Ελπίδα μέσα από το χάος: Πώς η σκοτεινή εποχή Τραμπ γεννά μια νέα παγκόσμια πολιτική τάξη

Ο Αντόνιο ντε Αγκουιάρ Πατριότα, πρέσβης της Βραζιλίας στο Λονδίνο, δεν δυσκολεύτηκε να περιγράψει τη ζοφερή εικόνα του σύγχρονου κόσμου σε πρόσφατη ομιλία του. Έκανε λόγο για έναν πλανήτη που δοκιμάζεται από την κλιματική κρίση και την περιβαλλοντική καταστροφή, τις πολλαπλές πολεμικές συγκρούσεις, την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, την περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου και του ανθρωπιστικού δικαίου, τις αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο, την αποδυνάμωση της δημοκρατίας και τις τεχνολογικές εξελίξεις που προκαλούν ταυτόχρονα ενθουσιασμό και φόβο.

Ωστόσο, όπως είπε, «κάτι αλλάζει. Κάτι κινείται».

Κατά τον ίδιο, στον λεγόμενο «παγκόσμιο Βορρά» διαμορφώνεται πλέον μια νέα διαίρεση: από τη μία πλευρά βρίσκεται μια μονομερής υπερδύναμη και από την άλλη μια πλειοψηφία κρατών που στηρίζουν την πολυμερή συνεργασία.

Ο Βραζιλιάνος διπλωμάτης χαρακτήρισε τον πόλεμο στο Ιράν «παράδειγμα του χάους και της αστάθειας που γεννά η μονομερής πολιτική», υποστηρίζοντας ότι η σύγκρουση αποκαλύπτει πως ο κόσμος δεν πρόκειται να επιστρέψει σε μια μονοπολική εποχή υπό την απόλυτη κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η άποψη ότι η περίοδος της αμερικανικής μονοκρατορίας και του στρατιωτικού παρεμβατισμού ίσως πλησιάζει στο τέλος της κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος, ιδιαίτερα καθώς ευρωπαϊκές χώρες αρχίζουν να επανεξετάζουν τη στρατηγική τους εξάρτηση από την Ουάσιγκτον.

Πολλές κυβερνήσεις στην Ευρώπη διαπιστώνουν πλέον ότι η αμερικανική «ομπρέλα ασφαλείας» δεν προσέφερε ουσιαστική προστασία ούτε στα κράτη του Κόλπου ούτε εξυπηρέτησε αποτελεσματικά τα ευρωπαϊκά συμφέροντα στον πόλεμο της Ουκρανίας. Έτσι, αυξάνονται οι φωνές που ζητούν νέες, πιο ισορροπημένες διεθνείς συνεργασίες.

Σε ομιλία του στην Κίνα, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, υποστήριξε ότι ο κόσμος δεν βιώνει απλώς μια μεταφορά ηγεμονίας από μία δύναμη σε άλλη, αλλά «τον πολλαπλασιασμό πολλών κέντρων ισχύος και ευημερίας». Όπως είπε, η ανάπτυξη και η πρόοδος εμφανίζονται πλέον ταυτόχρονα σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη - από την Ασία και την Κίνα μέχρι την Αφρική και τη Λατινική Αμερική.

Η αίσθηση ότι η αμερικανική κυριαρχία φθίνει δεν περιορίζεται μόνο στους προοδευτικούς πολιτικούς κύκλους. Η αντίληψη αυτή φαίνεται να διαμορφώνει πλέον τη σκέψη κυβερνήσεων και κέντρων εξουσίας στο Παρίσι, τις Βρυξέλλες, τη Βαρσοβία αλλά ακόμη και το Βερολίνο.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, που θεωρείται παραδοσιακά ένθερμος υποστηρικτής της διατλαντικής συμμαχίας, έφτασε στο σημείο να δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «εξευτελίζονται από το Ιράν», συγκρίνοντας τα λάθη του Ντόναλντ Τραμπ στην Τεχεράνη με εκείνα των αμερικανικών επεμβάσεων στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Αντί να υποχωρούν υπό την πίεση της Ουάσιγκτον, πολλές ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται πλέον να υιοθετούν την άποψη ότι πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά τους. Έτσι, σταδιακά δημιουργείται μια στρατηγική «παράκαμψη» της αμερικανικής εξάρτησης.

Παράλληλα, σε διεθνές επίπεδο ενισχύονται οι πιέσεις ώστε οι δυτικές δυνάμεις να εγκαταλείψουν τη δυσανάλογη επιρροή που διατηρούν σε παγκόσμιους οργανισμούς, δίνοντας μεγαλύτερο ρόλο στις χώρες του λεγόμενου «παγκόσμιου Νότου».

Ο καθηγητής Στίβεν Γουόλτ από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ εκτιμά ότι η αμερικανική επιρροή δεν εξαρτάται μόνο από τη στρατιωτική και οικονομική ισχύ, αλλά και από την εικόνα αξιοπιστίας που εκπέμπει η Ουάσιγκτον προς τους συμμάχους της.

Όπως σημείωσε, μέχρι πρόσφατα οι σύμμαχοι πίστευαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες γνώριζαν τι έκαναν και μπορούσαν να εφαρμόσουν αποτελεσματικά μια στρατηγική. Η κυβέρνηση Τραμπ, όμως, έστειλε το αντίθετο μήνυμα, με αποτέλεσμα πολλές χώρες να γίνονται πλέον πιο επιφυλακτικές απέναντι στις αμερικανικές συμβουλές και επιλογές.

Ο ίδιος υποστήριξε ακόμη ότι ο πόλεμος έδειξε πως η αμερικανική κυβέρνηση ενδιαφέρεται κυρίως για το Ισραήλ, γεγονός που προκάλεσε δυσαρέσκεια σε συμμάχους της Ευρώπης και της Ασίας, ιδιαίτερα λόγω του τεράστιου οικονομικού κόστους της σύγκρουσης και της έλλειψης διαβούλευσης πριν από την έναρξή της.

Η πρώην πρέσβειρα των ΗΠΑ στο Λονδίνο, Τζέιν Χάρτλεϊ, δήλωσε πρόσφατα ότι οι κυβερνήσεις αδυνατούσαν να απαντήσουν σε βασικά ερωτήματα σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράν: ποιος ήταν ο στόχος, ποια η νομική βάση της επέμβασης και ποια η στρατηγική εξόδου.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, όπως είπε, είναι ότι «η κοινή γνώμη δεν βλέπει πλέον την Αμερική ως δύναμη του καλού».

Μέσα σε αυτό το κλίμα, νέες διεθνείς συμμαχίες και συνεργασίες αρχίζουν να διαμορφώνονται χωρίς την άμεση συμμετοχή της Ουάσιγκτον.

Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, προωθεί τη δημιουργία μιας συμμαχίας «μεσαίων δυνάμεων», ενώ ο Καναδάς έχει ήδη υπογράψει δεκάδες συμφωνίες οικονομικής και αμυντικής συνεργασίας — ακόμη και με την Κίνα — με στόχο να μειώσει την εξάρτησή του από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι συζητήσεις στην Ευρώπη για τη δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης, συμπληρωματικής προς το ΝΑΤΟ, στην οποία θα μπορούσαν να συμμετέχουν όχι μόνο κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και η Βρετανία, η Νορβηγία και η Ουκρανία.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η ενσωμάτωση της Ουκρανίας σε ένα νέο ευρωπαϊκό αμυντικό πλαίσιο θεωρείται πλέον κρίσιμη, καθώς διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς της Ευρώπης και σημαντική εμπειρία από τον πόλεμο με τη Ρωσία.

Η παγκόσμια τάξη έχει καταρρεύσει

Την ίδια ώρα, διεθνείς οργανώσεις προειδοποιούν ότι η παγκόσμια τάξη έχει ουσιαστικά καταρρεύσει.

Ο επικεφαλής του ανθρωπιστικού προγράμματος του ΟΗΕ, Τομ Φλέτσερ, δήλωσε πρόσφατα ότι «η διεθνής τάξη δεν βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης - έχει ήδη καταρρεύσει».

Ανάλογη προειδοποίηση απηύθυνε και η γενική γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, Ανιές Καλαμάρ, η οποία χαρακτήρισε το 2025 «έτος των αρπακτικών», καταγγέλλοντας παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Γάζα, την Ουκρανία, το Ιράν και άλλες περιοχές.

Πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν πλέον ότι ο κόσμος έχει εισέλθει σε μια εποχή βαθιάς γεωπολιτικής αστάθειας, όπου οι παλιοί κανόνες δεν ισχύουν πλέον και καμία δύναμη δεν μπορεί να επιβάλει μόνη της την τάξη.

Παρά την ισχύ που εξακολουθούν να διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και το Ισραήλ, αυξάνονται οι ενδείξεις ότι το μονοπολικό μοντέλο εξουσίας αμφισβητείται όσο ποτέ άλλοτε.

Μια πιθανή αποτυχία των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράν ίσως να μην έχει τη συμβολική εικόνα της αποχώρησης από τη Σαϊγκόν ή την Καμπούλ, ωστόσο οι γεωπολιτικές της συνέπειες ενδέχεται να αποδειχθούν εξίσου βαθιές και καθοριστικές για τη νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων.

Διαβάστε ακόμη

Πόσοι Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται στην Ευρώπη και για ποιους λόγους - Τι ισχύει με την Ελλάδα

Η πρώτη αεροπορική εταιρεία που κλείνει μετά τον πόλεμο στο Ιράν είναι αμερικανική

«Flight mode»: 37χρονος με μηχανή έτρεχε με 240 χλμ/ώρα και ανέβαζε τα βίντεο στα social media

Μια σπάνια ιστορία: Δίδυμες γεννήθηκαν με διαφορά λεπτών αλλά έχουν διαφορετικό πατέρα