνο. Αν και βρισκόταν γειτονικά με τη σεισμική ζώνη του Κορινθιακού Κόλπου —η οποία είχε προκαλέσει τον προηγούμενο μεγάλο σεισμό της Αθήνας το 1981 με 20 θύματα— εντούτοις εντασσόταν στο λεκανοπέδιο της Αττικής, το οποίο οι σεισμολόγοι εκτιμούσαν ως ασεισμικό!

Προσεισμικές δονήσεις άρχισαν να καταγράφονται από τις 14:38, με μεγέθη από 2,5 έως 3,2. Η μετασεισμική ακολουθία υπήρξε ιδιαίτερα έντονη και διατήρησε τη διάρκειά της για αρκετούς μήνες. Μέχρι το βράδυ της 7ης Σεπτεμβρίου σημειώθηκαν πάνω από 400 μετασεισμοί, εκ των οποίων πέντε ξεπέρασαν τα 4 Ρίχτερ, με τον ισχυρότερο να καταγράφεται στις 22:44 (4,4 Ρίχτερ). Στα επόμενα δύο χρόνια σημειώθηκαν συνολικά περίπου 4.000 μετασεισμοί.

Πάντως, σεισμική δραστηριότητα σε ακτίνα 30 χιλιομέτρων από το επίκεντρο είχε αρχίσει να παρατηρείται ήδη από το 1994. Πρόδρομοι σεισμοί στο ρήγμα είχαν καταγραφεί από τον Νοέμβριο του 1997, ωστόσο διαπιστώθηκε εκ των υστέρων ότι η διαδικασία επιταχύνθηκε εξαιτίας του σεισμού στο Ιζμίτ το 1999.

Ο σεισμός του 1999 αποτέλεσε τη συνηθέστερα αναφερόμενη ως πλέον καταστροφική και δαπανηρή φυσική καταστροφή στην ιστορία της χώρας, με τις υλικές ζημιές να εκτιμώνται στα 3 δισεκατομμύρια δολάρια.

Οι περιοχές που επλήγησαν περισσότερο ήταν τα Άνω Λιόσια, οι Αχαρνές, η Κηφισιά, οι Θρακομακεδόνες, η Μεταμόρφωση και η Φυλή, όπου η ένταση της δόνησης εκτιμήθηκε τοπικά στον βαθμό IX (9) της κλίμακας Μερκάλι, ενώ σε ορισμένα σημεία έφτασε το X (10, με ανώτατο όριο το 12). Το 30% των ανθεκτικών κατασκευών κατέρρευσε, καθιστώντας το φαινόμενο «εξαιρετικά καταστροφικό».

Στους Θρακομακεδόνες, το 84% των κατοικιών κρίθηκε τις επόμενες ημέρες ως κόκκινο ή κίτρινο, στα Άνω Λιόσια το 64% και στη Φυλή το 56%.

Ο θρήνος στα συντρίμμια

Δεκαπέντε δευτερόλεπτα ήταν αρκετά για να προκληθεί ο θάνατος και ανυπολόγιστες ζημιές. Ο αρχικός υπόκωφος βόμβος μετατράπηκε σε πανδαιμόνιο θορύβων, καθώς τζάμια έτριζαν και έσπαγαν με ορμή, σοβάδες κατέρρεαν και συναγερμοί οχημάτων ηχούσαν ασταμάτητα.

Επικράτησε πανικός, αγωνία και διακοπή ρεύματος από τη ΔΕΗ. Σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας προσπαθούσε μάταια να επικοινωνήσει με τους οικείους του μέσω κινητών, καθώς τα δίκτυα είχαν καταρρεύσει. Μόνο η σταθερή τηλεφωνία λειτουργούσε, αλλά η πρόσβαση στους εσωτερικούς χώρους ήταν επικίνδυνη. Τα δημόσια καρτοτηλέφωνα σχημάτιζαν τεράστιες ουρές.

Αξιοσημείωτο παραμένει το γεγονός ότι η Ακρόπολη και τα υπόλοιπα μνημεία της Αθήνας δεν υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Στον Παρθενώνα και στο Ερέχθειο παρατηρήθηκε απλώς μικρή μετατόπιση ορισμένων κιόνων χωρίς περαιτέρω συνέπειες.

Η μεγαλύτερη τραγωδία της ημέρας ήταν η κατάρρευση του εργοστασίου της Ρικομέξ, όπου έχασαν τη ζωή τους 39 εργαζόμενοι, ανάμεσά τους και δύο έγκυες γυναίκες. Οι συγγενείς βίωσαν τεράστια ψυχική οδύνη, τόσο από την απώλεια όσο και από τον πολυετή δικαστικό αγώνα που ακολούθησε, χωρίς τελικά να υπάρξει τιμωρία των υπευθύνων.

Σε ορισμένους συγγενείς επιδικάστηκαν αποζημιώσεις της τάξεως των 17.000 ευρώ για απώλεια αδελφού, 30.000 ευρώ για γονέα και 40.000 ευρώ για κάθε παιδί. Το Μάιο του 2010, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι η Νομαρχία φέρει αυτοτελείς ευθύνες λόγω ελλιπών ελέγχων στην κατασκευή του κτιρίου, ορίζοντας αποζημίωση 18 εκατομμυρίων ευρώ για τα θύματα.

Τελικά, το 2012 το Περιφερειακό Συμβούλιο Αττικής ενέκρινε την καταβολή 13 εκατομμυρίων ευρώ στους οικείους των θυμάτων από ιδίους πόρους.

Επιπλέον, 8 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στις εγκαταστάσεις της Faran, 3 στο εργοστάσιο ΦΙΑΛΟΠΛΑΣΤ και 6 στη ΒΙΟΚΥΤ. Ακόμα 7 άτομα σκοτώθηκαν σε οικοδομή στην οδό Πίνδου στη Νέα Φιλαδέλφεια και 16 σε πολυκατοικία στην οδό Ψυχάρη στη Μεταμόρφωση. Το κτίριο στη Νέα Φιλαδέλφεια είχε υποστεί βλάβες από τον σεισμό του 1981, αλλά παρέμενε κατοικημένο.

Στη συγκεκριμένη πολυκατοικία στεγαζόταν κατάστημα της αλυσίδας Dia. Βάσει του παραπεμπτικού βουλεύματος, η κατάρρευση προκλήθηκε από δομικές τροποποιήσεις που πραγματοποίησε η επιχείρηση. Ωστόσο, το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Αθηνών αθώωσε ομόφωνα τους ιδιοκτήτες, τον αρχιτέκτονα, τον πολιτικό μηχανικό, τον εργολάβο και τον εκπρόσωπο της εταιρείας.

Ο ιδιοκτήτης της ΦΙΑΛΟΠΛΑΣΤ, όπου καταγράφηκαν 3 θύματα, καταδικάστηκε πρωτόδικα σε φυλάκιση οκτώ μηνών για ανθρωποκτονία από αμέλεια, αλλά απεβίωσε πριν από την εκτέλεση της ποινής.

Όσον αφορά το εργοστάσιο της Faran, όπου έχασαν τη ζωή τους 4 άνθρωποι, οι τέσσερις κατηγορούμενοι αθωώθηκαν. Για την κατάρρευση της πολυκατοικίας στην οδό Ψυχάρη στη Μεταμόρφωση, τα αδικήματα παραγράφηκαν.

Εκεί έχασαν τη ζωή τους οκτώ άτομα, ενώ οι πυροσβέστες κατάφεραν να ανασύρουν ζωντανά δύο μικρά παιδιά από την αγκαλιά του νεκρού πατέρα τους.

Διαβάστε ακόμη

Meteo: Το καλοκαίρι του 2026 ήταν το 6ο θερμότερο στην Ελλάδα από το 1960

Ανεξέλεγκτη η φωτιά στη Μακρυκάπα Ευβοίας: Κινδυνεύουν εγκαταστάσεις - 13 εναέρια στη μάχη με τις φλόγες και «112»

Αναγκαστική προσγείωση πυροσβεστικού ελικοπτέρου στην Καβάλα - Ζημιά σε έλικα κατά την κατάσβεση

ΕΟΦ: Εντοπίστηκε φυτικό μέλι με φαρμακευτικές ουσίες για αντιμετώπιση της στυτικής δυσλειτουργίας