«Δεν ξέρω πώς να σώσω την κόρη μου»: Ο εφιαλτικός νέος νόμος των Ταλιμπάν για τα διαζύγια

Όταν η Φατίμα έφτασε σε ένα περιφερειακό δικαστήριο στο βόρειο Αφγανιστάν στα τέλη του 2025 μαζί με τους γονείς της, ήλπιζε ότι ένας δικαστής θα της επέτρεπε επιτέλους να απαλλαγεί από τον καταστροφικό γάμο της.

Δεν είχε συναντήσει ποτέ τον σύζυγό της πριν από τον γάμο από προξενιό το καλοκαίρι του 2024. Κάθε φορά που η οικογένειά της ζητούσε να τον δει, τους έλεγαν ότι ήταν ντροπαλός. Μόνο την ημέρα του γάμου, όπως λένε οι συγγενείς, η Φατίμα κατάλαβε τι της είχαν κρύψει: ο σύζυγός της είχε σοβαρές διανοητικές και σωματικές αναπηρίες και δεν μπορούσε να φάει, να πλυθεί ή να ντυθεί μόνος του χωρίς βοήθεια.

Τους μήνες που ακολούθησαν, η Φατίμα μαγείρευε, καθάριζε, φρόντιζε τον σύζυγό της και περιποιούνταν τα ζώα της οικογένειας. Σπάνια της επιτρεπόταν να βγει από το σπίτι. Κάθε φορά που επισκεπτόταν τους γονείς της, έκλαιγε και τους ικέτευε να μην την στείλουν πίσω. Τελικά, οι γονείς της συμφώνησαν να προσφύγουν στο δικαστήριο και να βοηθήσουν τη Φατίμα να ζητήσει διαζύγιο. «Μπροστά σε όλους, ο δικαστής έθεσε στον γαμπρό μου μόνο μία ερώτηση: “Ποια είναι αυτή η γυναίκα;”», είπε στον Guardian η Σιρίν, η μητέρα της Φατίμα. «Αυτός απάντησε: “Είναι η γυναίκα μου.” Τότε ο δικαστής στράφηκε προς την οικογένεια του γαμπρού και είπε: “Πάρτε τη νύφη σας”».

Δύο στρατιώτες των Ταλιμπάν έστρεψαν τα όπλα τους προς τους γονείς της Φατίμα, ενώ οι συγγενείς του συζύγου της την άρπαξαν και την έσυραν προς το αυτοκίνητό τους. «Η κόρη μου ούρλιαζε και έκλαιγε λέγοντας ότι δεν ήθελε να πάει μαζί τους», λέει η Σιρίν. «Αλλά κανείς δεν την άκουσε». Αυτό που συνέβη στη Φατίμα δεν ήταν απλώς η απόφαση ενός δικαστή. Αντανακλά ένα νομικό σύστημα στο οποίο οι Αφγανές γυναίκες δεν έχουν σχεδόν κανένα αυτόνομο δικαίωμα να τερματίσουν τον γάμο τους.

Η αυστηροποίηση του νέου διατάγματος

Πριν από τους Ταλιμπάν, οι γυναίκες που επιθυμούσαν να χωρίσουν από άνδρες που ήταν βίαιοι, κακοποιητικοί ή απόντες αντιμετώπιζαν πάντα μια δύσκολη πορεία στα δικαστήρια - αλλά μερικές στενές διέξοδοι παρέμεναν ανοιχτές. Τώρα, ακόμη και αυτές κλείνουν. Για τις οικογένειες των γυναικών που βρίσκονται σε κακοποιητικούς γάμους και επιθυμούν τη λήξη τους, το να βγάλουν τις κόρες τους από αυτούς τους γάμους αποτελεί μια όλο και πιο αδύνατη αποστολή.

Τον Απρίλιο του 2026, ο ηγέτης των Ταλιμπάν, Χιμπατουλάχ Ακχούντζαδα, εξέδωσε ένα νέο διάταγμα σχετικά με τον δικαστικό χωρισμό των συζύγων, καθορίζοντας 12 λόγους βάσει των οποίων μπορεί να λήξει ένας γάμος. Στη θεωρία, ορισμένοι από αυτούς φαίνεται να προσφέρουν στις γυναίκες μια οδό προς τα δικαστήρια. Στην πράξη, κάθε οδός εμποδίζεται από την εξουσία των ανδρών: τη συγκατάθεση του συζύγου, τη διακριτική ευχέρεια του δικαστή, τις καταθέσεις μαρτύρων ή την εξουσία των ανδρών συγγενών. Ακόμη και σε περιπτώσεις κακοποίησης ή παραμέλησης, το διάταγμα ορίζει ότι οι δικαστές και οι διαιτητές δεν μπορούν να εκδώσουν διαζύγιο χωρίς τη συγκατάθεση του συζύγου.

Το διάταγμα νομιμοποιεί επίσης τον παιδικό γάμο. Επιτρέπει στους άνδρες συγγενείς να παντρεύουν τα παιδιά και ορίζει ότι, μόλις τα παιδιά αυτά φτάσουν στην εφηβεία, μπορούν να ζητήσουν από το δικαστήριο να ακυρώσει τον γάμο υπό περιορισμένες προϋποθέσεις.

«Νιώθω σαν να τους κατέστρεψα»

Η Ρουκγιά ήταν 16 ετών όταν η μητέρα και η γιαγιά της δέχτηκαν την πρόταση γάμου ενός 31χρονου συγγενή που ζούσε στην Τουρκία. Η Ρουκγιά διαμαρτυρήθηκε από την αρχή. Τηλεφώνησε η ίδια στον άνδρα και του είπε ευθέως ότι δεν ήθελε να τον παντρευτεί. «Μου είπε ότι, αφού η οικογένειά μου είχε συμφωνήσει, θα συμφωνούσα κι εγώ», λέει. Κατά τη διάρκεια του αρραβώνα, λέει, αυτός πρόσβαλε τους γονείς της σε φωνητικά μηνύματα, αγνοούσε τις κλήσεις της και συνέχιζε να επικοινωνεί με μια άλλη γυναίκα που ήθελε να παντρευτεί. Όταν οι ηχογραφήσεις έφτασαν στην οικογένεια της Ρούκια, ξέσπασε διαμάχη μεταξύ των δύο οικογενειών.

Η οικογένεια της Ρουκγιά προσπάθησε τελικά να τερματίσει τον αρραβώνα μέσω του «χουλ» - μιας μορφής διαζυγίου κατά την οποία μια γυναίκα πληρώνει τον σύζυγό της για να συναινέσει στον τερματισμό του γάμου. Το διάταγμα των Ταλιμπάν το επιτρέπει αυτό, προσφέροντας στις γυναίκες ή στις οικογένειές τους μια περιορισμένη δυνατότητα να εξαγοράσουν την ελευθερία τους - χωρίς όμως να θέτει όριο στο ποσό που πρέπει να καταβληθεί. Η οικογένεια του αρραβωνιαστικού της Ρουκγιά ζήτησε 800.000 αφγάνι (περίπου 10.000 ευρώ). Η οικογένειά της δεν είχε τα χρήματα.

Πούλησαν το σπίτι τους και κανόνισαν τον γάμο της μικρότερης αδελφής της, με την ελπίδα να συγκεντρώσουν τα χρήματα για την αποζημίωση. Ωστόσο, δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν ολόκληρο το ποσό. «Όταν κοιτάζω τη μητέρα και τον πατέρα μου, νιώθω σαν να τους κατέστρεψα», λέει η Ρουκγιά. «Η μητέρα μου λέει: “Αν είχες δεχτεί [τον γάμο σου], τουλάχιστον θα είχαμε ακόμα το σπίτι μας”». Η Ρουκγιά πρέπει τώρα να παραμείνει παντρεμένη με τον άντρα από τον οποίο προσπαθούσε να ξεφύγει εδώ και χρόνια.

Σύστημα κομμένο και ραμμένο για τους άνδρες

Ακόμη και πριν από το τελευταίο διάταγμα των Ταλιμπάν, οι Αφγανές γυναίκες δεν είχαν ίσα δικαιώματα στο διαζύγιο. Μπορούσαν, ωστόσο, να υποβάλουν αίτηση για τη λήξη του γάμου σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως όταν ο σύζυγος δεν εξασφάλιζε τα βασικά είδη πρώτης ανάγκης, είχε εξαφανιστεί για τουλάχιστον τρία χρόνια ή έπασχε από ανίατη ασθένεια. Ακόμη και τότε, οι γυναίκες έπρεπε να αποδείξουν την υπόθεσή τους στο δικαστήριο.

Ο νέος κώδικας των Ταλιμπάν ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό αυτό το παλαιότερο πλαίσιο, αλλά εισάγει αρκετές ριζικές αλλαγές. Επιτρέπει ρητά τον γάμο ανηλίκων σε οποιαδήποτε ηλικία. Επιπλέον, υποχρεώνει τις γυναίκες των οποίων οι σύζυγοι αγνοούνται να περιμένουν έως ότου κηρυχθούν νεκροί, προτού μπορέσουν να χωρίσουν. Το τμήμα του κώδικα που αφορά τους συζύγους που ασκούν βία ή παραμελούν τις υποχρεώσεις τους επιτρέπει σε μια σύζυγο να προσφύγει στο δικαστήριο εάν ο σύζυγός της είναι άδικος ή της αρνείται οικονομική στήριξη. Ωστόσο, το ίδιο άρθρο ορίζει ότι οι δικαστές και οι διαιτητές «δεν μπορούν, αποκλειστικά κατόπιν αιτήματος της γυναίκας και χωρίς τη συγκατάθεση του συζύγου, να εκδώσουν διαζύγιο».

«Είμαι ακόμα εδώ»

Η Χαμπίμπα, 27 ετών, έχει περάσει τέσσερα χρόνια προσπαθώντας να ξεφύγει από τον βίαιο σύζυγό της. Ο γάμος της ήταν μέρος μιας συμφωνίας ανταλλαγής που επέτρεψε στον αδελφό της να παντρευτεί μια γυναίκα από την ίδια οικογένεια. Όταν αργότερα είπε στον αδελφό της ότι ήθελε διαζύγιο, εκείνος την προειδοποίησε ότι αυτό θα μπορούσε να καταστρέψει και τον δικό του γάμο. Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν, λέει η Χαμπίμπα, ο σύζυγός της έχασε τη δουλειά του και έγινε όλο και πιο βίαιος, χτυπώντας την συνεχώς.

Αρχικά πήγε στην αστυνομία στην Καμπούλ, και στη συνέχεια στο δικαστήριο. Ο σύζυγός της αρνήθηκε επανειλημμένα να εμφανιστεί. Όταν αξιωματούχοι των Ταλιμπάν επισκέφθηκαν το σπίτι για να διερευνήσουν τους ισχυρισμούς της Χαμπίμπα περί κακοποίησης, η οικογένεια του συζύγου της έσφαξε ένα πρόβατο για τους επισκέπτες και ζήτησε συγγνώμη. Οι επιθεωρητές έφυγαν ικανοποιημένοι.

Η Χαμπίμπα υποχρεώθηκε να επιστρέψει στο σπίτι ή να πληρώσει 1,6 εκατομμύρια αφγάνι (περίπου 20.000 ευρώ) στον σύζυγό της. «Είπε ότι αυτά τα χρήματα αρκούσαν για να παντρευτεί ο σύζυγός μου άλλη γυναίκα», λέει η Χαμπίμπα - αλλά ο πατέρας της δεν είχε χρήματα και δεν του είχε μείνει τίποτα να πουλήσει. «Είμαι ακόμα εδώ», λέει. «Περιμένω είτε να πέσει αυτή η κυβέρνηση, είτε να εμφανιστούν χρήματα. Ένα από τα δύο».

Αδιανόητη οικονομική εκμετάλλευση

Η Μίνα, 22 ετών, από το Χεράτ, κατάφερε να ξεφύγει από έναν ανεπιθύμητο γάμο μόνο αφού δούλεψε για δύο χρόνια για να πληρώσει την ελευθερία της. Ήταν 18 ετών όταν η οικογένειά της δέχτηκε μια πρόταση γάμου από έναν συγγενή, ενώ ο πατέρας της δούλευε στο Ιράν. Κατά τη διάρκεια του αρραβώνα, έμαθε ότι ο άνδρας είχε εθιστεί στα ναρκωτικά. Όταν η Μίνα προσπάθησε να διαλύσει τον αρραβώνα, η οικογένεια του άνδρα την κατηγόρησε ότι έλεγε ψέματα και ισχυρίστηκε ότι ήθελε κάποιον άλλο άνδρα.

Ένα βράδυ, ο αρραβωνιαστικός της στάθηκε έξω από το σπίτι της και έκοψε τις φλέβες του μπροστά τόσο στην ίδια όσο και στη μικρότερη αδελφή της. «Επέζησε», λέει. «Αλλά ακόμα το βλέπω στα όνειρά μου σαν εφιάλτη». Ο αρραβώνας της ακυρώθηκε τελικά με τον όρο ότι η οικογένειά της έπρεπε να πληρώσει τα έξοδα που όρισε ο αρραβωνιαστικός της: ρούχα, κοσμήματα και έξοδα αρραβώνα, τα οποία είχαν φουσκωθεί πολύ πέρα από αυτά που είχαν πραγματικά δαπανηθεί. Η Μίνα δούλευε διπλές βάρδιες σε ένα εργαστήριο κεντημάτων στο Ιράν για δύο χρόνια, προκειμένου να πληρώσει μόνη της ολόκληρο το ποσό. «Αγόρασα την ελευθερία μου», λέει.

Η Λέιλα, 24 ετών, από το βορειοανατολικό Αφγανιστάν, αναφέρει ότι όταν ζήτησε «χουλ» από τον σύζυγό της, η οικογένειά της έπρεπε να πληρώσει 250.000 αφγάνι (περίπου 3.150 ευρώ). «Ο πατέρας μου αναγκάστηκε να πουλήσει το αυτοκίνητό του και δύο αγελάδες γαλακτοπαραγωγής», λέει. Η Σίμα, 26 ετών, από την Καμπούλ, λέει ότι έληξε τον αρραβώνα ενός έτους με τον ξάδελφό της από την πλευρά της μητέρας της μόνο αφού η οικογένειά της συμφώνησε να πληρώσει 400.000 αφγάνι (περίπου 5.000 ευρώ).

«Φοβάμαι για τα χειρότερα»

Για τη Φατίμα, η κακοποίηση έχει επιδεινωθεί σημαντικά. Όταν την επισκέπτονται μέλη της οικογένειάς της, οι πεθεροί της παραμένουν στο δωμάτιο, παρακολουθώντας κάθε συζήτηση. Ένας συγγενής που κατάφερε να μιλήσει με τη Φατίμα ιδιαιτέρως στην αυλή λέει ότι το πρόσωπό της ήταν γεμάτο μώλωπες. «Την χτυπούν τακτικά», λέει ο συγγενής. «Είπε ότι την προειδοποίησαν ότι αν οι γονείς της προσπαθούσαν ξανά [να ζητήσουν διαζύγιο], θα ζητούσαν από τους Ταλιμπάν να τους συλλάβουν».

Η τελευταία φορά που την είδε ο πατέρας της ήταν μήνες αφότου ο δικαστής την ανάγκασε να επιστρέψει στο σπίτι του συζύγου της. «Δεν ήταν καθόλου καλά, ούτε ψυχικά ούτε σωματικά», λέει. «Με αγκάλιασε σφιχτά και με ικέτευσε να την πάρω μαζί μου». Κάνει μια παύση. «Τα χέρια μου είναι δεμένα», λέει. «Δεν ξέρω πώς να σώσω την κόρη μου από αυτή την κατάσταση. Έχει εξασθενήσει πολύ και φοβάμαι ότι μπορεί να της συμβεί κάτι χειρότερο».

Διαβάστε ακόμη

Σε πύρινο κλοιό η Ευρώπη: Καταρρέουν οι υποδομές από τον ιστορικό καύσωνα - «Φωτιά» στις τιμές του ρεύματος

Τρόμος από συμμορίες ανηλίκων στο Περιστέρι: Κυκλοφορούν με μαχαίρια και σιδερογροθιές

Ακραίο: Ανήσυχοι οι επιστήμονες μετά από δύο διαδοχικές πυρκαγιές στη Γροιλανδία

Μεγάλη διαρροή στη Meta: Άφησε εκτεθειμένες μέχρι και τις ιδιωτικές συνομιλίες των υπαλλήλων της