Μπορεί ο πόλεμος ΗΠΑ - Ιράν να μετατραπεί σε μια μακροχρόνια «παγωμένη» διαμάχη;

Ελλείψει μιας μόνιμης συμφωνίας, ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εξελίσσεται σε πόλεμο φθοράς, παρά το τεράστιο οικονομικό κόστος

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Δύο μήνες μετά την κοινή επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, οι διαπραγματεύσεις φαίνεται να έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο, καθώς οι εκατέρωθεν αποκλεισμοί των Στενών του Ορμούζ συνεχίζουν να διαταράσσουν τις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες, ενώ το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος παραμένει άλυτο.

Ως ένδειξη της συνεχιζόμενης αντιπαράθεσης, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άννα Κέλι δήλωσε την Τρίτη (28/4) ότι οι ΗΠΑ συνεχίζουν να εμπλέκονται σε συνομιλίες με το Ιράν, αλλά δεν θα «βιαστούν να κάνουν μια κακή συμφωνία», μία ημέρα αφότου ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και οι ανώτεροι σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας συζήτησαν μια νέα ιρανική πρόταση για την επίλυση του πολέμου.

Σύμφωνα με το Al Jazeera, όλες οι στρατιωτικές επιλογές παραμένουν στο τραπέζι, παρά την εκεχειρία που ισχύει από τις 8 Απριλίου και η οποία έχει παγώσει τη σύγκρουση. Το Υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ προειδοποίησε την Τρίτη (28/4) για την πιθανότητα μιας «παγωμένης διαμάχης», όπου η κρίσιμη θαλάσσια δίοδος χρησιμοποιείται ως μέσο πίεσης, με πιθανότητα βίαιων αναζωπυρώσεων.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει προβλέψει τη δυνατότητα αναστολής της στρατιωτικής εκστρατείας κατά της Τεχεράνης, διατηρώντας όμως την επιλογή στοχευμένων πληγμάτων όποτε χρειάζεται. Ελλείψει μιας μόνιμης συμφωνίας που να επιτρέπει και στις δύο πλευρές να ισχυριστούν νίκη, αναλυτές λένε ότι μια σύγκρουση χαμηλής έντασης με περιοδικά πλήγματα προσφέρει μια βολική διέξοδο – αν και παρατείνει την περιφερειακή αστάθεια και την παγκόσμια οικονομική αναταραχή.

Το κόστος ενός «παγωμένου» πολέμου

Ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν μπορεί ήδη να χαρακτηριστεί ως «παγωμένος», αλλά αυτό το σενάριο χωρίς πόλεμο και χωρίς συμφωνία έχει υπερβολικά υψηλό κόστος και για τις δύο πλευρές, δήλωσε ο Μεχράν Καμράβα, ειδικός στο Ιράν στο Πανεπιστήμιο Georgetown στο Κατάρ. «Το Ιράν δεν μπορεί να αντέξει να παραμένουν τα λιμάνια του αποκλεισμένα επ’ αόριστον και ούτε οι ΗΠΑ μπορούν να διατηρήσουν έναν ατελείωτο αποκλεισμό του Ιράν», είπε ο Καμράβα. «Προς το παρόν μπορεί να δούμε μια βραχυπρόθεσμη παγωμένη διαμάχη, αλλά αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί για μήνες ή χρόνια».

Η αμερικανική δεξαμενή σκέψης Quincy Institute εκτίμησε ότι το κόστος για την Ουάσινγκτον τον πρώτο μήνα του πολέμου κυμάνθηκε μεταξύ 20 και 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Μια μεγάλης κλίμακας χερσαία επιχείρηση στο Ιράν, παρόμοια με εκείνη του Ιράκ το 2003, θα απαιτούσε τουλάχιστον 500.000 στρατιώτες και περίπου 55 δισ. δολάρια τον μήνα, ή πάνω από 650 δισ. ετησίως, και το think tank προειδοποιεί ότι αυτό θα ήταν ακόμη υποεκτίμηση.

Η συνέχιση της τρέχουσας κατάστασης θα είχε οικονομικά οφέλη βραχυπρόθεσμα, αλλά μια σιγοκαίουσα σύγκρουση χωρίς σαφή κατάληξη θα ήταν επίσης δαπανηρή για τις ΗΠΑ – οικονομικά και πολιτικά. Ο αμερικανικός στρατός έχει επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό σε ιρανικά λιμάνια και πλοία από τις 13 Απριλίου. Την περασμένη εβδομάδα αναπτύχθηκε τρίτη ομάδα κρούσης αεροπλανοφόρου με χιλιάδες επίλεκτους στρατιώτες, στη μεγαλύτερη στρατιωτική ανάπτυξη από την εισβολή στο Ιράκ το 2003. Πάνω από 10.000 Αμερικανοί στρατιώτες εκτιμάται ότι έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή.

Ο ίδιος ο ιρανικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ για πλοία που δεν πληρώνουν τέλη έχει επηρεάσει τις ΗΠΑ, όπου η μέση τιμή της βενζίνης έφτασε τα 4,18 δολάρια το γαλόνι (1,10 δολάρια το λίτρο), το υψηλότερο επίπεδο σχεδόν τεσσάρων ετών. Αυτό συμβαίνει ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, για τις οποίες οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η δημοτικότητα του Τραμπ βρίσκεται στο 34%, από 47% όταν ανέλαβε τη δεύτερη θητεία του τον Ιανουάριο του 2025.

Ιρανικά πλήγματα έχουν επίσης προκαλέσει ζημιές δισεκατομμυρίων δολαρίων σε αμερικανικές στρατιωτικές υποδομές στην περιοχή και έχουν δοκιμάσει τις σχέσεις της Ουάσινγκτον με τους συμμάχους της στον Κόλπο. Ο Καμράβα είπε ότι η αμερικανική οικονομία μπορεί να απορροφήσει το σοκ, αλλά το ερώτημα είναι πολιτικό.

Παρατεταμένη έναντι προμελετημένης σύγκρουσης

Στο αρχικό σχέδιο του Τραμπ, ο πόλεμος στο Ιράν αναμενόταν να διαρκέσει 4-5 εβδομάδες. Δύο μήνες μετά, ο ερευνητής Τσάντλερ Γουίλιαμς από το Peace Research Institute Oslo λέει ότι η σύγκρουση έχει ξεπεράσει τις προβλέψεις. «Όταν ένα κράτος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αεροπορικά πλήγματα ακριβείας, συχνά προκαλεί κλιμάκωση αντί για επίλυση, επειδή δεν επιτρέπει διπλωματικές εξόδους», είπε.

Η διαφορά μεταξύ «παρατεταμένης» και «προμελετημένης» σύγκρουσης είναι κρίσιμη. Το ερώτημα τώρα είναι αν η σύγκρουση γίνεται στρατηγικά μόνιμη. Οι ΗΠΑ ποντάρουν σε συνεχή οικονομική και διπλωματική πίεση, με απειλή νέων πληγμάτων, για να αναγκάσουν το Ιράν σε συμφωνία. Το Ιράν από την πλευρά του χρησιμοποιεί τα Στενά του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης.

Έκθεση του ΟΗΕ ανέφερε ότι η στρατιωτική κλιμάκωση επηρεάζει την απασχόληση και την οικονομία στο Ιράν, ενώ αυξάνει την επισιτιστική ανασφάλεια.

Το «κούρεμα του γρασιδιού» στο Ιράν

Το αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας ζήτησε αύξηση 24.000% στον προϋπολογισμό για drones. Ο ερευνητής Μάικλ Κερ από το King’s College London είπε ότι ο πόλεμος χαμηλής έντασης με drones είναι πιο φθηνός για τον επιτιθέμενο αλλά πιο καταστροφικός για τον στόχο. Το Ισραήλ χρησιμοποιεί στρατηγική που αποκαλεί «κούρεμα του γρασιδιού» σε Γάζα και Λίβανο: περιοδικές επιθέσεις για διατήρηση ελέγχου.

Ωστόσο, μια τέτοια στρατηγική απέναντι στο Ιράν ενέχει υψηλότερο ρίσκο λόγω των ιρανικών δυνατοτήτων με πυραύλους και drones. «Αν το Ιράν απαντήσει κάθε φορά με επιθέσεις σε περιφερειακούς στόχους, η κατάσταση μπορεί να κλιμακωθεί γρήγορα», είπε ο Κερ. Το Ιράν έχει τεράστια στρατηγική σημασία λόγω της θέσης του στον Περσικό Κόλπο και τη Θάλασσα του Ομάν.

Ο Κερ κατέληξε ότι η ιδέα πως το Ιράν μπορεί να «αναγκαστεί να επιστρέψει στο καβούκι του» μέσω βομβαρδισμών είναι λανθασμένη. «Η ιδέα ότι το Ιράν θα δεχθεί περιφερειακή ηγεμονία μέσω βομβαρδισμών δεν πρόκειται να λειτουργήσει ποτέ».