Τσίπρας: Το «Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης» περνά από τον πήχη της Θεσσαλονίκης

Η Θεσσαλονίκη έχει τη δική της, ιδιαίτερη θέση στην πολιτική διαδρομή του Αλέξη Τσίπρα. Είναι η πόλη στην οποία, σε διαφορετικές στιγμές της πορείας του, έχει παρουσιάσει το περίγραμμα της κυβερνητικής πρότασης με την οποία διεκδικεί την εξουσία.

Τον Σεπτέμβριο του 2014, λίγους μήνες πριν από την ιστορική εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, ο Αλέξης Τσίπρας ανέβαινε στο βήμα της ΔΕΘ για να παρουσιάσει το «Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης». Δώδεκα χρόνια αργότερα, σε μια εντελώς διαφορετική Ελλάδα και έχοντας στο μεταξύ διανύσει τη διαδρομή από την αντιπολίτευση στην πρωθυπουργία, ξανά στην αντιπολίτευση και, εντέλει, στην αποσύνθεση -και με δική του ευθύνη, ως επικεφαλής- του πολιτικού χώρου που τον ανέδειξε, επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη με ένα νέο πρόγραμμα διακυβέρνησης: το «Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης».

Οι δύο στιγμές δεν προσφέρονται για εύκολες ταυτίσεις. Το οικονομικό περιβάλλον είναι εντελώς διαφορετικό -χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η καθημερινότητα έχει γίνει εύκολη για τους οικονομικά πιο ευάλωτους- τα πολιτικά δεδομένα έχουν αλλάξει άρδην και ο Αλέξης Τσίπρας κουβαλά πλέον κάτι που δώδεκα χρόνια πριν δεν είχε: την εμπειρία, αλλά και αναπόφευκτα το βάρος, μιας κυβερνητικής θητείας. Η αναφορά, ωστόσο, έχει τη σημασία της. Για δεύτερη φορά, σε μια κρίσιμη καμπή της πολιτικής του πορείας, ο Αλέξης Τσίπρας από τη Θεσσαλονίκη παρουσιάζει μια πρόταση που δεν φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως «καλάθι» εξαγγελιών, αλλά ως ολοκληρωμένο οικονομικό και πολιτικό σχέδιο.

Αυτό ακριβώς επιχείρησε να κάνει και στο Porto Palace. Το «Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης» της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης συνδέει την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου και τη διαφορετική κατανομή του παραγόμενου πλούτου με παρεμβάσεις για τους μισθούς, τη φορολογία, την ακρίβεια, τη στέγη, την Υγεία και την Παιδεία. Τη φιλοσοφία του προγράμματος συμπύκνωσε ο ίδιος σε τρεις φράσεις: «Να παράγουμε περισσότερο, να μοιραζόμαστε δικαιότερα, να ζούμε καλύτερα». Πίσω από αυτές βρίσκονται οι δύο βασικές δεσμεύσεις της πρότασης -η αλλαγή της αναπτυξιακής στρατηγικής και η δικαιότερη κατανομή του πλούτου- με τη σύγκλιση της Ελλάδας με την Ευρώπη να διατρέχει ολόκληρο το σχέδιο. Η ομιλία, πάντως, δεν περιορίστηκε στα οικονομικά. Ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε να της προσδώσει χαρακτηριστικά προγραμματικής διακήρυξης, θέτοντας παράλληλα το δίλημμα με το οποίο θέλει να κινηθεί προς τις κάλπες: «Διαφθορά ή εντιμότητα;». «Δεν ζητάμε μια ακόμη κυβερνητική εναλλαγή. Ζητάμε αλλαγή πορείας», είπε στο κλείσιμο.

Ήταν, άλλωστε, εμφανής η πρόθεση να παρουσιαστεί η ΕΛ.Α.Σ. ως δύναμη με πρόταση διακυβέρνησης και όχι απλώς ως ακόμη ένας πόλος της αντιπολίτευσης. Μια φιλοδοξία που, στην παρούσα φάση, προηγείται σαφώς των πολιτικών συσχετισμών και της εκλογικής δυναμικής του νέου εγχειρήματος, χωρίς αυτό να αφαιρεί από την προσπάθεια του Αλέξη Τσίπρα να θέσει από τώρα τους όρους με τους οποίους θέλει να συμμετάσχει στην επόμενη πολιτική αναμέτρηση.

Η ανθρωπογεωγραφία 

Πολιτικό ενδιαφέρον είχαν και όσα συνέβαιναν μακριά από το βήμα. Μεταξύ των προσώπων που έδωσαν το «παρών» ήταν οι Γιώργος Καραμέρος, Γιάννης Σαρακιώτης, Δώρα Αυγέρη, Καλλιόπη Βέττα, Βασίλης Κόκκαλης, Κώστας Ζαχαριάδης και Κατερίνα Νοτοπούλου, καθώς και οι Συμεών Κεδίκογλου, Φερχάτ Οζγκιούρ, Μίλτος Ζαμπάρας και Παναγιώτης Κουρουμπλής. Στην εκδήλωση βρέθηκαν επίσης ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης, αλλά και ο επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης στον Δήμο, Σπύρος Πέγκας.

Τον Αλέξη Τσίπρα προλόγισε ένα πρόσωπο άγνωστο μέχρι σήμερα στο ευρύ κοινό: η Κυβέλη Μάρδα. Γιατρός και μέλος του Εθνικού Συμβουλίου της ΕΛ.Α.Σ., είναι κόρη του πρώην υφυπουργού Οικονομικών της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ Δημήτρη Μάρδα και σύζυγος του ποδοσφαιριστή του ΠΑΟΚ Δημήτρη Πέλκα.

Από την κατανάλωση στην παραγωγή

Στον πυρήνα του «Εθνικού Σχεδίου Ανασυγκρότησης» βρίσκεται η αλλαγή της αναπτυξιακής στρατηγικής. Κατά την ανάγνωση του Αλέξη Τσίπρα, το βασικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας δεν είναι η εργατικότητα, αλλά η χαμηλή παραγωγικότητα, το επενδυτικό έλλειμμα και η τεχνολογική υστέρηση. «Δεν ζητάμε από τους ίδιους ανθρώπους να δουλεύουν περισσότερο για λιγότερα. Ζητάμε να αποδίδει περισσότερο η δουλειά τους», είπε. Η πρόταση προβλέπει νέα βιομηχανική πολιτική, με κατεύθυνση πόρων σε τομείς όπως τα φάρμακα και η βιοτεχνολογία, τα ποιοτικά τρόφιμα, ο ενεργειακός εξοπλισμός, η ναυτιλιακή τεχνολογία, τα κρίσιμα υλικά, τα αμυντικά προϊόντα και τα σύγχρονα δίκτυα μεταφορών.

Κεντρικό εργαλείο αποτελεί το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης, το οποίο ο Τσίπρας χαρακτήρισε «τη νέα επενδυτική μηχανή της επόμενης δεκαετίας». Ο σχεδιασμός προβλέπει πρωτογενή κεφάλαια 12 δισ. ευρώ στην τετραετία και, μέσω μόχλευσης ιδιωτικών κεφαλαίων, επενδυτική δυνατότητα που θα μπορούσε να προσεγγίσει τα 25 δισ. ευρώ. Πίσω από το Ταμείο βρίσκεται και μια ευρύτερη πολιτική επιλογή: ένας περισσότερο παρεμβατικός ρόλος του κράτους, όχι μόνο ως ρυθμιστή αλλά και ως στρατηγικού επενδυτή. Η δημόσια χρηματοδότηση, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, θα συνδέεται με δεσμεύσεις για θέσεις εργασίας, συλλογικές συμβάσεις, μεταφορά τεχνολογίας και εξαγωγική δραστηριότητα. «Ούτε ένα ευρώ δημόσιου χρήματος χωρίς όρους», ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του.

Αναδιανομή, αύξηση μισθών και «Πατριωτική Εισφορά»

Η δεύτερη μεγάλη δέσμευση αφορά τον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται ο παραγόμενος πλούτος. Εδώ εντάσσεται μία από τις πιο χαρακτηριστικές εξαγγελίες της βραδιάς: η «Πατριωτική Εισφορά» για το οικονομικά ισχυρότερο 1% των Ελλήνων, ύψους 1% επί της καθαρής περιουσίας, σε αντικατάσταση άλλων γενικών επιβαρύνσεων επί της ίδιας περιουσίας. «Ένα τοις εκατό στο ισχυρότερο ένα τοις εκατό. Για το εκατό τοις εκατό της κοινωνίας», είπε ο Αλέξης Τσίπρας, προσδίδοντας στο μέτρο σαφή συμβολισμό αναδιανομής. Στον αντίποδα, εξήγγειλε φορολογικές ελαφρύνσεις για οικογένειες και μικρότερες επιχειρήσεις, με διπλασιασμό της έκπτωσης φόρου για οικογένειες με παιδιά, κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος και της προκαταβολής φόρου για τις ατομικές επιχειρήσεις, καθώς και επαναφορά της ρύθμισης των 120 δόσεων.

Στην εργασία, ο πήχης μπήκε στα 1.000 ευρώ για τον κατώτατο μισθό μέσα στο 2027 και στα 1.800 ευρώ για τον μέσο μισθό πλήρους απασχόλησης έως το τέλος της τετραετίας, με παράλληλη ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και των κλαδικών συμβάσεων.

Φθηνότερο ρεύμα, στεγαστικό και Παιδεία

Το δεύτερο μεγάλο πεδίο του προγράμματος ακουμπά περισσότερο άμεσα την καθημερινότητα. Ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε μείωση του ΦΠΑ στο 6% για βασικά είδη διατροφής και υγιεινής και έθεσε ως στόχο τη μεσοσταθμική μείωση των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30%.

Για το στεγαστικό παρουσίασε το Εθνικό Σύστημα Προσιτής Κατοικίας, με στόχο 50.000 νέες προσιτές στεγαστικές επιλογές μέσα σε τέσσερα χρόνια, προστασία της πρώτης κατοικίας και αξιοποίηση κλειστών ακινήτων.

Στο κοινωνικό κράτος, οι βασικές δεσμεύσεις περιλαμβάνουν μέση αύξηση 500 ευρώ τον μήνα για γιατρούς και νοσηλευτές, μηδενική συμμετοχή των συνταξιούχων στα φάρμακα, αύξηση κατά 300 ευρώ στους εκπαιδευτικούς και 30.000 προσλήψεις στην Παιδεία.

Η εξαγγελία, πάντως, που έχει ήδη ανοίξει μία από τις μεγαλύτερες συζητήσεις αφορά την κατάργηση των Πανελλαδικών Εξετάσεων και την αντικατάστασή τους από σύστημα που θα λαμβάνει υπόψη τη συνολική σχολική πορεία. Παράλληλα, προβλέπεται υποτροφία 500 ευρώ τον μήνα για δέκα μήνες σε περίπου 80.000 φοιτητές περιφερειακών πανεπιστημίων που σπουδάζουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους.

Δύο διαφορετικά μοντέλα

Ο κατάλογος των μέτρων είναι μακρύς. Το μεγαλύτερο πολιτικό ενδιαφέρον, ωστόσο, βρίσκεται ίσως πίσω από αυτόν. Ο Αλέξης Τσίπρας δεν αρκέστηκε στην καταγγελία της κυβέρνησης Μητσοτάκη ως αποτυχημένης, αλλά επιχείρησε να αντιπαραθέσει δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την οικονομία και τη διακυβέρνηση.

Απέναντι σε ένα μοντέλο το οποίο, κατά τη δική του ανάγνωση, στηρίζεται υπερβολικά στην κατανάλωση, στην αγορά ακινήτων και στους χαμηλούς μισθούς, τοποθέτησε μια οικονομία με μεγαλύτερο ρόλο του κράτους στην παραγωγή, στην τεχνολογία και στις υποδομές και με ενεργότερη παρέμβαση στην κατανομή του πλούτου. Εδώ αποκτά περισσότερο περιεχόμενο και το τρίπτυχο «να παράγουμε περισσότερο – να μοιραζόμαστε δικαιότερα – να ζούμε καλύτερα». Η ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί να μη μιλήσει μόνο για αναδιανομή, αλλά να τη συνδέσει με την παραγωγή νέου πλούτου. Ταυτόχρονα, μεταφέρει το κέντρο βάρους από τους γενικούς οικονομικούς δείκτες σε όσα συναντά καθημερινά ο πολίτης: μισθό, ενοίκιο, ρεύμα, σούπερ μάρκετ, νοσοκομείο και σχολείο.

Το κοινωνικό ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται είναι, επομένως, αρκετά ευδιάκριτο: εργαζόμενοι και οικογένειες που πιέζονται από το κόστος ζωής, μικρότερες επιχειρήσεις, νέοι και πολίτες που βρίσκονται αντιμέτωποι με τη στεγαστική πίεση. Ως κατεύθυνση, άλλωστε, η δικαιότερη κατανομή των βαρών και μια ανάπτυξη που γίνεται αισθητή πέρα από τους μακροοικονομικούς δείκτες δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν αδιάφοροι στόχοι. Το δυσκολότερο ερώτημα βρίσκεται ένα βήμα μετά: με ποιον τρόπο και με ποιους πόρους μπορούν όλα αυτά να γίνουν -και μάλιστα ταυτόχρονα.

Ο πήχης του 2026

Εδώ αρχίζει και το δυσκολότερο στοίχημα για τον Αλέξη Τσίπρα. Το πρόγραμμα που παρουσίασε απλώνεται σχεδόν σε ολόκληρο το πεδίο της διακυβέρνησης και συνδυάζει μεγάλες δημόσιες επενδύσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις, αυξήσεις αποδοχών και σημαντική ενίσχυση του κοινωνικού κράτους.

Από την ίδρυση της ΕΛ.Α.Σ. είναι σαφές ότι ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να προσπεράσει πολιτικά το ενδιάμεσο στάδιο της απλής αντιπολιτευτικής παρουσίας και να μιλήσει εξαρχής με όρους διακυβέρνησης. Το κατά πόσο οι εκλογικοί συσχετισμοί θα του επιτρέψουν να μετατρέψει αυτή τη φιλοδοξία σε πραγματική διεκδίκηση της εξουσίας είναι, βεβαίως, μια εντελώς διαφορετική συζήτηση. Η επιλογή του, πάντως, είναι σαφής: θέλει το νέο εγχείρημα να κριθεί ως πρόταση για την επόμενη ημέρα και όχι απλώς ως μία ακόμη δύναμη της αντιπολίτευσης.

Ακριβώς αυτή η επιλογή, όμως, αυξάνει και τις απαιτήσεις απέναντι στο πρόγραμμα. Όσο μεγαλώνει το εύρος μιας κυβερνητικής πρότασης τόσο αυξάνεται η ανάγκη τεκμηρίωσής της -και όχι μόνο ως προς το δημοσιονομικό κόστος. Υπάρχει και το ερώτημα εάν μια μελλοντική κυβέρνηση θα μπορούσε πράγματι να υλοποιήσει τόσες διαφορετικές αλλαγές ταυτόχρονα και στους χρόνους που περιγράφονται. Εδώ, μάλιστα, υπάρχει ένα πολιτικό προηγούμενο που ο ίδιος ο Τσίπρας έχει επιλέξει να αποτιμήσει δημόσια.

«Το Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης αποτέλεσε τον καταλύτη για τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ λίγους μήνες αργότερα. Ταυτόχρονα όμως και τον πήχη που ποτέ δεν κατάφερε να υπερβεί», γράφει στην «Ιθάκη» για το 2014. Δώδεκα χρόνια μετά, το ερώτημα είναι πού τοποθετείται ο νέος πήχης. Ποιος θα διαφωνούσε εύκολα με υψηλότερους μισθούς, πιο προσιτή κατοικία, καλύτερα δημόσια νοσοκομεία ή δικαιότερη κατανομή των φορολογικών βαρών; Η ουσιαστική συζήτηση αρχίζει στο επόμενο στάδιο: στο εάν υπάρχουν οι πόροι, οι μηχανισμοί και οι διοικητικές δυνατότητες για να μετατραπούν οι εξαγγελίες σε εφαρμοσμένη πολιτική.

Δεν είναι τυχαίο ότι λίγα λεπτά μετά την ολοκλήρωση της ομιλίας κυβέρνηση και ΠΑΣΟΚ έσπευσαν να «χτυπήσουν» ακριβώς σε αυτό το σημείο, κατηγορώντας τον πρώην πρωθυπουργό για «κάλπικες υποσχέσεις χωρίς κοστολόγηση» και για επιστροφή «στον τόπο του εγκλήματος με νέες αυταπάτες».

Από την άλλη πλευρά, το επιτελείο της Αμαλίας διαμήνυε μέρες πριν από την παρουσίαση ότι το «Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης» είναι πλήρως κοστολογημένο και ότι πίσω από τις εξαγγελίες υπάρχουν συγκεκριμένες πηγές χρηματοδότησης. Επομένως, η αναλυτική τεκμηρίωση των μέτρων αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα βασικά πεδία της πολιτικής συζήτησης των επόμενων ημερών και, πιθανότατα, της συνέντευξης Τύπου που θα παραχωρήσει ο Αλέξης Τσίπρας στις 9 Σεπτεμβρίου.

Η Θεσσαλονίκη ως αφετηρία και υπενθύμιση

Η αναδρομή στο 2014 έχει αξία όχι επειδή τα δύο προγράμματα μπορούν να ταυτιστούν. Δώδεκα χρόνια πριν, η Ελλάδα βρισκόταν σε εντελώς διαφορετική οικονομική και δημοσιονομική πραγματικότητα. Έχει αξία κυρίως επειδή ο ίδιος ο πρώην πρωθυπουργός έχει αναγνωρίσει εκ των υστέρων την απόσταση που μπορεί να χωρίσει ένα πρόγραμμα από την εφαρμογή του. «Η κυβερνητική πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ κινήθηκε απολύτως στο πνεύμα του Προγράμματος, δεν κατάφερε όμως να ανταποκριθεί στο γράμμα του», γράφει στην «Ιθάκη».

Ίσως αυτή να είναι και η χρησιμότερη σύνδεση ανάμεσα στο τότε και στο τώρα. Ο Αλέξης Τσίπρας του 2026 δεν μπορεί να επικαλεστεί πολιτική απειρία. Έχει κυβερνήσει, έχει διαπραγματευτεί υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και έχει ο ίδιος αποτιμήσει εκ των υστέρων τα όρια ενός προηγούμενου προγράμματός του. Είναι εύλογο, επομένως, ο πήχης απέναντι στη σημερινή του πρόταση να τοποθετείται αισθητά ψηλότερα.

Αυτό δεν ακυρώνει την πολιτική κατεύθυνση όσων παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη. Αντιθέτως, ακριβώς επειδή η υπόσχεση για δικαιότερη κατανομή των βαρών, ισχυρότερο κοινωνικό κράτος και παραγωγική ανασυγκρότηση απευθύνεται σε υπαρκτές κοινωνικές ανάγκες, αξίζει να εξεταστεί πέρα από τα συνθήματα. Το ερώτημα είναι εάν πίσω από την επιθυμητή εικόνα υπάρχει και ένα εξίσου πειστικό μονοπάτι.

Δώδεκα χρόνια μετά, η Θεσσαλονίκη προσφέρει ξανά στον Αλέξη Τσίπρα ένα βήμα για να περιγράψει τη χώρα που θέλει να κυβερνήσει. Αυτή τη φορά, όμως, το ερώτημα δεν είναι αποκλειστικά τι υπόσχεται. Είναι και τι έχει μάθει από την προηγούμενη φορά που, από την ίδια πόλη, επιχείρησε να περιγράψει την επόμενη ημέρα.

Διαβάστε ακόμη

Μπαράζ προκλήσεων από την Άγκυρα: Η απάντηση της Αθήνας με κινήσεις σε δύο επίπεδα

«Κουτσουρεμένο» ETCS στον σιδηρόδρομο και τηλεδιοίκηση από σήμερα με... ολίγη από τηλεγραφήματα

Αποτροπιασμός στα Καλάβρυτα: 50χρονος άνδρας εκτέλεσε αδέσποτο σκύλο επειδή τον «ενοχλούσε»

Συναγερμός από τον ΟΗΕ για το ισχυρότερο Ελ Νίνιο των τελευταίων 1.000 ετών: Προειδοποιήσεις για φαινόμενο «Γκοτζίλα»