«Διόδια» στο Ορμούζ: Πληρώνουν το Ιράν για να περάσει το πετρέλαιο; Τι λένε αναλυτές

Οι εξαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή έχουν επιστρέψει πάνω από τα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν τον Φεβρουάριο, παρά τις προσπάθειες της Τεχεράνης να αποκλείσει τα Στενά του Ορμούζ και να επιτεθεί σε πλοία.Οι εξαγωγές αργού από την περιοχή ξεπέρασαν τα προπολεμικά επίπεδα για τέσσερις ημέρες την τελευταία εβδομάδα του Σεπτεμβρίου, φτάνοντας μεταξύ 19,5 και 22,5 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα (bpd), σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης θαλάσσιων μεταφορών Kpler. Πριν από τον πόλεμο, οι εξαγωγές ανέρχονταν κατά μέσο όρο σε περίπου 18 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.422828_1Σύμφωνα με το Al Jazeera, η αύξηση των εξαγωγών πετρελαίου από την περιοχή έχει μέχρι στιγμής αποδοθεί σε μεγάλο βαθμό στα αμερικανικά πλοία που συνοδεύουν τα δεξαμενόπλοια κατά την έξοδό τους από τα Στενά του Ορμούζ, σε συνδυασμό με την αύξηση των μεταφορτώσεων από πλοίο σε πλοίο, οι οποίες μειώνουν τον κίνδυνο τα πλοία να γίνουν στόχος ιρανικών πυραύλων και drones.Την ίδια ώρα, οι αναλυτές έχουν εξηγήσει το γεγονός ότι οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν υψηλές ως αποτέλεσμα των ακόμη αυξημένων ασφαλίστρων - λόγω των φόβων για ιρανικές επιθέσεις - καθώς και της εκτίμησης της αγοράς ότι υπάρχει πιθανότητα να επιστρέψει ένας ενεργός πόλεμος.Ωστόσο, ανώτερη αναλύτρια της Kpler έδωσε την περασμένη εβδομάδα μια διαφορετική εξήγηση για την αύξηση των εξαγωγών πετρελαίου, παρά τις υψηλές τιμές. Οι χώρες του Κόλπου, υποστήριξε, ενδέχεται να πληρώνουν το Ιράν προκειμένου να επιτρέπει τη διέλευση του πετρελαίου τους, πιθανώς παραχωρώντας στην Τεχεράνη σημαντικό μέρος της αξίας των φορτίων.Υπενθυμίζεται πως, πριν από τον πόλεμο, το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούσε από τα Στενά του Ορμούζ.Τι είπε η αναλύτρια της KplerΗ Μισέλ Μπρόχαρντ, επικεφαλής πολιτικής και γεωπολιτικού κινδύνου στην Kpler, δήλωσε πρόσφατα ότι ορισμένες χώρες ενδέχεται να πληρώνουν το Ιράν για να περνούν από τα Στενά του Ορμούζ. «Υποψιάζομαι ότι καταβάλλεται ένα τέλος, το οποίο εξασφαλίζει την ασφαλή διέλευση αυτών των πλοίων», δήλωσε σε συνέντευξή της την περασμένη εβδομάδα.«Υποψιάζομαι επίσης ότι αυτές οι χώρες γνωρίζουν πως αυτό δεν είναι βιώσιμο από την άποψη της αμερικανικής συνοδείας των πλοίων, αλλά ούτε και από την άποψη ότι πληρώνουν στο Ιράν το 10% ή το 20% του φορτίου τους», πρόσθεσε. «Έτσι, αρχίζεις να βλέπεις αυτό που θα αποκαλούσα έναν αγώνα δρόμου για να φύγει όσο το δυνατόν περισσότερο [πετρέλαιο], όσο το δυνατόν γρηγορότερα, πριν ξεκινήσει ξανά ο πόλεμος».Ο ισχυρισμός δεν έχει επαληθευτεί ανεξάρτητα και η Μπρόχαρντ τον παρουσίασε ως υπόθεση και όχι ως συμπέρασμα που βασίζεται σε στοιχεία. Ωστόσο, ήδη από τον Μάρτιο, το ναυτιλιακό περιοδικό Lloyd’s List είχε αναφέρει ότι οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) είχαν ήδη επιβάλει ένα σύστημα «σταθμών διοδίων» για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά.Η κυβέρνηση Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα, κατά τη διάρκεια του πολέμου, ότι το Ιράν δεν θα επιτραπεί να επιβάλει διόδια στο πλαίσιο οποιασδήποτε πιθανής συμφωνίας με την Ουάσινγκτον. Το κλείσιμο των Στενών έχει προκαλέσει εκτίναξη του παγκόσμιου κόστους των καυσίμων και έχει δοκιμάσει τους αγροτικούς τομείς σε ολόκληρο τον κόσμο.Πώς είναι η κίνηση στα Στενά του ΟρμούζΤο πετρέλαιο βγαίνει όλο και περισσότερο από τη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με τις εταιρείες παρακολούθησης της θαλάσσιας κυκλοφορίας. Την τελευταία εβδομάδα του Σεπτεμβρίου, ο μέσος όρος επτά ημερών ξεπέρασε τα περίπου 18 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα που καταγράφονταν πριν από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν τον Φεβρουάριο - για πρώτη φορά από την έναρξη της σύγκρουσης.Η Kpler ανέφερε ότι οι εξαγωγές αργού, εξαιρουμένου του Ιράν, είχαν επίσης ανακάμψει, φτάνοντας κατά μέσο όρο τουλάχιστον τα 16,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Σεπτέμβριο.Η τάση αύξησης των εξαγωγών πετρελαίου συνεχίστηκε και τον Οκτώβριο. Η κρατική Oil Tanker Company του Ιράκ ανακοίνωσε το Σάββατο (3/10) ότι μετέφερε δύο εκατομμύρια βαρέλια αργού με ένα πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού (VLCC) μέσω των Στενών του Ορμούζ, σε μια επιχείρηση που, σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή της, ήταν η πρώτη τέτοιου είδους εδώ και δεκαετίες.Σύμφωνα με την Kpler, «το 40% πλέον παρακάμπτει το Ορμούζ, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του αργού που διασχίζει τα Στενά αλλάζει δεξαμενόπλοιο στα ανοιχτά», με μεγάλο μέρος του να μεταφέρεται μέσω αγωγών της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.Τα στοιχεία για τις εξαγωγές περιλαμβάνουν επίσης φορτία που μεταφέρονται μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, η οποία έχει εξελιχθεί σε ολοένα σημαντικότερη εναλλακτική οδό στα Στενά του Ορμούζ. Επιπλέον, τα στοιχεία της Kpler δεν περιλαμβάνουν τυχόν πλοία που μπορεί να διέσχισαν τη σημαντική αυτή θαλάσσια οδό έχοντας απενεργοποιημένους τους πομπούς του αυτόματου συστήματος αναγνώρισης (AIS), προκειμένου να αποφύγουν τον εντοπισμό.Το Ιράν, ωστόσο, αμφισβητεί τους ισχυρισμούς ότι έχει χάσει τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού. Ο ανώτατος διοικητής των IRGC, Αλί Φανταβί, δήλωσε την Κυριακή (4/10) ότι μόλις 3 έως 4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μεταφέρονται μέσω μιας διαδρομής που εποπτεύεται από τις ΗΠΑ και χαρακτήρισε την ποσότητα αυτή «αμελητέα» σε σύγκριση με την προπολεμική κίνηση.Πριν από το ξέσπασμα του πολέμου, πριν από επτά μήνες, περίπου 125 μεγάλα εμπορικά πλοία διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά, μεταξύ άλλων δεξαμενόπλοια, πλοία μεταφοράς φυσικού αερίου, φορτηγά πλοία και πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων.Πού βρίσκονται τώρα οι τιμές του πετρελαίουΟι τιμές του πετρελαίου έχουν υποχωρήσει ελαφρώς καθώς οι εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή ανακάμπτουν. Την περασμένη εβδομάδα, οι χώρες της G7 ανακοίνωσαν επίσης απόφαση για την απελευθέρωση 100 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα έκτακτης ανάγκης.Ωστόσο, οι τιμές του αργού παραμένουν σημαντικά υψηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα. Το αργό Brent διαπραγματευόταν τη Δευτέρα (5/10) περίπου στα 101,59 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας πτώση 0,71%, ενώ το αμερικανικό West Texas Intermediate υποχώρησε κατά 1,2%, στα περίπου 90,05 δολάρια.«Παρά την εκ νέου αύξηση των εξαγωγών από την περιοχή, πολλά θα εξαρτηθούν μακροπρόθεσμα από την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού», δήλωσε η Σουζάνα Στρίτερ, επικεφαλής επενδυτικής στρατηγικής στη Wealth Club, επισημαίνοντας ότι «η κατάσταση παραμένει τεταμένη».«Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σημαντικό σημείο ανάφλεξης, με την επίθεση σε ακόμη ένα δεξαμενόπλοιο την Κυριακή (4/10) να διατηρεί ζωντανές τις ανησυχίες για πιθανή περαιτέρω διατάραξη του εφοδιασμού, ιδιαίτερα εάν οι ναυτιλιακές εταιρείες γίνουν ολοένα πιο απρόθυμες να διακινδυνεύσουν την αποστολή πλοίων μέσω αυτού του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος».Τη Δευτέρα (5/10), ένα δεξαμενόπλοιο που διέσχιζε τα Στενά του Ορμούζ έλαβε εντολή από τους IRGC να επιστρέψει ή να κινδυνεύσει να γίνει στόχος επίθεσης, σύμφωνα με την ομάδα United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), η οποία παρακολουθεί τη ναυτιλιακή κίνηση.Ευσταθεί ο ισχυρισμός της αναλύτριας της Kpler;Ο ακαδημαϊκός Αμπντούλ Χαλίκ δήλωσε ότι, παρότι η υπόθεση της αναλύτριας της Kpler, Μπρόχαρντ, πως έχει τεθεί σε εφαρμογή μια συμφωνία για την καταβολή τελών διέλευσης μπορεί να είναι «εύλογη», είναι προτιμότερο να περιγραφεί ως ένας «ανεπίσημος μηχανισμός ασφαλείας και όχι ως επίσημο ναυτιλιακό τέλος».«Δεν υπάρχει δημόσια απόδειξη που να επιβεβαιώνει ένα συστηματικό, κρατικά ελεγχόμενο ιρανικό σύστημα διοδίων», δήλωσε ο Χαλίκ, επικεφαλής του Maritime Centre του Liverpool John Moores University. Είπε ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) προστατεύει το δικαίωμα διέλευσης από διεθνή στενά, «καθιστώντας νομικά αμφισβητήσιμη την επιβολή επίσημων τελών».Ο Κρις Μποσάμπ, επικεφαλής αναλυτής αγορών στην IG Group, δήλωσε ότι το σενάριο που υποψιάζεται η Μπρόχαρντ είναι «εν μέρει» πιθανό. «Όλα φαίνεται να συμβαίνουν κάτω από τα ραντάρ στη Μέση Ανατολή, από την αμερικανική συνοδεία πλοίων μέχρι το Ιράν που επιβάλλει αθόρυβα τέλη διέλευσης», δήλωσε.Τον Σεπτέμβριο, η αμερικανική κυβέρνηση επέβαλε επίσης κυρώσεις στην εταιρεία ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων BitBank, η οποία, σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, είχε χρησιμοποιηθεί από την Hormuz Safe Marine Services Authority του Ιράν - έναν φορέα που δημιουργήθηκε από την ιρανική κυβέρνηση για την είσπραξη τελών με αντάλλαγμα την ασφαλή διέλευση πλοίων από τα Στενά - προκειμένου να μεταφέρει χρήματα στην Τεχεράνη.Ωστόσο, ο Μποσάμπ δήλωσε ότι η μεγαλύτερη πρόκληση για τις εξαγωγές πετρελαίου είναι πλέον αυτό που αποκάλεσε «πρόβλημα της ναυτιλίας». «Το σύστημα μεταφοράς με διαδοχικά δρομολόγια στον Κόλπο κάνει θαύματα για την εξαγωγή πετρελαίου, αλλά απαιτεί πολλά πλοία και αυτό έχει αυξήσει τα ναύλα, ενώ παράλληλα μειώνει την προσφορά και εκτός της ίδιας της περιοχής», πρόσθεσε.Σύμφωνα με τον Μποσάμπ, οι αγοραστές στην Ασία αναγκάζονται επίσης να προμηθεύονται αργό από μεγαλύτερες αποστάσεις, «επιμηκύνοντας τους χρόνους μεταφοράς». «Προηγουμένως ήταν μια ιστορία για την προσφορά. Τώρα αφορά τους βασικούς μηχανισμούς της ναυτιλίας. Αν και είναι λιγότερο συναρπαστικό, είναι αναμφισβήτητα πολύ πιο σημαντικό και πιο δύσκολο να επιλυθεί», δήλωσε. «Τα πλοία δεν κατασκευάζονται από τη μια μέρα στην άλλη».