Ιστορική ανακάλυψη: Επιστήμονες αποκωδικοποίησαν έγγραφο 400 ετών με τεχνητή νοημοσύνη - Οι νέες προοπτικές

Βαθιά στα αρχεία της βιβλιοθήκης του Βατικανού, ένα μυστηριώδες χειρόγραφο βιβλίο, γεμάτο παράξενα σύμβολα, παρέμενε αδιάβαστο για περισσότερα από 400 χρόνια.

Οι απόκρυφες σελίδες του φαίνεται πως έκρυβαν μυστικές θεραπείες «για παθήσεις του ανθρώπινου σώματος», σύμφωνα με ορισμένο κείμενο που ήταν χαραγμένο στο εσωτερικό του εξωφύλλου. Τέτοιες θεραπευτικές πρακτικές κρατούνταν μυστικές εκείνη την εποχή, καθώς μπορούσαν να προκαλέσουν υποψίες ή ακόμη και κατηγορίες για μαγεία.

Γνωστό ως ο «Κώδικας Borg», λέει το BBC, το χειρόγραφο των 408 σελίδων είναι σε μεγάλο βαθμό ακατανόητο - γραμμένο με 34 αινιγματικά σύμβολα, λίγα λατινικά γράμματα και μια πρώτη σελίδα στα αραβικά. Δεν υπήρχε γνωστό κλειδί αποκρυπτογράφησης. Ορισμένες σελίδες είναι επίσης φθαρμένες λόγω ηλικίας, κάνοντας τον κώδικα ακόμη δυσκολότερο στην ανάγνωση.

Ωστόσο, με τη βοήθεια της μηχανικής μάθησης - μιας μορφής τεχνητής νοημοσύνης - ερευνητές κατάφεραν να αποκρυπτογραφήσουν τον κώδικα. Ανακάλυψαν ότι το κείμενο περιείχε χιλιάδες παράξενες θεραπείες, όπως η κατανάλωση πολλών ποτηριών ποιοτικού κόκκινου κρασιού ή η ζύμωση μοσχοκάρυδου μέσα σε ζύμη για την αντιμετώπιση της δυσεντερίας.

«Είναι σαν αστυνομική έρευνα όπου κάθε σύμβολο, μοτίβο και μερική λύση μπορεί να μας φέρει πιο κοντά στα μυστικά κάποιου και σε έναν χαμένο ιστορικό κόσμο», λέει η Μπεάτα Μέγκιεσι, καθηγήτρια υπολογιστικής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης στη Σουηδία, μέλος της ομάδας που αποκωδικοποίησε το κείμενο. Ακόμη και με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, η διαδικασία ήταν εξαιρετικά επίπονη. Τώρα, η Μέγκιεσι και οι συνεργάτες της ηγούνται προσπαθειών αξιοποίησης της AI για την αποκρυπτογράφηση ιστορικών κωδίκων, κάτι που θα μπορούσε να ξεκλειδώσει έναν τεράστιο όγκο κρυπτογραφημένων πληροφοριών από το παρελθόν, οι οποίες μέχρι σήμερα θεωρούνταν αδύνατο να διαβαστούν.

Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, περίπου το 1% του υλικού σε αρχεία και βιβλιοθήκες παγκοσμίως είναι πλήρως ή μερικώς κρυπτογραφημένο. Μερικοί από τους αρχαιότερους γνωστούς κώδικες χρονολογούνται από την Αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη.

Δολώματα, νεκρές γλώσσες και δυσανάγνωστος γραφικός χαρακτήρας

Τα κρυπτογραφημένα ιστορικά έγγραφα κρύβουν διπλωματικές πληροφορίες, τελετουργίες μυστικών εταιρειών, ιατρικές γνώσεις, ερωτικές σχέσεις ή καθημερινές λεπτομέρειες που οι άνθρωποι ήθελαν να κρατήσουν μυστικές. Πρόκειται για πληροφορίες που λείπουν σήμερα από τις ιστορικές αφηγήσεις.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αποκωδικοποίηση αυτών των εγγράφων μπορεί να αλλάξει όσα γνωρίζουμε για κάποιο διάσημο πρόσωπο ή ακόμη και για ολόκληρες ιστορικές περιόδους. Ένα πρόσφατο παράδειγμα ήταν μια συλλογή κρυπτογραφημένων επιστολών που αποδείχθηκε ότι είχαν γραφτεί από τη Μαρία Στιούαρτ, Βασίλισσα της Σκωτίας, κατά τη μακρόχρονη φυλάκισή της στην Αγγλία. Οι επιστολές αποκάλυψαν τη συμμετοχή της σε συνωμοσίες για την ανάκτηση του θρόνου της, καθώς και την τεταμένη σχέση με τον γιο της, Ιάκωβο ΣΤ΄ της Σκωτίας και μελλοντικό βασιλιά Ιάκωβο Α΄ της Αγγλίας.

Οι ιστορικοί κώδικες μπορεί να είναι σχετικά απλοί: ο κώδικας Borg, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί αντικατάσταση συμβόλων, όπου κάθε σύμβολο αντιστοιχεί σε ένα λατινικό γράμμα. Άλλοι όμως είναι πολύ πιο περίπλοκοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν γνωρίζουμε καν τη γλώσσα στην οποία γράφτηκε το αρχικό κείμενο. Επιπλέον, συχνά προστίθενται άχρηστα σύμβολα ως δολώματα για να μπερδέψουν όσους προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν το κείμενο. Άλλοτε πάλι, πολλά διαφορετικά σύμβολα αντιπροσωπεύουν το ίδιο γράμμα. Αυτό σημαίνει τεράστιο όγκο δουλειάς - συχνά βασισμένη σε δοκιμές και λάθη - ακόμη και για την αποκωδικοποίηση μικρού μέρους ενός κειμένου.

Η Σεσίλ Πιερό, κρυπτολόγος στο Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας στην Πληροφορική της Γαλλίας (INRIA), χρειάστηκε έξι μήνες μαζί με την ομάδα της για να αποκρυπτογραφήσει σταδιακά ένα γράμμα 500 ετών του Καρόλου Ε΄, Αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και βασιλιά της Ισπανίας. Το γράμμα χρησιμοποιούσε 120 διαφορετικά σύμβολα σε μόλις τρεις σελίδες. Το αποκρυπτογραφημένο κείμενο αποκάλυψε ότι ο Κάρολος Ε΄ - ένας από τους ισχυρότερους άνδρες της εποχής του - ήταν τρομοκρατημένος από πιθανή συνωμοσία δολοφονίας εναντίον του.

Πριν καν αρχίσει η αποκρυπτογράφηση, οι ερευνητές πρέπει πρώτα να μετατρέψουν το χειρόγραφο σε ψηφιακό έγγραφο που να μπορεί να αναλυθεί από λογισμικό αποκρυπτογράφησης. Ο κακός γραφικός χαρακτήρας και το ξεθώριασμα του μελανιού δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τη διαδικασία. Η Πιερό λέει ότι συνήθως χρειάζεται μία ολόκληρη ημέρα μόνο για να μεταγράψει μια επιστολή δύο σελίδων γεμάτη άγνωστα σύμβολα.

Πώς η AI επιταχύνει την αποκρυπτογράφηση

Η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει πλέον να επιταχύνει σημαντικά τη διαδικασία. Η Μισέλ Βάλντισπιουλ, καθηγήτρια γερμανικής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, χρησιμοποίησε μαζί με συνεργάτες της την online πλατφόρμα AI Transkribus για να μεταγράψει μια μυστική επιστολή του ευγενούς Ζίγκμουντ Χόισνερ φον Βάντερσλεμπεν προς τον Σουηδό καγκελάριο Άξελ Οξενστιέρνα το 1637, κατά τη διάρκεια του Τριακονταετούς Πολέμου.

Το εργαλείο έχει εκπαιδευτεί σε πολλές γλώσσες, γραφές και στυλ χειρόγραφου που καλύπτουν αρκετούς αιώνες. Όταν ανεβαίνει μια εικόνα εγγράφου, η AI εντοπίζει μπλοκ κειμένου και γραμμές πριν σαρώσει χαρακτήρα προς χαρακτήρα το κείμενο για να το μετατρέψει σε ψηφιακή μορφή. Παρότι χρειάστηκαν ορισμένες χειροκίνητες διορθώσεις, το εργαλείο λειτούργησε αρκετά καλά στην επιστολή του φον Βάντερσλεμπεν, επειδή ήταν μόνο μερικώς κρυπτογραφημένη.

Ωστόσο, οι υπάρχουσες πλατφόρμες AI συχνά δυσκολεύονται με ασυνήθιστα σύμβολα, όπως επινοημένα σημάδια, αστρολογικά σύμβολα ή περίεργα γραμμένους αριθμούς. Γι’ αυτό η Μέγκιεσι, η Βάλντισπιουλ και οι συνεργάτες τους αναπτύσσουν δικό τους εργαλείο AI στο πλαίσιο του διεθνούς προγράμματος Descrypt, ώστε να μετατρέπουν χειρόγραφα ιστορικά κείμενα με αινιγματικά σύμβολα σε μορφή αναγνώσιμη από μηχανές. «Αναπτύσσουμε πιο προσαρμόσιμα μοντέλα που εκπαιδεύονται και δοκιμάζονται σε μεγάλο εύρος γραφών, αλφαβήτων και συμβολικών συστημάτων», λέει η Μέγκιεσι.

Επαναφέροντας ανεξιχνίαστους κώδικες στη ζωή

Αφού μεταγραφεί ένα μυστικό έγγραφο, αρχίζει η πραγματική αποκρυπτογράφηση. Σήμερα οι κρυπτολόγοι χρησιμοποιούν ειδικά λογισμικά που προσπαθούν μέσω αλγορίθμων να εντοπίσουν ποιο είδος κώδικα χρησιμοποιήθηκε. Οι απλοί κώδικες μπορούν συχνά να «σπάσουν» αναλύοντας τη συχνότητα εμφάνισης συμβόλων και αντιστοιχίζοντάς τα με τα πιο συχνά γράμματα μιας γλώσσας. Όμως στην επιστολή του φον Βάντερσλεμπεν χρησιμοποιούνταν έως και οκτώ διαφορετικά σύμβολα μόνο για το γράμμα Ε. «Ήταν μια συνεχής διαδικασία συνεργασίας ανάμεσα στη μηχανή και στον ανθρώπινο ελεγκτή», λέει η Βάλντισπιουλ. «Ίσως κάποια στιγμή η AI να μπορεί να το κάνει εντελώς μόνη της».

Η Μέγκιεσι και η ομάδα της εξετάζουν πλέον το ενδεχόμενο η AI να παρακάμπτει τελείως το στάδιο της μεταγραφής, αποκρυπτογραφώντας απευθείας από φωτογραφίες σελίδων. Δοκίμασαν τη μέθοδο στον «Κώδικα Copiale», ένα χειρόγραφο 105 σελίδων που περιγράφει τελετουργίες, κανόνες και ιδανικά μιας γερμανικής μυστικής εταιρείας του 18ου αιώνα. Το σύστημα κατάφερε να αποκρυπτογραφήσει σωστά τμήματα που δεν είχε ξαναδεί. «Αυτό ανοίγει συναρπαστικές δυνατότητες για σπάνια και μη τυποποιημένα συστήματα γραφής», λέει η Μέγκιεσι. «Ο τελικός στόχος είναι να συνδυαστούν μεταγραφή και αποκρυπτογράφηση σε ένα μόνο βήμα».

Η Βάλντισπιουλ και οι συνεργάτες της αναζητούν παλιά κρυπτογραφημένα έγγραφα για να δημιουργήσουν βάση δεδομένων που θα βοηθήσει στην εκπαίδευση AI ικανής να «σπάει» κώδικες. Ανάμεσα στο υλικό που έχουν συγκεντρώσει βρίσκονται 400 μυστηριώδεις καρτ ποστάλ γραμμένες με κώδικα από τα τέλη του 19ου αιώνα. Τα λίγα τμήματα που έχουν αποκρυπτογραφηθεί μέχρι στιγμής δείχνουν ότι κάποιες ήταν ερωτικές επιστολές στα γερμανικά.

Η ομάδα της Μέγκιεσι δημιούργησε επίσης ένα chatbot τεχνητής νοημοσύνης που συνδυάζει μεταγραφή και αποκρυπτογράφηση σε ένα μόνο βήμα. Όταν δοκίμασαν το chatbot στον κώδικα Borg, διαπίστωσαν ότι μπορούσε να μεταφράσει και να αποκωδικοποιήσει απόσπασμα 500 συμβόλων μέσα σε περίπου 29 λεπτά. Το σύστημα παρείχε επίσης αγγλική μετάφραση και εξηγούσε γιατί η λύση ήταν πιθανή - κάτι κρίσιμο για να διασφαλιστεί ότι η AI δεν «φαντάζεται» ανύπαρκτες ερμηνείες.

Η ομάδα δοκίμασε το εργαλείο και σε άλλους δύο κώδικες που είχε ήδη αποκρυπτογραφήσει και το σύστημα τους έσπασε επίσης γρήγορα, αποδεικνύοντας ότι μπορεί να διαχειριστεί διαφορετικά είδη κρυπτογράφησης. «Η AI βοηθά κυρίως στην κλίμακα, την ταχύτητα, την ανακάλυψη μοτίβων και τον συνδυασμό πολλών εργασιών», λέει η Μέγκιεσι. Τέτοια εργαλεία ίσως αποδειχθούν καθοριστικά για την αποκρυπτογράφηση ιστορικών κωδίκων που μέχρι σήμερα παρέμεναν άλυτοι. Θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν στην κατανόηση αρχαίων κειμένων γραμμένων σε αλφάβητα που κανείς πλέον δεν μπορεί να διαβάσει.

Ο Δίσκος της Φαιστού από την Κρήτη, ηλικίας 4.000 ετών, παραμένει μέχρι σήμερα ανεξήγητος, όπως και η πρώιμη ελληνική γραφή «Γραμμική Β». «Αυτό που με ενθουσιάζει δεν είναι μόνο η πιθανότητα να λυθεί ένας συγκεκριμένος ιστορικός γρίφος, αλλά η προοπτική δημιουργίας μεθόδων που θα μπορούν να βοηθήσουν ερευνητές σε πολλές διαφορετικές περιπτώσεις», καταλήγει η Μέγκιεσι.

Διαβάστε ακόμη

Ο ατέρμονος πόλεμος του Ιράν: Γιατί ακόμα και με συμφωνία οι σχέσεις με τις ΗΠΑ θα παραμείνουν τεταμένες

Βίντεο ντοκουμέντο από την επίθεση με μαχαίρι στην Ελβετία - Δεσμούς με τον ISIS είχε ο δράστης

Το ελληνικό νησί κόσμημα που δημοπρατείται... κοψοχρονιά - Η ιστορία και τα «αγκάθια»

Έτοιμο να διχάσει το καινούριο Call Of Duty: Το Modern Warfare 4 αναζωπυρώνει τον πόλεμο της Κορέας