Γροιλανδία: Πώς μια προσάρτηση από τις ΗΠΑ θα υπονόμευε εκ των έσω το ΝΑΤΟ; Η εύθραυστη ισορροπία

Η Συμμαχία δεν προβλέπει αυτό που προηγουμένως θα θεωρούταν αδιανόητο: ένα από τα κράτη-μέλη της να στραφεί εναντίον άλλου, γράφει ο Guardian

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Γροιλανδία: Ένοπλες δυνάμεις της Δανίας σε κοινή άσκηση με στρατιώτες από κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ (AP)

Η πιθανότητα μιας πολεμικής σύρραξης ανάμεσα σε κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ -όπως μια ενδεχόμενη επέμβαση των ΗΠΑ στη Γροιλανδία- φαντάζει τόσο αδιανόητη, που ακόμη και το κρισιμότερο άρθρο του καταστατικού της Συμμαχίας στερείται σαφών προβλέψεων για την περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ συμμάχων.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Guardian, το Άρθρο 5, που αποτελεί τη βάση της συλλογικής ασφάλειας, προβλέπει ότι «μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσότερων» μελών σε Ευρώπη ή Βόρεια Αμερική εκλαμβάνεται ως «επίθεση εναντίον όλων». Ενώ η εφαρμογή αυτής της διάταξης είναι αυτονόητη αν ο κίνδυνος πηγάζει από τη Ρωσία, τα δεδομένα περιπλέκονται δραματικά όταν η απειλή εκπορεύεται από το ισχυρότερο κράτος της ίδιας της Συμμαχίας.

Η εύθραυστη ισορροπία μεταξύ Ευρώπης και Τραμπ

Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, τοποθετήθηκε επί του θέματος τη Δευτέρα (05/01), επισημαίνοντας: «Αν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να επιτεθούν σε άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, όλα θα σταματήσουν». Σε ένα τέτοιο σενάριο, η επιβίωση της στρατιωτικής ένωσης μπορεί να είναι τυπικά εφικτή, ωστόσο η αξιοπιστία και η λειτουργικότητά της θα δεχθούν καίριο πλήγμα, με τη Μόσχα να αναδεικνύεται ως ο ξεκάθαρος κερδισμένος από τη διάλυση της δυτικής συνοχής.

Στην πορεία προς τις εκλογές του 2024, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε καταστήσει σαφές πως δεν προτίθεται να παρέχει κάλυψη στα «παραβατικά» κράτη-μέλη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, αναφερόμενος σε όσους δεν έπιαναν το όριο του 2% του ΑΕΠ για αμυντικούς σκοπούς. Την κατεύθυνση αυτή επιβεβαίωσε τον Φεβρουάριο και ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, σημειώνοντας ότι η προστασία της ευρωπαϊκής ηπείρου δεν αποτελούσε πια την κύρια προτεραιότητα των ΗΠΑ.

Γροιλανδία (AP)

Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν έντονο εκνευρισμό στις ευρωπαϊκές χώρες, ωστόσο οι διπλωματικές επαφές πριν από τη σύνοδο κορυφής του Ιουνίου έδειξαν να εκτονώνουν την κατάσταση. Υπό την επήρεια της ιδιαίτερα κολακευτικής στάσης του Γενικού Γραμματέα Μαρκ Ρούτε -ο οποίος έφτασε στο σημείο να αποκαλέσει τον Τραμπ «μπαμπά»- τα μέλη του ΝΑΤΟ, πλην της Ισπανίας, δεσμεύτηκαν να ανεβάσουν τον πήχη των αμυντικών τους δαπανών στο 3,5% του ΑΕΠ με ορίζοντα το 2035.

Παρά την επιφανειακή ηρεμία, η σύνοδος κορυφής φαίνεται πως απλώς απέκρυψε το βαθύ εσωτερικό ρήγμα αντί να το επουλώσει. Η Marion Messmer, στέλεχος της δεξαμενής σκέψης Chatham House, παρατηρεί: «Ναι, η σύνοδος κορυφής πήγε καλά, καθώς ο Rutte βρήκε διατυπώσεις που κολακεύουν τον Trump. Αλλά δεν είμαι σίγουρη πόσο βιώσιμη είναι αυτή η στρατηική».

Πώς το Ουκρανικό εντείνει το κλίμα αβεβαιότητας

Το κλίμα αβεβαιότητας στις σχέσεις των δύο πλευρών του Ατλαντικού εντείνεται τους τελευταίους μήνες και λόγω του ουκρανικού ζητήματος. Η ένταση πηγάζει από τις δύο αποτυχημένες πρωτοβουλίες της Ουάσινγκτον να πιέσει το Κίεβο -αρχικά μετά τη σύνοδο της Αλάσκας και κατόπιν με το ρωσικό σχέδιο των 28 σημείων- να αποδεχθεί την απώλεια εδαφών ως αναγκαία συνθήκη για να συζητήσει η Μόσχα το ενδεχόμενο εκεχειρίας.

Η στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ του Δεκεμβρίου εκφόβισε την Ευρώπη, με την εξαιρετική προειδοποίησή της ότι η ήπειρος αντιμετωπίζει «εξάλειψη του πολιτισμού», εν μέρει επειδή, μέσα σε λίγες δεκαετίες, «ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ θα γίνουν κατά πλειοψηφία μη ευρωπαϊκά». Με βάση αυτό το ακραίο σενάριο, η στρατηγική αμφισβήτησε εάν αυτές οι ανώνυμες χώρες θα έβλεπαν τη συμμαχία τους με τις ΗΠΑ «με τον ίδιο τρόπο» όπως οι 12 που ίδρυσαν το ΝΑΤΟ το 1949.

Αν η διπλωματική χορογραφία και οι φωνές δεν ήταν αρκετά σαφείς, τότε η επανεμφάνιση της εδαφικής απληστίας για τη Γροιλανδία μετά την κατάληψη της Βενεζουέλας από τον Nicolas Maduro έφερε τελικά το ΝΑΤΟ στο επίκεντρο της προσοχής, με τις ΗΠΑ να αμφισβητούν ρητά την ιστορική κυριαρχία της Δανίας, ενός συμμάχου τους.

Γροιλανδία (AP)

Κανείς δεν θα περίμενε ρεαλιστικά από κανένα από τα 31 άλλα μέλη του ΝΑΤΟ να υπερασπιστεί στρατιωτικά τη Γροιλανδία αν οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να την καταλάβουν, ένα σημείο που τόνισε ο σύμβουλος του Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, χθες το βράδυ. Ο πραγματικός κόσμος, πρόσθεσε, «κυβερνάται από τη δύναμη, δηλαδή από τη βία, δηλαδή από την εξουσία» – όχι από συνθήκες ή αμοιβαία υποστήριξη.

Ούτε θα είχαν καμία ελπίδα να το κάνουν, υπογραμμίζει το δημοσίευμα του βρετανικού μέσου. Οι ΗΠΑ έχουν 1,3 εκατομμύρια ενεργούς στρατιωτικούς σε όλες τις υπηρεσίες τους, ενώ η Δανία έχει 13.100. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ αναμένεται να δαπανήσουν 845 δισεκατομμύρια δολάρια για την άμυνα το 2025, ενώ οι άλλοι 31 σύμμαχοι συνολικά 559 δισεκατομμύρια δολάρια. Η ευκολία με την οποία οι ΗΠΑ κατάφεραν να συλλάβουν τον Μαδούρο και τη σύζυγό του, Σίλια Φλόρες, είναι μια απόδειξη της κλίμακας της αμερικανικής δύναμης.

Η σύνθεση της συμμαχίας μπορεί να μην αλλάξει ακόμη και αν οι ΗΠΑ καταλάβουν τη Γροιλανδία. Δεν υπάρχει σαφής διάταξη στη συνθήκη του ΝΑΤΟ για την αποβολή μιας χώρας, αν και στο προοίμιο της δεσμεύονται οι ΗΠΑ και οι άλλοι σύμμαχοι «να ζουν ειρηνικά με όλους τους λαούς και όλες τις κυβερνήσεις» και «να διαφυλάσσουν την ελευθερία, την κοινή κληρονομιά και τον πολιτισμό των λαών τους» – διατύπωση που κάποτε προοριζόταν να χρησιμοποιηθεί εναντίον ενός μέλους που έγινε κομμουνιστικό κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου.

Ωστόσο, η στροφή ενός μέλους της συμμαχίας εναντίον ενός άλλου, ακόμη και για ένα έδαφος στην Αρκτική με πληθυσμό μικρότερο των 60.000 κατοίκων, θα υπονόμευε την αξιοπιστία της 76χρονης στρατιωτικής συμμαχίας, η οποία έχει ως στόχο να διασφαλίσει την ειρήνη και την αμοιβαία προστασία σε όλη την Ευρώπη και τον Βόρειο Ατλαντικό.

Ακόμη και η τελευταία σειρά απειλών, υποστηρίζουν ορισμένοι, έχει προκαλέσει αρκετή ζημιά σε μια εποχή που η ρωσική απειλή δεν έχει ποτέ φανεί πιο πραγματική, ακόμη και αν η Μόσχα είναι επί του παρόντος βαθιά εμπλεκόμενη στην Ουκρανία. «Αν κάποια ευρωπαϊκά κράτη τρέφουν ψευδαισθήσεις ότι μπορούν να βασίζονται στις εγγυήσεις ασφάλειας των ΗΠΑ, τότε αυτό είναι το ξυπνητήρι που μας λέει ότι δεν επιστρέφουμε σε εκείνο τον κόσμο», λέει ο Messmer.